Których grzybów nie wolno zbierać?
Chronione grzyby dzielą się na gatunki objęte ochroną ścisłą oraz częściową. Załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. obejmuje 232 gatunki pod ochroną ścisłą, natomiast załącznik nr 2 – 90 gatunków pod ochroną częściową. Łącznie daje to 322 chronione gatunki.
Wśród nich znajdują się również grzyby jadalne. Przykładem są:
Przepisy zakazują m.in. zbioru i pozyskiwania chronionych grzybów. W przypadku części czynności, takich jak niszczenie, zrywanie czy uszkadzanie, rozporządzenie wprost wskazuje na działanie umyślne. Nie oznacza to jednak, że każde przypadkowe uszkodzenie chronionego grzyba automatycznie prowadzi do odpowiedzialności. Znaczenie mają okoliczności konkretnego przypadku.
Gdzie nie wolno zbierać grzybów?
Co do zasady jest to zabronione w parkach narodowych i rezerwatach przyrody. Wyjątek stanowią miejsca specjalnie do tego wyznaczone – w parku narodowym przez jego dyrektora, a w rezerwacie przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska.
Ustawa o lasach przewiduje również stały zakaz wstępu do niektórych części lasów państwowych. Dotyczy on:
- upraw leśnych do 4 metrów wysokości,
- powierzchni doświadczalnych i drzewostanów nasiennych,
- ostoi zwierząt,
- źródlisk rzek i potoków,
- obszarów zagrożonych erozją.
Ważne
W praktyce warto pamiętać o jednej istotnej zasadzie: uprawy leśne do 4 metrów wysokości są objęte zakazem wstępu także wtedy, gdy nie ustawiono przy nich tablicy „zakaz wstępu”.
Nadleśniczy może ponadto wprowadzić okresowy zakaz wstępu do lasu, np. z powodu dużego zagrożenia pożarowego, uszkodzenia drzewostanu albo prowadzonych prac leśnych.
W przypadku lasu prywatnego właściciel może zakazać wstępu, jeżeli odpowiednio oznaczy teren. Osobne ograniczenia obowiązują również na terenach wojskowych i poligonach. Jeśli dany obszar jest objęty zakazem wstępu, brak ogrodzenia albo chwilowy brak ćwiczeń wojskowych nie oznacza, że można na niego wejść.
Czego nie wolno robić podczas grzybobrania?
Karalne może być również rozgarnianie ściółki oraz niszczenie grzybów i grzybni. Art. 163 Kodeksu wykroczeń przewiduje za takie zachowanie grzywnę albo naganę. Z kolei art. 153 Kodeksu wykroczeń obejmuje m.in. zbieranie grzybów lub owoców leśnych w miejscu, w którym jest to zabronione, albo robienie tego w niedozwolony sposób. W takim przypadku grozi grzywna do 250 zł albo nagana.
Czy są limity zbierania grzybów?
Polskie przepisy nie określają ogólnego limitu kilogramów grzybów, które można zebrać w lasach państwowych na własne potrzeby. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku zbioru prowadzonego dla celów przemysłowych. Wówczas potrzebna jest umowa z właściwym nadleśnictwem. Nadleśniczy może odmówić jej zawarcia, jeżeli zbiór zagrażałby środowisku leśnemu.
Jaka kara grozi za nielegalne zbieranie grzybów?
Wysokość kary zależy od rodzaju naruszenia. Najwyższa kwota może pojawić się w przypadku złamania zakazów dotyczących gatunków chronionych. Podstawą odpowiedzialności jest przede wszystkim art. 131 pkt 14 ustawy o ochronie przyrody, który przewiduje karę aresztu albo grzywny za naruszenie zakazów odnoszących się do gatunków objętych ochroną. Kodeks wykroczeń stanowi, że grzywnę wymierza się co do zasady w wysokości od 20 do 5000 zł, jeżeli przepis szczególny nie przewiduje innej wysokości.
Przykład
Dla porównania, za zbieranie grzybów w miejscu zabronionym albo w niedozwolony sposób art. 153 Kodeksu wykroczeń przewiduje grzywnę do 250 zł albo naganę. Z kolei za rozgarnianie ściółki oraz niszczenie grzybów lub grzybni art. 163 przewiduje grzywnę albo naganę.
O czym pamiętać przed wejściem do lasu?
Sam fakt, że grzyb jest jadalny, nie przesądza jeszcze o tym, że wolno go zerwać. Przed zbiorem trzeba mieć pewność, że dany gatunek nie jest chroniony, w konkretnym miejscu wolno zbierać grzyby, a sposób zbioru nie narusza obowiązujących przepisów.
Warto zapoznać się z rządowymi poradnikami na temat bezpiecznego grzybobrania:
- Poradnik zbioru grzybów leśnych
- Co trzeba wiedzieć, wybierając się na grzyby?
- Punkt Poradnictwa Grzybowego
Podstawa prawna:
Ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 734 ze zm.),
Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 13 ze zm.),
Ustawa z 28 września 1991 r. o lasach (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 663),
Ustawa z 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1270 ze zm.),
Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz.U. z 2014 r. poz. 1408).
Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego.