W bardziej dojrzałych demokracjach, modyfikacje dotyczące ustroju największego miasta, posiadają przede wszystkim merytoryczne przesłanki. W nawiązaniu do tematu metropolii warszawskiej warto sprawdzić, jak są zorganizowane znacznie większe stolice z Europy. Ciekawym przykładem może być blisko dziewięciomilionowy Londyn albo Berlin o liczbie ludności dwukrotnie większej niż polska stolica.
Przykład Londynu jest ciekawy nie tylko ze względu na wielkość tego miasta położonego nad Tamizą. Warto zdawać sobie sprawę, że stolica Wielkiej Brytanii ma znacznie większy udział w krajowym PKB niż Warszawa. Londyn obecnie generuje około 30% brytyjskiego produktu krajowego brutto (patrz poniższa tabela). Analogiczny wynik dla Warszawy jest niższy od 20%. Obydwa wymienione miasta nie mogą się jednak równać z Tallinnem (61% krajowego PKB w 2012 r.), Budapesztem (48%) i Dublinem (48%).
Warto wiedzieć, że obecny ustrój administracyjny Londynu ukształtował się pod koniec XX wieku. Ta zmiana została poprzedzona lokalnym referendum (1998 r.). Londyńczycy zdecydowaną większością głosów (72%) zadecydowali o przywróceniu dwupoziomowego systemu lokalnej administracji. Po zmianach z 2000 r. w skład Londynu wchodzą 33 dystrykty (autonomiczne centrum – City of London i 32 gminy). Warto zwrócić uwagę, że historyczne centrum (City of London), funkcjonuje jako osobne hrabstwo. Pozostałe 32 gminy tworzą hrabstwo Greater London.
Cały obszar współczesnego Londynu dodatkowo wchodzi w skład rejonu administracyjnego zwanego Wielkim Londynem (ang. Greater London). Nad kwestiami dotyczącymi całego miasta, czuwają władze określane mianem Greater London Authority (GLA). Do GLA należy organ wykonawczy (burmistrz - Mayor of London) oraz dwudziestopięcioosobowe zgromadzenie (London Assembly), pełniące funkcje ustawodawcze i kontrolne. Wszystkie 26 osób pełniących najważniejsze role w GLA (burmistrz i 25 członków zgromadzenia), pochodzą z powszechnych wyborów. Obowiązkiem Greater London Authority jest dbałość o strategiczne obszary związane m.in. z transportem, rozwojem gospodarczym miasta, bezpieczeństwem publicznym oraz służbami mundurowymi. Do zadań 33 mniejszych jednostek administracyjnych należy m.in. organizowanie opieki społecznej oraz dbałość o edukację, wywóz odpadów i miejscową infrastrukturę. Władze gmin również pochodzą z powszechnych wyborów. Warto dodać, że w City of London obowiązuje inny system wyborczy, który jest zgodny ze średniowiecznymi tradycjami. Prawo głosu posiadają bowiem nieliczni mieszkańcy City oraz przedstawiciele lokalnych firm. W obecnych warunkach, to właśnie środowisko biznesowe wywiera decydujący wpływ na wybór władz City of London.
Ciekawe rozwiązania administracyjne można zaobserwować również u naszych zachodnich sąsiadów – nadmienia Andrzej Prajsnar z portalu RynekPierwotny.pl. Warto wiedzieć, że Berlin jako największe miasto Niemiec, posiada status osobnego kraju związkowego (landu). Takie rozwiązanie funkcjonujące w ramach systemu federalnego, zapewnia lokalnym władzom sporą autonomię i jest korzystne finansowo w kontekście rozdziału środków pochodzących z budżetu centralnego. Z uwagi na specyficzny podział administracyjny, nadburmistrz Berlina (Regierender Bürgermeister), stoi również na czele kraju związkowego. Burmistrz pełni swoją funkcję wykonawczą razem z dziesięcioma członkami zarządu (Senat).
W przypadku Berlina, funkcję ustawodawczą realizuje Izba Deputowanych (Abgeordnetenhaus of Berlin) licząca sobie 160 członków. Członkowie tego zgromadzenia wybierani w bezpośrednich wyborach, później decydują o obsadzeniu stanowiska burmistrza. Poza funkcjami kontrolnymi, priorytetem dla Izby Deputowanych jest coroczne uchwalenie budżetu miasta. Zaspokajaniem codziennych potrzeb mieszkańców Berlina, zajmują się okręgi administracyjne (Bezirke) podlegające zarządowi. W ramach oszczędności, liczbę tych okręgów zmniejszono z 23 do 12 (2001 r.).
Własna konstytucja jest kolejnym ciekawym elementem berlińskiego samorządu. Ten dokument oczywiście nie ma nic wspólnego z ustawą zasadniczą Republiki Federalnej Niemiec. Berlińska konstytucja jako akt prawa lokalnego przyjęty w referendum (1995 r.), określa zasady funkcjonowania miasta zgodnie z zakresem autonomii, który posiadają wszystkie niemieckie landy. W porównaniu ze statutami polskich miast, opisywana konstytucja została poszerzona o zapisy dotyczące m.in. praw i wolności obywatelskich.
W opracowaniach i artykułach na temat niemieckiej stolicy, można również znaleźć informacje o Berlińskim lub Berlińsko - Brandenburskim Obszarze Metropolitalnym. Wspomniany obszar został wyodrębniony tylko ze względu na powiązania ekonomiczne oraz społeczne i nie posiada osobowości prawnej jako jednostka administracyjna. Dlatego konieczna jest ścisła współpraca dwóch landów (Berlina oraz Brandenburgii) w kwestiach dotyczących np. transportu metropolitalnego. Podobna sytuacja miałaby miejsce, gdyby zgodnie z pojawiającymi się czasem zapowiedziami, Warszawa została wyodrębniona jako osobne województwo.
Autor:
