Rząd od 2024 r. nie publikuje wyroków Trybunału Konstytucyjnego. W efekcie poszkodowane są osoby, dla których orzeczenia te są korzystne. Nie mogą bez przeszkód powoływać się na takie wyroki, aby poprawić swoją sytuację prawną. Nie wiedzą, kiedy i czy w ogóle powinny wystąpić do sądu. Dziś są to setki tysięcy osób, które czekają na możliwość skutecznego wykorzystania korzystnych dla nich wyroków TK.
Przykład
Kilka lat temu zapadł dla mnie niekorzystny wyrok sądu cywilnego. Ale TK stwierdził, że przepisy są niezgodne z Konstytucją. I mam prawo do wznowienia już osądzonej sprawy. Muszę jednak złożyć wniosek. Mam na to trzy miesiące. Od kiedy liczyć ten termin? Nie ma przecież publikacji wyroku w Dz.U. Od dnia ogłoszenia wyroku? W ogóle nie liczyć i przyjąć, że nie mam prawa do ponownego rozpatrzenia sprawy?
Właśnie wyjaśnieniem takie spraw zajmie się w środę 18 listopada 2026 r. Sąd Najwyższy (pełny komunikat SN na końcu artykułu).l
Wyroki TK a przeliczenie emerytur, słupy i osoby niepełnosprawne
Sąd Najwyższy ma w środę 18 listopada 2026 r. rozstrzygnąć, czy obywatele mogą korzystać z korzystnych dla nich wyroków Trybunału Konstytucyjnego, których rząd nie opublikował w Dzienniku Ustaw.
W praktyce chodzi o trzy kwestie:
- Wznowienie zakończonych spraw sądowych. Czy wyrok TK, który uznaje określoną interpretację przepisu za niekonstytucyjną, pozwala wznowić prawomocnie zakończone postępowanie?
- Skuteczność nieopublikowanych wyroków TK. Czy sądy muszą uwzględniać wyrok Trybunału już po jego ogłoszeniu na rozprawie, mimo że nie został opublikowany w urzędowym dzienniku?
- Termin na wznowienie sprawy. Jeżeli publikacja nie jest konieczna, od kiedy należy liczyć trzy miesiące na złożenie skargi o wznowienie postępowania?
Historia niepublikowania wyroków TK
Rząd przestał publikować wyroki Trybunału Konstytucyjnego po uchwale Sejmu z 6 marca 2024 r. Ostatni wyrok opublikowano 4 marca 2024 r., natomiast pierwszym, który nie trafił do Dziennika Ustaw, było orzeczenie z 17 kwietnia 2024 r. (SK 123/20). Od tego momentu problem niepublikowania wyroków TK zaczął wpływać na sytuację obywateli, którzy chcą wznowić prawomocnie zakończone sprawy sądowe.
18 grudnia 2024 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałę nr 162, formalizującą stanowisko rządu w sprawie niepublikowania orzeczeń TK.
Dlaczego uchwała SN ważna jest dla emerytów?
Chodzi o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20, dotyczący niekorzystnego przeliczania emerytur przez ZUS.
TK zakwestionował mechanizm, w którym osobom pobierającym wcześniejszą emeryturę pomniejszano podstawę obliczenia emerytury powszechnej o sumę wcześniej wypłaconych świadczeń.
Problem dotyczy przede wszystkim osób, które przeszły na wcześniejszą emeryturę, zanim wprowadzono przepisy przewidujące takie potrącenia, a następnie wystąpiły o emeryturę powszechną.
Wyrok nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, co wywołało spory o możliwość jego stosowania przez ZUS i sądy oraz wznawiania zakończonych postępowań. W efekcie:
1) ZUS odmówił przeliczenia emerytur dla około 120 000 osób - ZUS powołał się na brak publikacji w Dz.U.
2) Około 2000 emerytów poszło do sądów - generalnie wygrali powiększenie miesięcznych emerytur, gorzej jest z wyrównaniami. Tylko ta grupa osób skorzystała z wyroku TK. Sądy rozpatrujący ich sprawy wprost mówili "stosujemy wyrok TK pomimo braku publikacji w Dz.U.)
