Zużyta igła wrzucona do worka czy przypisanie odpadu do niewłaściwego kodu to przykłady błędów w postępowaniu z odpadami medycznymi, które mogą zagrażać bezpieczeństwu ludzi i prowadzić do naruszenia przepisów. Odpowiedzialność placówki zaczyna się już w miejscu powstawania odpadu. W ramach kampanii edukacyjnej Bezpieczny Odpad eksperci wyjaśniają, jakich błędów unikać i dlaczego prawidłowa segregacja musi iść w parze z rzetelną ewidencją oraz przygotowaniem personelu.
Badania nie pozostawiają złudzeń. Ponad połowa personelu medycznego tego nie wie
Badanie przeprowadzone przez Centrum Badawczo-Rozwojowe BioStat w marcu 2026 r. na potrzeby kampanii Bezpieczny Odpad pokazuje, że tylko 48,5% badanego personelu medycznego deklaruje pełną znajomość zdrowotnych i prawnych konsekwencji niewłaściwego zabezpieczania odpadów.
Z kolei 61,1% badanych pracowników zajmujących się odbiorem odpadów medycznych zetknęło się w ciągu ostatnich 12 miesięcy z uszkodzeniem worka lub pojemnika podczas odbioru albo transportu.
To placówka medyczna jest zobowiązana do prawidłowej segregacji
Podstawowe zasady postępowania z odpadami medycznymi określa ustawa o odpadach oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z 5 października 2017 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi. Obowiązki placówki obejmują nie tylko magazynowanie i przekazanie odpadów do dalszego zagospodarowania, ale przede wszystkim ich prawidłowe segregowanie zgodnie z przypisanymi kodami oraz odpowiednie zabezpieczanie. Samo zawarcie umowy z firmą odbierającą odpady nie wystarcza więc do spełnienia wszystkich wymagań.
Podstawą prawidłowej segregacji jest rozdzielanie odpadów już w miejscu ich powstawania. Zakaźne odpady medyczne należy umieszczać w czerwonych workach lub pojemnikach, niebezpieczne odpady inne niż zakaźne – w żółtych, natomiast pozostałe odpady medyczne – w opakowaniach o kolorze innym niż czerwony i żółty. Igły, skalpele i inne ostre narzędzia muszą trafiać do sztywnych pojemników odpornych na przekłucie i przecięcie. Ważne jest również, aby nie przepełniać worków i pojemników – można je napełniać maksymalnie do 2/3 objętości – oraz należy je prawidłowo oznaczać
– mówi Małgorzata Rdest, inicjatorka kampanii Bezpieczny odpad oraz wiceprezes EMKA S.A.
Ważne
Błędna klasyfikacja może prowadzić do niewłaściwego zabezpieczenia, magazynowania lub przetwarzania odpadu. Naruszenie zasad segregacji może również skutkować sankcjami przewidzianymi w przepisach, w określonych przypadkach także administracyjnymi karami pieniężnymi.
Odpady medyczne to nie tylko kwestia dokumentacji czy wymogów sanitarnych. Nieprawidłowe postępowanie z nimi może mieć bezpośrednie konsekwencje dla bezpieczeństwa, zdrowia i życia ludzi. Przykładem jest niewłaściwe zabezpieczenie zużytych igieł, które zwiększa ryzyko zakłucia nie tylko w gabinecie, ale również podczas transportu wewnętrznego i odbioru odpadów. Dlatego sposób postępowania z odpadami powinien być traktowany jako element organizacji bezpiecznej pracy, a nie wyłącznie obowiązek administracyjny
– mówi adwokat Katarzyna Wolny-Tomczyk z kancelarii Eco Legal.
Worki i pojemniki odpowiednio oznakowane, czas magazynowania zależny od rodzaju odpadu i temperatury
Poza prawidłową segregacją wytwórca odpadów musi zadbać o prowadzenie wymaganej ewidencji, w tym w systemie BDO (Bazy Danych o Odpadach) oraz przekazywanie odpadów podmiotom uprawnionym do ich odbioru. Worki i pojemniki muszą być odpowiednio oznakowane.
