Ponad 800 zł za szkolne obiady dla dwójki dzieci od 2 września
„Przy jednym dziecku to ponad 400 zł miesięcznie, przy dwójce ponad 800 zł. Dla wielu rodzin staje się to barierą nie do przejścia” – wskazuje jeden z rodziców na internetowej grupie mieszkańców gminy Rokietnica (woj. wielkopolskie). W opisywanej szkole posiłki zapewnia zewnętrzna firma cateringowa. Rodzice mogą wykupić wyżywienie za pośrednictwem specjalnego systemu. W menu przewidziano również dania dla dzieci wymagających specjalnej diety, m.in. bezglutenowej i bezmlecznej, a także posiłki dla dzieci z cukrzycą.
Catering ma ruszyć 2 września. 20 zł za szkolny obiad oznacza 420 zł przy 21 dniach żywienia. W przypadku dwojga dzieci rachunek rośnie do 840 zł, przy trojgu do 1260 zł, a przy czworgu do 1680 zł.
Ile rodzic powinien płacić za posiłek w publicznej szkole?
Zasady funkcjonowania stołówki szkolnej określa art. 106 Prawa oświatowego. Korzystanie z posiłków jest odpłatne, a warunki korzystania ze stołówki szkolnej, w tym wysokość opłat za posiłki, ustala dyrektor szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym, którym w przypadku szkoły samorządowej jest najczęściej gmina.
Ustawa wskazuje jednocześnie wprost, czego nie wlicza się do opłat za posiłki w stołówce szkolnej. Są to wynagrodzenia pracowników wraz ze składkami naliczanymi od tych wynagrodzeń oraz koszty utrzymania stołówki. Przy tradycyjnej szkolnej kuchni opłata ponoszona przez rodziców sprowadza się więc zasadniczo do kosztu produktów wykorzystanych do przygotowania posiłku, potocznie określanego jako „wsad do kotła”. Przepisy nie wskazują jednak jednej obowiązującej stawki takiego wsadu. Jego wysokość zależy m.in. od cen żywności, wielkości porcji i rodzaju serwowanych dań.
Znacznie bardziej skomplikowana jest sytuacja, gdy szkoła nie prowadzi własnej stołówki i realizuje obowiązek zapewnienia gorącego posiłku przy pomocy zewnętrznej firmy cateringowej. W takim przypadku nie można automatycznie przyjąć, że wszystkie zasady dotyczące opłat za posiłki w stołówce szkolnej stosuje się w identyczny sposób.
Catering w szkole. Co mówi NSA?
Przez lata w orzecznictwie sądów administracyjnych można było znaleźć mocne argumenty przemawiające za tym, że sam fakt korzystania z cateringu nie powinien prowadzić do przerzucania na rodziców kosztów przygotowania i dowozu posiłków.
W wyroku z 24 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1554/10, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że opłata za posiłek w publicznej placówce powinna odpowiadać wartości surowców wykorzystanych do jego przygotowania. W przypadku braku kuchni sąd odniósł się również do kosztów przygotowania i dowozu posiłków do zorganizowanej stołówki, wskazując, że powinny one obciążać organ prowadzący.
Podobny kierunek wynikał z wyroku NSA z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 1043/21. Sprawa dotyczyła przedszkola bez własnej kuchni, korzystającego z żywienia zapewnianego przez podmiot zewnętrzny. NSA potwierdził, że art. 106 ust. 4 Prawa oświatowego nie pozwala na przerzucenie w całości na rodziców kosztów ponoszonych przez gminę w związku z żywieniem dzieci.
Obraz sytuacji komplikuje jednak najnowsze orzecznictwo. W wyroku z 6 marca 2026 r., sygn. akt III OSK 2137/25, NSA wskazał, że szkoła podstawowa może wykonać obowiązek zapewnienia jednego gorącego posiłku, wynikający z art. 106a Prawa oświatowego, także w inny sposób niż poprzez utworzenie stołówki szkolnej. Może to być m.in. żywienie dostarczane z zewnątrz. Sąd uznał jednocześnie, że regulacje dotyczące ustalania zasad korzystania ze stołówki są związane z faktycznym funkcjonowaniem takiej stołówki.
