76 zatrzymanych po atakach w szkołach. W innych krajach takie tragedie zmieniały prawo

Polska policja prowadzi zakrojone na szeroką skalę działania po tragicznych wydarzeniach w placówkach oświatowych na Mazowszu oraz rozpowszechnianiu w internecie gróźb kolejnych ataków. Z najnowszego komunikatu Komendy Głównej Policji wynika, że do godziny 6 w sobotę 10 października funkcjonariusze zatrzymali 76 osób. Odnotowano 231 zdarzeń, w których policjanci prowadzą czynności w związku z uzasadnionym podejrzeniem popełnienia czynu zabronionego. Skontrolowano także blisko 50 tys. szkół i innych placówek oświatowych w całej Polsce.

Skala policyjnej mobilizacji rośnie z godziny na godzinę. Jeszcze w piątek o godzinie 17 służby informowały o 59 zatrzymanych, 172 zdarzeniach oraz około 35 tys. skontrolowanych placówek. W ciągu kolejnych kilkunastu godzin liczba zatrzymań zwiększyła się o 17, a zdarzeń wymagających czynności funkcjonariuszy o 59. Policja nie ogranicza działań do patroli i kontroli w bezpośrednim sąsiedztwie szkół. Prowadzi również całodobowy monitoring internetu, sprawdza publikowane tam groźby i reaguje na zgłoszenia dotyczące potencjalnych napastników.

Nie wszystkie odnotowane przez policję zdarzenia oznaczają przeprowadzone ataki. W statystykach znajdują się również podejrzenia przestępstw związanych z groźbami i możliwymi przygotowaniami do użycia przemocy. Ogólnopolska operacja pokazuje jednak, jak rozległe działania służb wywołała seria tragicznych wydarzeń oraz towarzyszące im informacje rozprzestrzeniające się w mediach społecznościowych.

Tragedie na Mazowszu uruchomiły debatę o bezpieczeństwie szkół

Bezpośrednim powodem zwiększenia policyjnej obecności w placówkach oświatowych były ataki w Ostrołęce i Leszczydole-Nowinach. W środę 7 października w Zespole Szkół Zawodowych nr 4 w Ostrołęce 19-letni napastnik zaatakował ostrym narzędziem dziewięć osób. Dzień później w szkole podstawowej w Leszczydole-Nowinach 15-latek zaatakował trzy osoby. Zginęła 37-letnia pracownica szkoły, a dwie nauczycielki zostały ranne.

Równocześnie do policji zaczęły docierać informacje o kolejnych groźbach. W Sierpcu zatrzymano 17-latka podejrzewanego o zapowiadanie przemocy w szkole. Duże poruszenie wywołały również internetowe doniesienia o tak zwanym „krwawym piątku”, przedstawianym przez niektórych użytkowników sieci jako dzień możliwych kolejnych ataków. Przedstawiciele rządu informowali, że służby nie mają potwierdzonych dowodów na istnienie zorganizowanego wyzwania internetowego łączącego poszczególne zdarzenia.

Wydarzenia ostatnich dni rodzą jednak pytania wykraczające poza doraźne działania policji. Chodzi między innymi o dostęp nieletnich do niebezpiecznych narzędzi, reakcję szkół na sygnały ostrzegawcze, wymianę informacji między placówkami i służbami oraz skuteczność wykrywania gróźb publikowanych w internecie. Z podobnymi problemami mierzyły się już inne państwa. Niektóre zdecydowały się na zdecydowane zaostrzenie przepisów.

Wielka Brytania. Po atakach ograniczono sprzedaż noży i zwiększono odpowiedzialność sprzedawców

Jednym z najbardziej aktualnych przykładów jest Wielka Brytania. Szczególne znaczenie dla zmian prawa miał atak z 29 lipca 2024 roku w Southport, gdzie 17-letni wówczas napastnik zaatakował nożem uczestników zajęć tanecznych. Zginęły trzy dziewczynki, a kolejne osoby zostały ranne. Wydarzenie wywołało debatę o dostępie nastolatków do broni białej, roli internetu w radykalizacji sprawców przemocy oraz możliwościach wcześniejszego rozpoznawania zagrożeń.

Brytyjski rząd podjął działania zmierzające do ograniczenia sprzedaży noży przez internet. W 2025 roku zaprezentowano rozwiązania określane jako Ronan's Law, przygotowane w ramach szerszych zmian dotyczących przestępczości z użyciem noży. Nazwa nawiązuje do Ronana Kandy, 16-latka zamordowanego w 2022 roku przez nastolatków, którzy kupili niebezpieczną broń w internecie.

Uchwalona w 2026 roku ustawa Crime and Policing Act wprowadziła między innymi przepisy dotyczące bardziej rygorystycznego sprawdzania wieku osób kupujących noże i kusze przez internet, obowiązku zgłaszania hurtowych zakupów noży oraz nowych uprawnień policji. Przewidziano także przestępstwo posiadania niebezpiecznego narzędzia z zamiarem wykorzystania go do bezprawnej przemocy. Oznacza to możliwość podjęcia działań karnych jeszcze przed samym atakiem, jeśli zostaną spełnione określone w ustawie przesłanki.

Nowe rozwiązania objęły również internetowe platformy handlowe. Brytyjskie regulacje przewidują mechanizmy reagowania na nielegalne treści związane ze sprzedażą niebezpiecznych narzędzi, a także surowsze konsekwencje za naruszenie przepisów dotyczących ich udostępniania osobom niepełnoletnim. Równolegle państwo rozwija wyspecjalizowane struktury policyjne zajmujące się zwalczaniem nielegalnego handlu nożami w sieci.

W brytyjskiej debacie pojawiła się również propozycja ustanowienia odrębnego przestępstwa polegającego na przygotowywaniu masowego ataku bez motywacji terrorystycznej. Chodzi o sytuacje, w których sprawca planuje akt skrajnej przemocy, ale jego działania nie mieszczą się w dotychczasowej definicji przygotowania zamachu terrorystycznego. W kwietniu 2026 roku rząd zapowiadał przedstawienie odpowiednich przepisów. Nie była to wówczas jeszcze obowiązująca regulacja.

Serbia. Po masakrze w szkole ograniczono dostęp do broni palnej

W maju 2023 roku Serbią wstrząsnęła masakra w szkole podstawowej imienia Vladislava Ribnikara w Belgradzie. Trzynastoletni uczeń otworzył ogień do innych osób znajdujących się w placówce. Zginęło dziewięcioro uczniów i pracownik ochrony, a kilka osób zostało rannych. Tragedia doprowadziła do natychmiastowej reakcji władz, które zdecydowały się ograniczyć dostęp do broni palnej i zwiększyć kontrolę nad jej przechowywaniem.

Już 4 maja 2023 roku rząd Serbii przyjął pakiet działań obejmujący dwuletnie moratorium na wydawanie nowych zezwoleń dotyczących posiadania i noszenia określonych kategorii broni krótkiej. Nakazano także przegląd wydanych pozwoleń oraz kontrole posiadaczy broni. Szczególną uwagę zwrócono na sposób zabezpieczania pistoletów, karabinów i amunicji w domach oraz ryzyko uzyskania do nich dostępu przez dzieci i inne osoby nieuprawnione.

Serbskie władze zarządziły ponadto kontrole warunków przechowywania broni i zainicjowały działania zachęcające obywateli do oddawania nielegalnie posiadanych egzemplarzy. W centrum zainteresowania znalazła się odpowiedzialność dorosłych za zabezpieczenie broni przed dziećmi. Była to odpowiedź na jeden z najważniejszych problemów ujawnionych po tragedii w Belgradzie: dostęp nieletniego do broni znajdującej się w posiadaniu członka rodziny.