Czy weszła specustawa dotycząca przeliczenia emerytur?
Miała wejść specustawa, która "hurtem" zwróciłaby pieniądze emerytom. Projekt zakładał ponowne obliczenie emerytur bez potrącania sumy wcześniej pobranych świadczeń, ale z dodatkowym ograniczeniem dotyczącym waloryzacji składek i kapitału emerytalnego.
Niestety: projekt nie przewidywał wypłaty pełnych wyrównań za poprzednie lata. Oznaczało to, że emeryt mógłby otrzymać wyższą emeryturę na przyszłość, ale bez odzyskania wszystkich pieniędzy utraconych wskutek wcześniejszych potrąceń.
link do projektu
13 lipca 2026 r. pojawiła się nowa wersja projektu UD204, (niekorzystnie) różniąca się od pierwotnej
- Zamiast pełnego przeliczenia emerytury przewidziano specjalne miesięczne zwiększenie świadczenia.
- Jego wysokość ma zależeć m.in. od okresu pobierania wcześniejszej emerytury.
- Przewidziano wypłaty od 1 maja 2027 r., bez wyrównania za poprzednie lata.
- Projekt zawiera również przepis ograniczający wszczynanie nowych postępowań o przeliczenie emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b.
Dlaczego uchwała SN ważne jest dla właścicieli działek?
Chodzi o możliwość ponownego rozpatrzenia prawomocnie zakończonych spraw w świetle wyroku TK z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16). Wyrok ten pozwala dochodzić szeregu roszczeń za posadowiony na działce wodociąg, gazociąg, słup energetyczny, linie przesyłowe.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) zakwestionował możliwość nabywania przez przedsiębiorstwa przesyłowe, w drodze zasiedzenia przed 3 sierpnia 2008 r., służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, bez wyraźnej podstawy ustawowej. Data 3 sierpnia 2008 r. wynika z tego, że wtedy w kodeksie cywilnym pojawiła się służebność przesyłu. Nie można zasiedzieć np. w 2005 roku czegoś co weszło do prawa w 20028 r. Wyrok otwiera właścicielom działek, przez które przebiegają gazociągi, wodociągi czy linie energetyczne, drogę do podważania wcześniejszych rozstrzygnięć o zasiedzeniu oraz dochodzenia wynagrodzenia za korzystanie z ich nieruchomości, choć skuteczność tych roszczeń zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
Szczegóły:
Dlaczego 18 listopada w SN to ważne dla osób niepełnosprawnych?
Wyrok TK z 25 marca 2026 r., SK 18/22 – Trybunał uznał za niekonstytucyjny obowiązujący do końca 2023 r. zakaz podejmowania pracy zarobkowej przez opiekunów pobierających świadczenie pielęgnacyjne.
Osoby niepełnosprawne - zastrzeżenie
Ważne rozróżnienie: świadczenie pielęgnacyjne to raczej WSA i NSA, a nie SN. Tam są inne przepisy dotyczące wznowienia niż art. 401¹ k.p.c., wskazany w pytaniach do SN, ale SN może wyznaczyć kierunek także dla WSA i NSA.
18 listopada wielki dzień w Sądzie Najwyższym - co zrobić z przeliczeniami emerytur czy służebnościami przesyłu
Komunikat Sądu Najwyższy opublikował taki komunikat:
Zagadnienia prawne przedstawione do rozstrzygnięcia w związku z wątpliwościami co do skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego
W związku z występującymi w orzecznictwie sądów powszechnych znacznymi rozbieżnościami co do oceny skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego wydawanych w kluczowych dla obywateli sprawach Prezes Sądu Najwyższego kierująca pracą Izby Cywilnej wystąpiła z wnioskiem o rozstrzygnięcie przez skład połączonych Izb Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej, Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych – następujących zagadnień prawnych:
1. Czy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające w sentencji niezgodność z Konstytucją określonego sposobu rozumienia przepisu lub niezgodność z Konstytucją przepisu w pewnym zakresie stanowi podstawę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 4011 k.p.c.?