Sprawa dotyczyła ojca jednego z uczniów, który zwrócił się do dyrektora szkoły z wnioskiem o zorganizowanie obiadów w szkole zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Wskazał, że od osób obsługujących aplikację służącą do zamawiania szkolnych obiadów dla syna otrzymał fakturę z wyszczególnioną stawką VAT w wysokości 8 proc., podczas gdy jego zdaniem podatek VAT nie powinien być w ogóle naliczany.
Jego zdaniem to gmina organizuje stołówki szkolne, jednak nie działa w tym zakresie na zasadach komercyjnych, lecz jako organ władzy publicznej realizujący zadania własne. Skoro opłaty za posiłki nie są ustalane w ramach czynności cywilnoprawnych, a ich charakter jest zbliżony do opłat publicznoprawnych, to – w ocenie wnioskodawcy – gmina nie jest podatnikiem VAT w związku ze świadczeniem usług polegających na sprzedaży posiłków w stołówce szkolnej.
Dyrektor szkoły poinformował wnioskodawcę, że korzystanie z posiłków jest dobrowolne i odpłatne. Szkoła nie ma obowiązku organizowania uczniom posiłków w formie stołówki szkolnej – może skorzystać z usług cateringowych, a wybór odpowiedniego rozwiązania pozostaje w gestii gminy. Dyrektor zaznaczył, że jeżeli posiłki nie są wydawane w stołówce szkolnej, lecz zapewniane w formie cateringu, przepisy nie precyzują ani podstawy, na jakiej dziecko może z nich korzystać, ani wysokości opłaty za takie posiłki.
Przepisy dotyczące posiłków szkolnych realizowanych w formie cateringu nadal budzą spory
Art. 106 ust. 4 mówi literalnie o opłatach za posiłki „w stołówce szkolnej”. Z kolei art. 106a nakłada na szkoły podstawowe obowiązek zapewnienia jednego gorącego posiłku w ciągu dnia i stanowi, że korzystanie z niego jest dobrowolne i odpłatne, ale nie określa szczegółowych zasad kalkulowania ceny w sytuacji, gdy szkoła realizuje ten obowiązek wyłącznie przez catering.
Na problem ten od kilku lat zwraca uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich. RPO wskazywał na rozbieżności dotyczące finansowania posiłków w szkołach, które nie mają własnej kuchni. Ówczesne Ministerstwo Edukacji i Nauki prezentowało natomiast stanowisko, zgodnie z którym zasad dotyczących stołówki szkolnej nie należy automatycznie rozciągać na wszystkie inne modele organizacji żywienia, w tym catering. Resort przyznawał jednocześnie, że przepisy wymagają analizy i możliwego doprecyzowania.
KRRIO: problem z kosztami cateringu pojawiał się w wielu gminach
Podobnymi sprawami zajmowały się regionalne izby obrachunkowe. W analizach dotyczących opłat za szkolne wyżywienie wskazywano na przypadki, w których przy cateringu rodzice byli obciążani nie tylko kosztami produktów spożywczych, lecz także kosztami przygotowania i dowozu posiłków. Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych zwracała uwagę na potrzebę takiego uregulowania systemu, aby zasady finansowania żywienia nie zależały od tego, czy szkoła ma własną kuchnię, czy korzysta z zewnętrznego wykonawcy.
Rodzice chcą wiedzieć, za co płacą
Transparentność w ustalaniu opłat jest w tej kwestii szczególnie istotna. Dyrektor szkoły powinien jasno komunikować rodzicom, w jaki sposób naliczana jest należność za posiłki. Innymi słowy, rodzice mają prawo uzyskać szczegółowe informacje dotyczące kalkulacji kosztów.
"Zbliżają się wybory na Wójta Gminy. Wśród kandydatów ubiegających się o to stanowisko są osoby, które obecnie zasiadają w Radzie Gminy, współodpowiadają za obecny stan rzeczy i mają bezpośredni wpływ na kształt budżetu oraz podejmowane uchwały."