Przypadek Serbii pokazuje, że po szkolnych atakach rządy mogą podejmować zarówno decyzje legislacyjne, jak i natychmiastowe działania administracyjne. Dwuletnie moratorium oraz kontrole zezwoleń miały ograniczyć ryzyko kolejnych tragedii bez oczekiwania na wieloletnią przebudowę systemu bezpieczeństwa.

Brazylia. Nowa ustawa o przemocy w szkołach i kary za cyberprzemoc

Inną drogę wybrała Brazylia, gdzie powtarzające się ataki na placówki edukacyjne przyczyniły się do intensyfikacji debaty nad bezpieczeństwem uczniów i koniecznością reagowania na zagrożenia również poza murami szkół. W 2023 roku krajem wstrząsnęły kolejne akty przemocy, w tym atak na przedszkole w Blumenau, w którym zginęło czworo dzieci. Dyskusja dotyczyła nie tylko ochrony fizycznej placówek, lecz także agresji, nękania i zachowań przemocowych rozwijających się w internecie.

12 stycznia 2024 roku przyjęto ustawę nr 14.811, która ustanowiła środki ochrony dzieci i młodzieży przed przemocą w instytucjach edukacyjnych. Nowe przepisy zobowiązały lokalne władze do opracowywania, we współpracy ze służbami bezpieczeństwa, ochroną zdrowia i społecznościami szkolnymi, procedur zapobiegania przemocy oraz reagowania na niebezpieczne sytuacje.

Jednym z istotnych elementów reformy było również wpisanie do brazylijskiego kodeksu karnego przestępstw związanych z uporczywym nękaniem. Ustawa przewiduje odpowiedzialność za bullying, a także odrębnie reguluje cyberbullying, czyli przemoc polegającą na systematycznym zastraszaniu lub poniżaniu za pośrednictwem internetu, mediów społecznościowych, aplikacji czy gier sieciowych. Za cyberbullying przewidziano karę od dwóch do czterech lat pozbawienia wolności i grzywnę, jeżeli czyn nie stanowi poważniejszego przestępstwa.

Brazylijskie rozwiązania wskazują na szersze rozumienie bezpieczeństwa szkolnego. Ochrona dzieci nie kończy się na kontroli wejścia do budynku czy obecności funkcjonariuszy. Obejmuje także relacje między uczniami, działania profilaktyczne i odpowiedzialność za przemoc cyfrową. Jest to szczególnie istotne w sytuacjach, gdy groźby lub sygnały planowanego ataku pojawiają się najpierw w komunikatorach, serwisach społecznościowych albo grach internetowych.

Szkocja. Masakra w Dunblane doprowadziła do zakazu posiadania większości pistoletów

Jednym z najbardziej znanych przykładów zmian prawa po tragedii szkolnej jest masakra w szkockim Dunblane. 13 marca 1996 roku uzbrojony napastnik wtargnął do szkoły podstawowej i zastrzelił szesnaścioro dzieci oraz nauczycielkę, po czym odebrał sobie życie. Wydarzenie wywołało w Wielkiej Brytanii ogólnonarodową debatę o dostępie do broni krótkiej, a także o odpowiedzialności państwa za kontrolę osób posiadających pozwolenia na broń.

W 1997 roku brytyjski parlament przyjął dwie ustawy zmieniające regulacje dotyczące broni palnej. Pierwsza doprowadziła do zakazu posiadania większości pistoletów o kalibrze powyżej .22, a druga rozszerzyła ograniczenia na pozostałe kategorie konwencjonalnej broni krótkiej, z przewidzianymi prawem wyjątkami. Nowe przepisy zasadniczo zmieniły możliwość legalnego posiadania pistoletów w Wielkiej Brytanii.

Reforma była jednym z najbardziej zdecydowanych przykładów odpowiedzi ustawodawcy na przemoc w szkole. Dotyczyła całego społeczeństwa, a nie wyłącznie placówek oświatowych. Brytyjskie państwo uznało wówczas, że ograniczenie dostępności określonych rodzajów broni ma stanowić element zapobiegania podobnym tragediom.

