Akcesji Finlandii i Szwecji do NATO nie można porównywać z rozpadem Związku Radzieckiego i likwidacją Układu Warszawskiego. Nie tylko z powodu skali. Także dlatego, że – w przeciwieństwie do sytuacji Polski z końca ubiegłego wieku – akurat przed obydwoma krajami nordyckimi drzwi Paktu stały od dawna otworem. Tyle że one wcale nie zamierzały ich przekraczać. Tym bardziej nie należy lekceważyć znaczenia wolty Szwedów i Finów dla układu sił – nie tylko w Europie.

Mały sporo może

Reklama
Do NATO chcą wstąpić dwa kraje stosunkowo niewielkie, o łącznie niespełna 16-milionowej populacji i budżetach obronnych (znów łącznie) na niezbyt imponującym poziomie kilkunastu miliardów dolarów rocznie. Pozory mogą jednak mylić: warto pamiętać, że w dzisiejszych czasach o potędze kraju decyduje nie liczba możliwych do zmobilizowania w charakterze mięsa armatniego poborowych, lecz także dobra organizacja struktur państwa, efektywna gospodarka oraz innowacyjność technologiczna i edukacyjna – a akurat pod tymi względami Szwecja i Finlandia należą do światowej ekstraklasy.
Warto też docenić to, że mimo mającej długie tradycje neutralności oba państwa dysponują relatywnie silnymi armiami oraz znaczącym potencjałem przemysłu zbrojeniowego. Wydają na obronność niewielkie (przynajmniej na tle natowskich liderów) pieniądze, ale niezwykle przemyślnie. Efekt to możliwość błyskawicznego rozwinięcia – w razie konieczności – niskich (czyli na co dzień niezbyt kosztownych) stałych stanów sił zbrojnych do poziomu nawet ponad 350 tys. (Finlandia) i 75 tys. (Szwecja) ludzi. Co ważniejsze: ludzi bardzo dobrze wyszkolonych, uzbrojonych i wyposażonych. Szwedzka marynarka wojenna ze swymi nowoczesnymi korwetami zbudowanymi w technologii stealth jest przy tym już teraz przez wielu specjalistów uważana za najsilniejszą na Bałtyku. Wysoko oceniane pod względem jakościowym jest także lotnictwo obu państw oraz ich systemy obrony powietrznej, podobnie jak siły specjalne. Wreszcie zarówno Szwecja, jak i Finlandia mają od lat uznane w hermetycznym świecie specjalistów od wywiadu i kontrwywiadu służby ogniskujące swą uwagę nie tylko na Rosji, lecz także na aktualnych i potencjalnych zagrożeniach w Arktyce, na tzw. zagrożeniach asymetrycznych związanych m.in. z wielkimi migracjami i ich skutkami, a także na cyberprzestrzeni. Wszystko to w sposób trudny do przecenienia zwiększy niebawem aktywa NATO. Tym bardziej że Szwedzi i Finowie – mimo formalnie neutralnego statusu – mają już spore doświadczenie we współpracy z Sojuszem Północnoatlantyckim, więc bynajmniej nie będą uczyć się interoperacyjności od zera. Nasilenie wspólnych przedsięwzięć nastąpiło zresztą w ostatnich latach, ewidentnie pod wpływem narastającej groźby agresywnych zachowań rosyjskich.
Mając do wyboru albo zachowanie neutralności i liczenie, że sąsiadujący z nimi bandyta okaże im litość, albo pełne członkostwo w najsilniejszym wojskowo -politycznym sojuszu współczesnego świata, Szwedzi i Finowie nie wahali się zbytnio
Nie bez znaczenia pozostaje także aspekt geograficzny planowanego rozszerzenia Sojuszu. Bałtyk staje się de facto „wewnętrznym morzem NATO-wskim” z zablokowaną w jego zaułku rosyjską flotą. Następuje też niemal dwukrotne (!) rozciągnięcie wschodniej flanki Paktu, co również przyniesie negatywne konsekwencje dla rosyjskiego planowania strategicznego i operacyjnego (w największym uproszczeniu, zmuszając moskiewskich sztabowców do poważnego rozproszenia uwagi i sił na wypadek otwartego konfliktu). Automatycznie wzrasta bezpieczeństwo północnej Norwegii, a także Litwy, Łotwy i Estonii. Maleje natomiast drastycznie – „w razie W” – bezpieczeństwo rosyjskich baz Floty Północnej na Półwyspie Kolskim, w tym najważniejszej (Zapadnaja Lica), w której stacjonują okręty podwodne przenoszące strategiczne pociski balistyczne z głowicami jądrowymi. Również Petersburg, drugie co do wielkości miasto Rosji, a także Kaliningrad, znajdą się z militarnego punktu widzenia w o wiele gorszym położeniu.