Rodzice uczniów z wielkopolskiej szkoły oczekują wyjaśnień dotyczących sposobu finansowania posiłków. Jedno z głównych pytań dotyczy tego, w jaki sposób skalkulowano stawkę 20 zł za posiłek. Chcą przede wszystkim wiedzieć, jaka część 20-złotowej stawki odpowiada wartości produktów, jakie koszty wiążą się z przygotowaniem i transportem posiłków oraz czy – i w jakim zakresie – w ich finansowaniu uczestniczy samorząd.
„Dostęp do ciepłego posiłku w szkole nie powinien być towarem luksusowym” – podsumowuje jeden z rodziców.
Szkoła musi zapewnić możliwość zjedzenia gorącego posiłku
Szkoła podstawowa ma obowiązek zapewnić uczniom jeden gorący posiłek w ciągu dnia oraz możliwość jego zjedzenia podczas pobytu w placówce. Korzystanie z posiłku jest dobrowolne i odpłatne. Od roku szkolnego 2026/2027 obowiązek ten obejmuje również dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w szkole podstawowej.
Przepisy nie wymagają przy tym, aby każda szkoła prowadziła własną kuchnię ani stołówkę. Obowiązek zapewnienia gorącego posiłku może być realizowany w różnych formach, w tym z wykorzystaniem usług zewnętrznego dostawcy.
Co zrobić, jeśli rodziców nie stać na szkolne obiady?
W przypadku opłat za korzystanie ze stołówki szkolnej Prawo oświatowe przewiduje możliwość zwolnienia rodziców z całości lub części opłaty. Organ prowadzący może zastosować takie zwolnienie w razie szczególnie trudnej sytuacji materialnej rodziny albo w szczególnie uzasadnionych przypadkach losowych. Może również upoważnić do udzielania zwolnień dyrektora szkoły, w której zorganizowano stołówkę.
Należy jednak pamiętać, że mechanizm ten jest przewidziany w przepisach regulujących funkcjonowanie stołówki szkolnej. Jeżeli posiłek jest zapewniany w innym modelu, np. wyłącznie poprzez zewnętrzny catering, możliwość zastosowania tego konkretnego rozwiązania wymaga ustalenia zasad przyjętych w danej szkole i przez organ prowadzący.
Drugą możliwością jest wsparcie w ramach programu „Posiłek w szkole i w domu”. W 2026 r. kryterium dochodowe w pomocy społecznej dla osoby w rodzinie wynosi 823 zł. W programie stosowany jest próg odpowiadający 200 proc. tego kryterium, czyli 1646 zł na osobę w rodzinie. Wniosek składa się w ośrodku pomocy społecznej lub centrum usług społecznych właściwym dla miejsca zamieszkania.
Program przewiduje także rozwiązanie dla szczególnie uzasadnionych przypadków, gdy dziecko nie spełnia zwykłych warunków, ale potrzebuje posiłku. Dyrektor szkoły może wówczas poinformować OPS lub CUS o potrzebie udzielenia pomocy. Taki posiłek może zostać przyznany doraźnie, bez wydawania decyzji administracyjnej i przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego, jeżeli gmina przyjęła odpowiedni program osłonowy.
Liczba dzieci objętych w ten sposób pomocą nie może przekroczyć 20 proc. liczby dzieci i uczniów otrzymujących posiłki w szkołach i przedszkolach na terenie gminy w poprzednim miesiącu. We wrześniu punktem odniesienia jest czerwiec.
Źródła: Wysokie koszty obiadów szkolnych w placówkach bez własnej kuchni. MEiN rozważa zmianę przepisów – wystąpienie RPO z 15 maja 2023 r., wyroki NSA z 24 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1554/10, 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 1043/21 oraz z z 6 marca 2026 r., sygn. akt III OSK 2137/25.
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz.U. 2026 poz. 820 ze zm.),
Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego.