Od kwietnia 2026 roku ZUS zyskał nowe, precyzyjne narzędzia i uprawnienia do kontroli zwolnień lekarskich. Inspekcje mogą weryfikować nie tylko choroby ubezpieczonych, lecz także zasiłki opiekuńcze. Kontrolerzy mogą legitymować badanych, wchodzić na posesje oraz do miejsc pracy. Sprawdzą, czy osoba, której przyznano zasiłek opiekuńczy nie może powierzyć opieki nad chorym dzieckiem innemu domownikowi, czy długość zwolnienia odpowiada faktycznej potrzebie rekonwalescencji.
Kiedy ZUS odbierze zasiłek chorobowy?
Od 13 kwietnia ubezpieczony może stracić prawo do zasiłku za cały okres zwolnienia, jeśli w czasie L4:
- wykonuje pracę zarobkową, albo
- podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia.
Nowe przepisy dokładniej definiują oba pojęcia. „Praca zarobkowa” obejmuje czynność mającą charakter zarobkowy niezależnie od rodzaju umowy. Jest jednak wyjątek dla czynności incydentalnych wymaganych przez istotne okoliczności.
Przykład
To oznacza, że dorabianie przy zbiorze owoców u sąsiada w trakcie zwolnienia to nadużycie, które grozi utratą zasiłku chorobowego. Nie ma przy tym znaczenia fakt czy "chory może chodzić" - wielu pracowników uważa, że "zwolnienie chodzące" pozwala zarówno na spacer jak i wyjazd na wakacje.
Kontrola dotycząca wykorzystywania L4 sprawdza przede wszystkim:
- czy ubezpieczony pracuje zarobkowo podczas zwolnienia,
- czy robi coś, co jest sprzeczne z celem zwolnienia albo utrudnia / wyraźnie wydłuża leczenie,
- przy L4 na opiekę - czy istnieje inny domownik mogący zapewnić opiekę, z wyjątkiem opieki nad dzieckiem do 2 lat.
To nie jest to samo co kontrola zasadności medycznej L4. ZUS może również kontrolować, czy lekarz prawidłowo stwierdził niezdolność do pracy: w tym celu lekarz orzecznik może zbadać ubezpieczonego albo skierować go na badanie specjalistyczne. Gdy kontroler nie zastanie ubezpieczonego w miejscu zamieszkania, trzeba będzie uzasadnić powód nieobecności.
L4 to nie urlop. W wakacje pracowników kusi, by nie wykorzystywać puli urlopowej
Samo przebywanie poza domem nie oznacza automatycznie nadużycia L4. Podobnie zakupy, spacer czy inne zwykłe czynności życia codziennego nie są z automatu zakazane: nowe przepisy wprost wyłączają zwykłe czynności dnia codziennego z pojęcia aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, podobnie jak czynności incydentalne. Na zwolnieniu można więc wziąć udział w pogrzebie czy odprowadzić dziecko do przedszkola.
Każda pora roku jest dobra, by zrobić remont (to jeden z częstszych przykładów nadużywania L4), za to traktowanie zwolnienia jak urlopu często ma miejsce właśnie w czasie wakacji. W I kwartale 2026 r. ZUS przeprowadził 111,6 tys. kontroli osób, którym wystawiono L4. W ich wyniku wydano 5,3 tys. decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków, na łączną kwotę ok. 9,77 mln zł.
W ten mit wierzą pracownicy. Upraszczanie tematu nikomu nie służy
Coraz częściej pracownicy "przyłapani" na wykorzystywaniu zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego celem tłumaczą, że swoją wiedzę opierali na materiałach publikowanych w internecie. Źródłem wiedzy coraz częściej bywają krótkie materiały filmowe publikowane na TikToku. "TikTok nie jest źródłem prawa pracy" - wyjaśnia w rozmowie z Medonetem Mikołaj Zając, ekspert rynku pracy i prezes firmy Conperio. Ponieważ algorytmy promują treści krótkie, a przy tym kontrowersyjne i wyraziste, upraszczanie zawiłych przepisów w kilkunastosekundowym filmie generuje miliony wyświetleń.
Jeżeli pracodawca zgłasza więcej niż 20 ubezpieczonych, może sam kontrolować prawidłowość wykorzystywania L4. Jeżeli natomiast zgłasza nie więcej niż 20 osób, może zwrócić się o przeprowadzenie takiej kontroli do ZUS (ZUS oczywiście również ma własne uprawnienia kontrolne).
Absolwentka filologii polskiej i studiów z zakresu samorządu terytorialnego i polityki regionalnej na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się tematyką społeczną, zdrowotną oraz zagadnieniami związanymi z zabezpieczeniem społecznym i świadczeniami dla rodzin, seniorów oraz osób bezrobotnych. W przeszłości związana z wydawnictwami Edipresse Polska i ZPR Media. W swojej pracy koncentruje się na wyjaśnianiu przepisów w przystępny sposób. Zainteresowana reportażem społecznym i tematyką feministyczną.