Pakt żyje

Pozostaje jeszcze symboliczny i polityczny przekaz, związany z posunięciem Helsinek i Sztokholmu. Po pierwsze, to bardzo mocne podważenie sensu polityki prowadzonej przez Władimira Putina i jego ekipę. Nawet jeśli przyjmiemy, chwilowo i w dobrej wierze, że Rosja miała powody obawiać się bardzo hipotetycznej przecież nawet w dłuższej perspektywie akcesji Ukrainy do NATO i związanego z tym „przybliżenia się do jej granic wrogiego sojuszu”, swoim uderzeniem spowodowała efekt odwrotny, niż zamierzała. Chęć integracji ze strukturami bezpieczeństwa Zachodu wzrosła bowiem nie tylko w samej Ukrainie, lecz także na potencjalnie istotniejszej dla Rosji północnej flance. Dwa kraje o bardzo mocno ugruntowanej tradycji neutralności gwałtownie zmieniły kurs. I to nie dlatego, że jacyś domniemani „naziści” i „imperialiści” groźbami, podstępem i szantażem przekonali resztę społeczeństwa, jak przedstawia to moskiewska machina propagandowa. To zwykli Finowie i Szwedzi zmienili zdanie, widząc, co się święci wokół nich. Bardzo wyraźnie widać to w dynamice sondaży. Politycy jedynie zareagowali na tę zmianę najlepiej, jak potrafili.
I tu pojawia się drugi ważny element natury symboliczno-politycznej: wolta naszych północnych sąsiadów, skądinąd (i nie bez racji) uważanych powszechnie za chłodnych, pragmatycznych i racjonalnych, wyraźnie dowodzi żywotności Paktu Północnoatlantyckiego i jego znaczenia dla bezpieczeństwa swoich członków. To, w co wielu ekspertów i polityków na Zachodzie od dawna powątpiewało (też nie bez powodu, przyznajmy to uczciwie), okazało się dla zwykłych obywateli Szwecji i Finlandii rzeczą oczywistą i bezdyskusyjną. Mając do wyboru albo zachowanie neutralności i liczenie, że sąsiadujący z nimi bandyta w związku z tym okaże im litość, albo pełne członkostwo w najsilniejszym wojskowo-politycznym sojuszu współczesnego świata i związane z tym możliwości i gwarancje, nie wahali się zbytnio. Postawili tym samym swoich liderów przed wyzwaniem i nawet rządzący w Szwecji socjaldemokraci, do niedawna jedna z bardziej „NATO-sceptycznych” partii w północnej Europie, nie mieli innego wyjścia, niż podążyć za obawami i nadziejami swych wyborców. W sąsiedniej Finlandii wniosek o akcesję do NATO uzyskał rzadko spotykaną większość w parlamencie: 188 głosów „za” w 200-osobowej izbie przy zaledwie ośmiu przeciwnych (niektórych przedstawicieli skrajnej lewicy). Wcześniej jednomyślnie zaakceptowała go komisja spraw zagranicznych. To, co nieśmiało i bezskutecznie próbowali wcześniej sugerować niektórzy eksperci i wojskowi, spotykając się zazwyczaj z niechętną lub wrogą reakcją polityków i wyższych urzędników publicznych oraz mediów – nagle stało się dla wszystkich w Szwecji i Finlandii oczywistością. A warto odnotować, że o zarzuceniu swej odwiecznej neutralności na rzecz członkostwa w NATO debatują dziś całkiem serio także Szwajcarzy. Pod wpływem zmiany ogólnej sytuacji strategicznej, ale niewątpliwie również zachęceni szwedzko-fińskim precedensem.

