Głos z reklamy, którego nie nagrał lektor
Wszystko zaczęło się od internetowych reklam JFC Polska. Firma sprzedająca przydomowe oczyszczalnie ścieków wypuściła kilkanaście spotów promujących swoje produkty z głosem, który miał być łudząco podobny do głosu lektora Jarosława Łukomskiego, mimo że sam artysta nigdy niczego takiego nie nagrywał.
Podczas rozprawy sądowej, pracownik firmy zeznał, że tworząc owe spoty skorzystał z narzędzia oferowanego przez firmę Eleven Labs. Osoba odpowiedzialna za przygotowanie reklamy zeznała, że nie wykorzystała bezpośrednio głosu lektora, a jedynie skorzystała z biblioteki dostępnych głosów, a następnie modyfikowała go, zmieniając tempo i sposób wyrażania emocji.
Co dość ciekawe, firma Mikrofonika, która współpracuje z Jarosławem Łukomskim, stwierdziła, że próbowała rozwiązać sprawę z firmą polubownie, ale spotkała się odmową. To skłoniło przedsiębiorstwo, aby skierować sprawę do sądu.
Sąd stwierdził, że to był deepfake
Kluczowa okazała się w tej sprawie opinia biegłego. Jej efektem było stwierdzenie, że dla przeciętnego słuchacza oba głosy są łudząco podobne. Prezes JFC Polska Mirosław Majewski podkreślał w trakcie procesu, że jego firma “szanuje pracę lektorów”, mając nadzieję, że wyrok zapadnie na podstawie opinii biegłego.
Sąd nie podzielił jednak argumentu firmy, że podobna barwa nie dowodzi kopiowania. Na tej podstawie uznano, iż wygenerowany głos w reklamie był deepfakiem. Uzasadnienie w tym przypadku było stosunkowo proste - słuchacz mógł sądzić, że słyszy prawdziwego człowieka, a konkretnie Łukomskiego. Polska Agencja Prasowa podała, że sąd uznał, że sporne materiały mają charakter deepfake.
Choć głos sam w sobie nie jest uwzględniony w katalogu dóbr osobistych, tak zbiór ten jest otwarty, co pozwoliło sądowi uwzględnić go w tej konkretnej sprawie. Sędzia Sylwia Wit vel Wilk podkreśliła, że chronionym dobrem jest głos każdego, a nie tylko znanego lektora. Zwróciła też uwagę, że to pierwszy taki spór w Polsce.
- Black Week dzieli Polaków. Większość poluje na promocje, ale już co czwarty omija wyprzedaże. Jak konsument może ominąć pułapki cenowe corocznych listopadowych wyprzedaży
- Spór o władzę w TK wkracza na kolejny poziom. Jest stanowisko NBP
- Włamanie do systemu, z którego korzysta miliony Polaków. Klienci mogą domagać się nawet odszkodowania
Zamiast 50 tys. zł zadośćuczynienia, które było wnioskowane, sąd przyznał 30 tys. zł, a zamiast ponad 100 tys. zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, kwota ustalona przez sąd wyniosła 17 280 zł.
Jest to w głównej mierze efekt wątpliwości co do sposobu wyliczenia strat. To typowy problem w takich sprawach, bo poszkodowany nie ma wglądu w to, ile firma zarobiła dzięki reklamom. Poza pieniędzmi JFC Polska musi trwale usunąć nagrania i nie może używać tego głosu w przyszłości. Przeprosiny mają wisieć 45 dni na profilu firmy na Facebooku, 14 dni na jej stronie internetowej i ukazać się w serwisie Wirtualne Media.
Lektorzy nie zamierzają się zatrzymać na jednej sprawie i zamierzają iść dalej. Tomasz Bartos z banku głosów Mikrofonika zapowiedział kroki prawne bezpośrednio przeciwko platformie ElevenLabs. Pełnomocnicy lektora wskazywali w procesie, że jej regulamin przerzuca odpowiedzialność za efekt na użytkowników.
Każdy głos jest chroniony
Wyrok w tej sprawie jest istotny z kilku powodów. Z jednej strony jest to coś bezkompromisowego w skali polskiego wymiaru sprawiedliwości, co może wpływać na kolejne wyroki w takich sprawach. Z drugiej ma on znacznie dla wielu lektorów, aktorów oraz osób popularnych. W sytuacjach, gdy ich głos zostanie sklonowany bez ich wiedzy i zgody, będą mogli dochodzić swoich praw tak samo, jak Łukomski.
Wreszcie może to przynieść ogromne zmiany dla każdego, kogo głos zostanie w taki sposób wykorzystany. Kodeks cywilny pozwala w takiej sytuacji żądać zaniechania naruszenia, usunięcia jego skutków, na przykład przez przeprosiny, a także zadośćuczynienia albo wpłaty na cel społeczny (art. 24 i 448 k.c.).
W takich sytuacjach to naruszający dobra osobiste (firma lub osoba prywatna) musi wykazać, że miała prawo użyć głosu, a nie poszkodowany, że prawa nie miała. Dodatkowo kwestie te reguluje także art. 50 unijnego AI Act, który wymaga oznaczenia materiałów jako deepfake i to bezpośrednio od autorów danej publikacji. Mimo wszystko nawet taka etykieta nie stanowi żadnego “wytrychu”, który pozwalałby nieużycie cudzego głosu bez zgody jego właściciela.
Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, redaktor zawodu i pasji. Zajmuje się tematami technologicznymi, branżą gier oraz nowymi mediami. Wolne chwile lubi spędzać nie tylko przy grach, ale także na odkrywaniu i analizowaniu fikcyjnych światów, ewentualnie na składaniu komputerów.