Monitoring internetu po atakach. Państwa szukają sposobów na wcześniejsze wykrywanie zagrożeń

Coraz ważniejszym elementem zmian dotyczących bezpieczeństwa uczniów staje się przestrzeń cyfrowa. W wielu przypadkach sprawcy brutalnych ataków publikowali wcześniej niepokojące materiały, interesowali się wcześniejszymi masakrami albo zostawiali sygnały sugerujące fascynację przemocą. W niektórych sprawach informacje o groźbach docierały do instytucji publicznych, lecz nie doprowadziły do skutecznej interwencji.

Brytyjskie dochodzenie dotyczące zamachu w Southport ujawniło szereg problemów związanych z rozpoznawaniem zagrożeń ze strony osób zainteresowanych skrajną przemocą. Władze zapowiedziały między innymi działania dotyczące ograniczenia rozpowszechniania wyjątkowo brutalnych treści w internecie. Dyskusja obejmuje zarówno obowiązki platform cyfrowych, jak i możliwości wymiany informacji między instytucjami zajmującymi się bezpieczeństwem dzieci.

W Brazylii nowe regulacje dotyczące cyberprzemocy stworzyły dodatkową podstawę prawną do reagowania na zachowania agresywne w środowisku cyfrowym. Rozwiązania przyjmowane przez poszczególne państwa różnią się jednak zakresem. Czym innym jest ściganie gróźb karalnych, czym innym przeciwdziałanie nękaniu, a jeszcze czym innym kontrola nielegalnych ofert sprzedaży broni czy usuwanie treści nawołujących do przemocy.

W Polsce ten problem stał się szczególnie widoczny po rozpowszechnieniu pogłosek o „krwawym piątku”. Policja prowadzi całodobową obserwację sieci oraz sprawdza zgłoszenia dotyczące potencjalnych zagrożeń. Doświadczenia zagraniczne pokazują, że podobne działania mogą być uzupełniane regulacjami określającymi obowiązki platform internetowych, zasady zgłaszania niebezpiecznych treści i procedury reagowania na informacje o przygotowywanej przemocy.

Czy Polska zmieni prawo po atakach w szkołach?

Polskie przepisy już dziś umożliwiają ściganie sprawców przemocy, kierowania gróźb karalnych czy przygotowań do niektórych szczególnie poważnych przestępstw. Dyrektorzy szkół są zobowiązani do zapewniania bezpiecznych warunków nauki, a policja ma ustawowe zadania związane z ochroną życia i zdrowia oraz zapobieganiem przestępstwom. Przepisy nie eliminują jednak wszystkich problemów ujawniających się podczas szkolnych tragedii.

Jednym z możliwych kierunków debaty jest ujednolicenie procedur reagowania na sygnały o zagrożeniach. Chodzi o sytuacje, w których uczeń zapowiada użycie przemocy, przynosi do szkoły niebezpieczne narzędzie albo publikuje w internecie materiały sugerujące zamiar zaatakowania innych osób. Znaczenie ma nie tylko samo zgłoszenie, lecz także sposób jego oceny, przekazania odpowiednim instytucjom oraz podjęcia działań zanim dojdzie do tragedii.

Drugim obszarem mogą być przepisy dotyczące dostępności szczególnie niebezpiecznych narzędzi i zasad ich sprzedaży osobom niepełnoletnim. Brytyjskie rozwiązania pokazują, że ustawodawca może koncentrować się na handlu internetowym, identyfikacji kupujących oraz odpowiedzialności sprzedawców. W przypadku Polski ewentualna reforma wymagałaby uwzględnienia istniejących regulacji dotyczących broni, narzędzi niebezpiecznych oraz ochrony danych osobowych.

Trzecim zagadnieniem pozostaje współpraca szkół, policji, psychologów i instytucji zajmujących się zdrowiem psychicznym dzieci i młodzieży. Brazylijski model obowiązkowych procedur lokalnych wskazuje, jak można formalnie określić odpowiedzialność poszczególnych instytucji za przeciwdziałanie przemocy. Takie rozwiązania nie muszą oznaczać stałej obecności policjantów w każdej szkole, ale mogą wzmacniać system wcześniejszego rozpoznawania i ograniczania zagrożeń.

Na 10 października nie ma jednak potwierdzonej zapowiedzi kompleksowej reformy polskiego prawa, przygotowanej bezpośrednio w odpowiedzi na wydarzenia ostatnich dni. Trwają przede wszystkim działania policyjne i czynności związane z wyjaśnianiem poszczególnych spraw. Zagraniczne przykłady stanowią więc punkt odniesienia dla ewentualnej dyskusji, a nie katalog zmian, które zostały już zapowiedziane przez polski rząd.

Same kontrole szkół nie rozwiązują wszystkich problemów

Historia zmian prawa po atakach w Dunblane, Belgradzie czy Southport pokazuje, że państwa reagowały na podobne tragedie na różne sposoby. Wielka Brytania ograniczała dostęp do broni palnej, a w ostatnich latach zaostrzyła przepisy dotyczące sprzedaży noży. Serbia zdecydowała się na moratorium na wydawanie części pozwoleń na broń i kontrole jej przechowywania. Brazylia wprowadziła obowiązki dotyczące przeciwdziałania przemocy w placówkach edukacyjnych oraz nowe przepisy karne odnoszące się do nękania i cyberprzemocy.

Polska znajduje się obecnie na etapie intensywnych działań prewencyjnych i śledczych. Dziesiątki zatrzymań, setki sprawdzanych zdarzeń oraz dziesiątki tysięcy kontroli potwierdzają skalę zaangażowania służb. Kolejnym zagadnieniem będzie ocena, czy istniejące przepisy i procedury zapewniają szkołom wystarczające możliwości zapobiegania przemocy, zwłaszcza wtedy, gdy pierwsze sygnały zagrożenia pojawiają się poza placówką.

Doświadczenia innych państw wskazują przede wszystkim na znaczenie działań wyprzedzających: rozpoznawania niebezpiecznych zachowań, skutecznego reagowania na groźby, ograniczania nielegalnego dostępu do broni i budowania współpracy pomiędzy szkołami a instytucjami publicznymi. To właśnie te kwestie mogą znaleźć się w centrum polskiej debaty, gdy zakończy się pierwszy etap policyjnej mobilizacji po październikowych atakach.

ŹRÓDŁA

• Komenda Główna Policji – dane dotyczące ogólnopolskiej operacji i bilansu zatrzymań z 10 października 2026 roku.
• Kresy.pl – informacje o skali policyjnych kontroli, zatrzymaniach i monitoringu internetu.
• WNP – materiał dotyczący międzynarodowych zmian prawa po aktach przemocy w szkołach.
• Interia Wydarzenia – informacje o zagranicznych regulacjach przyjmowanych po atakach na placówki edukacyjne.
• Brytyjskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych – dokumentacja Crime and Policing Act 2026 oraz rządowa odpowiedź na ustalenia dochodzenia dotyczącego Southport.
• Parlament Wielkiej Brytanii – materiały dotyczące zmian prawa po ataku w Southport.
• Rząd Szkocji – dokumentacja zmian prawa o broni palnej po masakrze w Dunblane.
• Rząd Republiki Serbii – komunikat z 4 maja 2023 roku dotyczący decyzji podjętych po masakrze w szkole w Belgradzie.
• Prezydencja Republiki Brazylii – treść ustawy federalnej nr 14.811 z 2024 roku.
• Izba Deputowanych Brazylii – dokumentacja ustawodawcza dotycząca ochrony dzieci i młodzieży przed przemocą w placówkach edukacyjnych.