rozwiń >

Coraz częstsze kontrole zwolnień lekarskich i zwolnień wystawianych z tytułu konieczności sprawowania osobistej opieki nad chorym członkiem rodziny sprawiły, że tysiące zasiłków cofnięto, a osoby biorące L4 zaczęły zastanawiać się nad tym, co wolno na zwolnieniu lekarskim, a czego nie.

Wciąż wątpliwości budzą takie kwestie jak ta, czy na L4 można wyjść na zakupy, odpisać na służbowego maila czy odwiedzić rodzinę.

Kontrola L4. Które zmiany już obowiązują?

7 stycznia 2026 roku Prezydent RP podpisał nowelizację ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, porządkujących kwestie związane z kontrolą zwolnień lekarskich. Już dwa tygodnie później w życie weszły pierwsze zmiany. To jednak dopiero początek zmian, bo nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wchodzi w życie etapami.

Już od 27 stycznia 2026 roku kontrolerzy ZUS zyskali większe uprawnienia, a kontrole są bardziej „dociekliwe“. Kontrolerzy mogą weryfikować zasadność wystawienia zwolnienia lekarskiego, a także jego długość w stosunku do postawionej diagnozy. Kontroler ZUS (kontrole mogą być przeprowadzane również przez pracodawcę, na którego polecenie pracownika odwiedzić może inny pracownik) może odwiedzać ubezpieczonego wielokrotnie. Podczas takiej kontroli kontroler będzie mógł zweryfikować tożsamość osoby przebywającej na zwolnieniu (ma prawo wylegitymowania osoby), a także wejść do miejsca kontroli wskazanym w e-ZLA (w tym do mieszkania pracownika).

Oprócz tego kontrola może polegać także na przejrzeniu dokumentacji lekarskiej oraz weryfikacji, czy - w przypadku zwolnienia „na opiekę“ - w domu na pewno nie ma innej osoby, która mogłaby zająć się dzieckiem (nie dotyczy to zwolnień wystawianych na dzieci do 2. roku życia). Oczywiście nie wystarczy obecność innego dorosłego domownika, jako osobę zdolną do opieki nie zalicza się osoby chorej, niesprawnej fizycznie czy psychicznie, ani niezdolnej do opieki ze względu na wiek.

Choć nie pracowali, dostają 6938 zł miesięcznie z ZUS. Jak to możliwe?
Choć nie pracowali, dostają 6938 zł miesięcznie z ZUS. Jak to możliwe?

Zobacz również

Te zmiany w kontroli zwolnień lekarskich wejdą w kwietniu 2026 roku

Od 13 kwietnia zaczną obowiązywać uściślone kluczowe pojęcia dotyczące naruszania zasad zwolnienia lekarskiego. Pojęcie „niewłaściwego wykorzystania” zastąpi inne: „podejmowanie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia“. Co to w praktyce oznacza? To, czy podejmowana przez ubezpieczonego aktywność nie wydłuża okresu rekonwalescencji i nie opóźnia powrotu do zdrowia.

Ważne

Co jednak ważne, zdarzenia incydentalne, których wymagają istotne okoliczności ani czynności dnia codziennego (wyjście do apteki, po podstawowe zakupy czy odprowadzenie dziecka do przedszkola, gdy nie ma nikogo, kto mógłby to zrobić) nie będą skutkować utratą zasiłku.

Pracownik na zwolnieniu lekarskim będzie też mógł bez stresu otworzyć komputer i odpisać na służbowego maila czy wykonać telefon, o ile będzie to kluczowe dla działalności firmy. Jednak już wykonywanie poleceń służbowych (np. polecenia szefa, by odpowiedzieć klientowi czy przygotować krótki raport) może skutkować utratą zasiłku chorobowego, i to za cały okres zwolnienia.

Czynności incydentalne to pojedyncze, wyjątkowe działania, których wykonania wymagają istotne okoliczności i których niewykonanie mogłoby np. prowadzić do poważnych konsekwencji. Nie mogą one wynikać z polecenia pracodawcy. Przykładem są m.in. podpisanie pilnego dokumentu czy jednorazowe opłacenie faktury

- można przeczytać w serwisie Gov.pl.