2. Czy organy władzy publicznej zobowiązane są do uznawania mocy wiążącej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i jego stosowania od dnia ogłoszenia przez Trybunał Konstytucyjny w trybie art. 112 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, lecz przed ogłoszeniem orzeczenia we właściwym organie urzędowym, a w szczególności, czy możliwe jest wznowienie postępowania na podstawie art. 4011 k.p.c. przed ogłoszeniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego we właściwym organie urzędowym?
3. W razie pozytywnej odpowiedzi na pytanie 2 - od jakiej daty należy liczyć bieg terminu trzymiesięcznego określonego w art. 407 § 2 zd. 1 k.p.c.?
Sąd Najwyższy tłumaczy dlaczego podejmuje uchwałę o skutkach braku publikacji wyroków TK:
Konieczność przedstawienia wskazanych zagadnień prawnych powstała w znacznej mierze w związku z trwająca już od wielu miesięcy praktyką władzy wykonawczej polegającą na odmowie publikacji orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Doprowadziło to do sytuacji, w której nieopublikowanych pozostaje kilkadziesiąt takich orzeczeń, wydawanych niejednokrotnie w bardzo istotnych dla obywateli sprawach. Na tym tle w orzecznictwie sądów powszechnych powstają liczne wątpliwości, które znalazły odzwierciedlenie w pytaniach przedstawianych Sądowi Najwyższemu dotyczących tak istotnych dla obywateli kwestii, jak podstawa obliczania niektórych emerytur (sygn. akt II UZP 5/26 w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych) lub możliwość wznowienia postępowania w sprawach związanych ze służebnościami przesyłu (sygn. akt III CZP 36/26 w Izbie Cywilnej). Celem wniosku Prezesa Izby Cywilnej Sądu Najwyższego jest ustalenie jednolitego rozwiązania tych kwestii.
Sąd Najwyższy ma rozstrzygnąć, czy obywatele mogą korzystać z korzystnych dla nich wyroków Trybunału Konstytucyjnego, których rząd nie opublikował w Dzienniku Ustaw.
W praktyce chodzi o trzy kwestie:
- Wznowienie zakończonych spraw sądowych. Czy wyrok TK, który uznaje określoną interpretację przepisu za niekonstytucyjną, pozwala wznowić prawomocnie zakończone postępowanie?
- Skuteczność nieopublikowanych wyroków TK. Czy sądy muszą uwzględniać wyrok Trybunału już po jego ogłoszeniu na rozprawie, mimo że nie został opublikowany w urzędowym dzienniku?
- Termin na wznowienie sprawy. Jeżeli publikacja nie jest konieczna, od kiedy należy liczyć trzy miesiące na złożenie skargi o wznowienie postępowania?
Dlaczego to ważne dla właścicieli działek?
Rozstrzygnięcie może mieć zasadnicze znaczenie dla osób, które przegrały sprawy dotyczące zasiedzenia służebności przesyłu przez przedsiębiorstwa energetyczne, gazowe czy wodociągowe.
Chodzi o możliwość ponownego rozpatrzenia prawomocnie zakończonych spraw w świetle wyroku TK z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16).
Ważne: SN nie będzie bezpośrednio rozstrzygał, czy konkretny właściciel działki otrzyma odszkodowanie. Ma ustalić zasady, które zdecydują, czy i kiedy można wznowić zakończone postępowania na podstawie takich wyroków TK.
Dlaczego to ważne dla osób niepełnosprawnych?
Dlaczego to ważne dla emerytów
Tego dnia Sąd Najwyższy ma zadecydować co zrobić z brakiem publikacji wyroków Trybunału Konstytucyjnego.
Ukończył prawo i filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pracował w kancelariach prawnych, prowadził szkolenia prawnicze. Z Grupą INFOR związany od 2003 roku.
Specjalizacja: świadczenia i ubezpieczenia społeczne, ZUS, zasiłki, prawo pracy, cywilne i gospodarcze, prawo administracyjne, podatki, ubezpieczenia społeczne, sektor publiczny.