Wnioski do wyciągania

Ten entuzjazm wobec NATO stanowi rzecz jasna sygnał dla Rosji: nie liczcie już na to, że ktoś na Zachodzie, a zwłaszcza w krajach jego „wschodniej flanki”, przestraszy się waszych gróźb i zmięknie. Przeciwnie, reakcją jest twardsza polityka i nowe możliwości odparcia ewentualnej agresji. Czy Kreml jest zdolny do zrozumienia tej lekcji? Trudno dziś przesądzać, ale zauważalna modyfikacja rosyjskiej narracji daje do myślenia. Po ogłoszeniu przez Szwedów i Finów ich chęci ściślejszej integracji z NATO pierwsze sygnały z Moskwy były tradycyjnie ostre – włącznie z roztaczaniem apokaliptycznych wizji grzyba atomowego nad Skandynawią. Potem nastąpiło jednak przynajmniej oficjalne pogodzenie się z nieuniknionym (przy okazji maskujące na użytek wewnętrzny całkowitą bezradność). Władimir Putin powiedział już w poniedziałek, że szwedzkie i fińskie członkostwo w NATO „nie stanowi zagrożenia dla Rosji”. Co prawda, żeby nie ośmieszać się do reszty, zastrzegł przy tym, że „Moskwa zareaguje, jeśli zachodni sojusz wzmocni infrastrukturę wojskową” na terytorium swych nowych członków, ale jaka to będzie reakcja, już nie wskazał. Jedyna możliwa jest bowiem taka jak w starym szmoncesie: „– Słyszałem, że wziąłeś w pysk i nie zareagowałeś! – Jak, to, nie zareagowałem?! Spuchłem!”.
Sygnał płynie też pod adresem Chin: mimo ich okresowych ostrzeżeń, że rozbudowa paktów militarnych pod egidą USA źle służy bezpieczeństwu międzynarodowemu, sąsiadujące z agresywnymi potęgami małe i średnie państwa właśnie w tych sojuszach upatrują poprawy swego bezpieczeństwa. Co więcej, dwa kraje, które są istotnymi partnerami ekonomicznymi i technologicznymi Chin, a w dodatku poważnymi graczami w Unii Europejskiej, będą teraz zapewne ściślej koordynować swą politykę bezpieczeństwa z Waszyngtonem i Londynem. A to oznacza, że awanturnicza polityka rosyjska pośrednio uderzyła także w europejskie i globalne interesy Pekinu.
Akcesja Szwecji i Finlandii do NATO jest jednocześnie swoistym wotum nieufności wobec polityk bezpieczeństwa Unii Europejskiej. Gdyby były one bardziej wiarygodne, mieszkańcy „frontowych” krajów północy kontynentu nie musieliby wszak poszukiwać dodatkowych gwarancji, że Rosja nie dokona przeciwko nim agresji.
Pod względem politycznym ta decyzja prawdopodobnie zmieni także sam Sojusz. Nie tylko dlatego, że będzie nowym, ożywczym impulsem i zwiększy poczucie jego atrakcyjności. Także przez zmianę wewnętrznego układu sił, i to w dwóch płaszczyznach: na korzyść interesów i wrażliwości wschodniej flanki oraz tych, którzy poza twardymi aspektami bezpieczeństwa bardzo serio traktują liberalne wartości, praworządność i poszanowanie praw człowieka jako niezbywalny element wspólnej tożsamości Zachodu.
Autor jest wykładowcą Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, ekspertem Fundacji Po.Int oraz Nowej Konfederacji

Treść całego artykułu przeczytasz w Magazynie Dziennika Gazety Prawnej i na e-DGP.