Zmiany w zwolnieniach lekarskich od 2027 roku

Największe zmiany w zwolnieniach lekarskich zaczną obowiązywać od stycznia 2027 roku. Szykuje się prawdziwa rewolucja, bo możliwe stanie się wykonywanie pracy podczas wystawionego L4. Chodzi o sytuację, w której ubezpieczony jest zatrudniony u dwóch różnych pracodawców. Wystawienie zwolnienia lekarskiego w ramach jednego tytułu do ubezpieczenia będzie oznaczać, że pracownik będzie mógł skorzystać ze zwolnienia lekarskiego tylko w jednym miejscu pracy, a nie automatycznie we wszystkich.

Czy kontroler ZUS może odwiedzić pracownika w dzień wolny od pracy?

Zarówno w przypadku kontroli zwykłego zwolnienia chorobowego, jak i tego „na opiekę“, sprawdzane będzie zarówno to, co faktycznie robi pracownik jak i to, gdzie przebywa. Możliwa jest zarówno kontrola w dniu roboczym (także wieczorem), jak i w weekend. Potwierdzają to m.in. kobiety przebywające na L4 w czasie ciąży (to wbrew pozorom jedna z grup dość często kontrolowanych).

Zarówno obecnie obowiązujące przepisy jak i te, które wchodzą w życie od 13 kwietnia 2026 r., nie ograniczają możliwości przeprowadzenia kontroli wyłącznie do dni roboczych ani do określonych godzin. Kontrola może być zatem realizowana w każdym dniu trwania zwolnienia lekarskiego lub opieki, jeżeli obejmuje ono również dni wolne od pracy, w tym soboty, niedziele oraz święta. Powyższe znajduje swoje źródło zarówno w przepisach ustawy zasiłkowej, jak i Kodeksu pracy dotyczących ustalania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy. Możliwość prowadzenia kontroli w dowolnym dniu okresu orzeczonej niezdolności do pracy wynika z samego charakteru świadczenia – zasiłek chorobowy lub opiekuńczy przysługuje bowiem za każdy dzień niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy

- wyjaśnia Piotr Olewiński z Biura Prasowego ZUS.

Ważne

Warto pamiętać, że kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy może przeprowadzić nie tylko Zakład Ubezpieczeń Społecznych, lecz także pracodawca.

Zwolnienie obejmujące dni weekendowe a zasiłek opiekuńczy

Rozróżnienia wymaga kwestia długości zwolnienia chorobowego i dni, za które osoba ubezpieczona wnioskuje o zasiłek opiekuńczy. Zwolnienie lekarskie wystawione na 10 dni (łącznie z dniami weekendowymi) nie musi oznaczać, że za te 10 dni przyznany zostanie zasiłek opiekuńczy, a właśnie te dni są przedmiotem kontroli. To osoba ubezpieczona (np. rodzic dziecka) wnioskuje o zasiłek opiekuńczy za wskazane przez siebie dni. Wnioskowany okres nie musi się pokrywać z okresem wskazanym przez lekarza w zaświadczeniu lekarskim (ZLA).

Przykład

Osobie ubezpieczonej zostało wystawione zwolnienie lekarskie od pracy w związku z koniecznością osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem na okres od poniedziałku w jednym tygodniu do piątku w kolejnym tygodniu. Osoba ubezpieczona zawnioskowała o zasiłek opiekuńczy za dni robocze (od poniedziałku do piątku) w pierwszym jak i kolejnym tygodniu, ponieważ w dni weekendowe w domu przebywał drugi rodzic dziecka, który mógł sprawować opiekę nad dzieckiem.

W powyższej sytuacji Zakład bądź pracodawca nie będzie przeprowadzał kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego od pracy w związku z koniecznością osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny za dni, za które nie jest wnioskowany zasiłek opiekuńczy.

- wyjaśnia przedstawiciel ZUS.

Zwolnienia na opiekę kontrolowane tak samo jak klasyczne L4

W 2026 roku zwolnienia wystawiane w celu osobistego sprawowania opieki nad chorym dzieckiem lub innych członkiem rodziny kontrolowane mają być tak samo wnikliwie, jak inne zwolnienia. To oznacza, że kontroler będzie mógł:

  • mieć wgląd w dokumentację medyczną chorej osoby,
  • zażądać od ubezpieczonego wyjaśnień i informacji na temat wystawionego zwolnienia,
  • zweryfikować dane ubezpieczonego,
  • sprawdzić zasadność wystawienia zwolnienia lekarskiego oraz jego długość (czy jest adekwatna do diagnozy i stanu chorego).