Podczas kontroli znaczenie ma zgodność dokumentacji ze stanem faktycznym. Jeśli wskazany w ewidencji rodzaj lub ilość odpadów różni się od tego, co rzeczywiście przekazano odbiorcy, placówka może mieć trudności z wykazaniem prawidłowego postępowania. Warto więc regularnie porównywać ewidencję z dokumentami odbioru i weryfikować uprawnienia współpracujących podmiotów.
– Z perspektywy praktyki szczególnie problematyczne są błędy popełniane już w miejscu wytwarzania odpadu. Późniejsza ewidencja nie naprawi nieprawidłowej segregacji, a przekazanie odpadu wyspecjalizowanej firmie nie zwalnia placówki z odpowiedzialności za wcześniejsze etapy postępowania. Właśnie dlatego kontrola powinna obejmować nie tylko dokumenty i umowę z odbiorcą, lecz także to, jak odpady są faktycznie zbierane, oznakowywane i magazynowane – dodaje Katarzyna Wolny-Tomczyk.
Przykład
Nieprawidłowości mogą dotyczyć również przekraczania dopuszczalnych okresów magazynowania. Odpady medyczne należy przechowywać selektywnie, w odpowiednio przystosowanych pomieszczeniach lub urządzeniach chłodniczych, w szczelnie zamkniętych i oznakowanych workach lub pojemnikach. Czas magazynowania zależy od rodzaju odpadu i temperatury. Przykładowo odpady o kodzie 18 01 03* można magazynować w temperaturze od 10°C do 18°C maksymalnie przez 72 godziny, a w temperaturze do 10°C – nie dłużej niż 30 dni, o ile pozwalają na to właściwości odpadu. Szczególne wymagania dotyczą odpadów wysoce zakaźnych, których czas przechowywania w miejscu powstania nie może przekraczać 24 godzin.
Procedury to dopiero początek, najważniejsza jest codzienna praktyka
Samo wprowadzenie procedur nie gwarantuje, że będą one prawidłowo stosowane. Choć 95,5% badanego personelu medycznego ocenia, że w ich placówkach zasady zabezpieczania odpadów są przestrzegane, 72,9% badanych pracowników odbierających odpady wskazuje źle zamknięte worki lub pojemniki wśród najczęściej spotykanych nieprawidłowości. Wyniki te pokazują rozbieżność między oceną personelu medycznego a doświadczeniami osób odpowiedzialnych za odbiór odpadów.
Właściwe postępowanie z odpadami musi być elementem codziennej praktyki, a nie tylko zapisanej procedury. Dlatego w kampanii Bezpieczny Odpad stawiamy na edukację opartą na konkretnych sytuacjach, z którymi personel spotyka się podczas pracy. Chcemy pokazywać nie tylko, jak prawidłowo zabezpieczać odpady, lecz także jakie konsekwencje dla kolejnych osób w całym procesie może mieć nawet pozornie drobne zaniedbanie
– mówi Małgorzata Rdest z EMKA S.A.
W ramach kampanii Bezpieczny Odpad na stronie www.bezpiecznyodpad.pl dostępne są również bezpłatne infografiki przedstawiające zasady prawidłowej segregacji i magazynowania odpadów medycznych. Materiały można pobrać, wydrukować i umieścić w widocznych dla personelu miejscach, aby ułatwić stosowanie zasad w codziennej pracy. Kampania obejmuje także cykliczne, bezpłatne szkolenia online, podczas których eksperci omawiają najważniejsze zasady bezpiecznego postępowania z odpadami medycznymi oraz odpowiadają na pytania uczestników.
Absolwentka filologii polskiej i studiów z zakresu samorządu terytorialnego i polityki regionalnej na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się tematyką społeczną, zdrowotną oraz zagadnieniami związanymi z zabezpieczeniem społecznym i świadczeniami dla rodzin, seniorów oraz osób bezrobotnych. W przeszłości związana z wydawnictwami Edipresse Polska i ZPR Media. W swojej pracy koncentruje się na wyjaśnianiu przepisów w przystępny sposób. Zainteresowana reportażem społecznym i tematyką feministyczną.
