Jej objawy obejmują desperackie poszukiwania pewności przewidywań, jaka cechuje nauki ścisłe. Ekonomiści co najmniej od XVIII wieku zapożyczają z fizyki, starając się wykorzystać wszystko – od termodynamiki po zasadę zachowania energii – do zrozumienia makroekonomii oraz całej generacji wymyślnych instrumentów pochodnych (derywatów). Globalny kryzys finansowy skłania finansistów do zarzucania tych naukowych sieci jeszcze dalej, chcą oni bowiem zrozumieć, co zawiodło, a także – co zrobić, żeby w przyszłości system bankowy był bardziej stabilny. W efekcie rozwija się wśród nich „zazdrość o biologię”.

Zbuki w koszyku

Bankierzy oraz ekonomiści specjalizujący się w finansach współpracują z matematyko-biologami, żeby wyciągnąć wnioski z cechującej naturalne ekosystemy – od zasobów rybnych po lasy – zdolności powracania do równowagi, a także z mechanizmów rozprzestrzeniania się chorób. Te badania mają oczywiście cel nie tylko naukowy. Jak mówi Andrew Haldane, dyrektor wykonawczy ds. stabilności finansowej w Banku Anglii, być może struktura regulacyjna dla bankowości zostanie ukształtowana w efekcie prowadzonych obecnie studiów, w których globalne finanse traktuje się jako „złożony system adaptatywny”, czyli podobnie jak żyjące ekosystemy.

>>> Polecamy: Bankierzy na Wyspach "odpokutują" za wysokie premie

Część wniosków z tych badań jest już znana. Jeden z nich dotyczy tego, że system bankowy stał się zbyt złożony, a jednocześnie – zbyt homogeniczny. Problem polega na tym, że w ciągu minionych mniej więcej 20 lat niemal wszystkie duże, działające w skali globalnej banki dywersyfikowały swój stan posiadania i ryzyko, przestawiając się na coraz bardziej złożone (i nieprzejrzyste) instrumenty finansowe. Na nieszczęście dla systemu jako całości wszystkie banki dywersyfikowały działalność biznesową w identyczny sposób, a trakcie tego procesu stały się od siebie wzajemnie zależne i to w sposób właściwie nie do rozwikłania.

– Z perspektywy pojedynczej firmy te strategie sprawiały wrażenie rozsądnych prób eliminacji ryzyka: do koszyka włożono więcej jajek – mówi Andrew Haldane. – Jeśli jednak spojrzeć na system jako całość, to obecnie jest jasne, że te strategie przyniosły odwrotny rezultat: im więcej jajek w koszyku, tym większa jego kruchość – i tym większe prawdopodobieństwo, że wśród jajek znajdą się zbuki.