Gorzka niespodzianka dla korzystających z kominków i centralnego ogrzewania. Można zapłacić wysoką grzywnę

Smog i zanieczyszczenie powietrza szkodzą zdrowiu

Zanieczyszczone powietrze to nie tylko nieprzyjemny zapach i gorsza widoczność. Długotrwałe narażenie na zanieczyszczenia, zwłaszcza pyły zawieszone PM2,5 i PM10, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób układu oddechowego oraz krążenia. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje również na wpływ zanieczyszczenia powietrza m.in. na układ nerwowy, przebieg ciąży oraz rozwój dzieci. Szczególnie narażone są dzieci, kobiety w ciąży, osoby starsze, a także osoby cierpiące na choroby układu oddechowego i sercowo-naczyniowego.

Jednym ze źródeł lokalnego zanieczyszczenia powietrza jest niewłaściwe spalanie paliw w domowych urządzeniach grzewczych. Problemem pozostaje również spalanie odpadów.

Czego nie wolno spalać w piecu i kominku?

Domowy piec, kocioł czy kominek nie są spalarnią odpadów. Zgodnie z ustawą o odpadach termiczne przekształcanie odpadów prowadzi się co do zasady wyłącznie w spalarniach lub współspalarniach odpadów, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach. Do domowego pieca lub kominka nie mogą więc trafiać odpady takie jak:

• plastikowe butelki, opakowania, folie i torby,
• stare ubrania, obuwie i tekstylia,
• opony i inne odpady z gumy,
• pieluchy oraz inne odpady higieniczne,
• płyty meblowe, MDF i płyty wiórowe,
• lakierowane, malowane lub impregnowane drewno,
• stare meble,
• zadrukowane opakowania, książki i czasopisma traktowane jako odpady.

Podczas spalania takich materiałów mogą powstawać pyły i szkodliwe związki chemiczne. Domowe urządzenia grzewcze nie są wyposażone w systemy oczyszczania spalin stosowane w profesjonalnych instalacjach przeznaczonych do termicznego przekształcania odpadów.

Trzeba również pamiętać, że w poszczególnych województwach obowiązują uchwały antysmogowe. Mogą one wprowadzać dodatkowe wymagania dotyczące zarówno dopuszczonych paliw, jak i urządzeń grzewczych. Przed zakupem opału warto więc sprawdzić przepisy obowiązujące w danym województwie.

Co zrobić z odpadami, których nie można spalić?

Odpady zamiast do pieca, powinny trafić do właściwego systemu zbiórki. Gminy mają obowiązek zapewnić mieszkańcom dostęp do punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych, czyli PSZOK-ów. Co najmniej jeden stacjonarny PSZOK może być prowadzony przez gminę samodzielnie albo wspólnie z innymi gminami.

Do takich punktów można oddawać określone rodzaje odpadów problemowych, m.in. zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, meble i inne odpady wielkogabarytowe, zużyte opony, tekstylia, chemikalia czy baterie. Szczegółowe zasady przyjmowania odpadów, ewentualne limity oraz godziny otwarcia punktu najlepiej sprawdzić na stronie internetowej swojej gminy albo operatora lokalnego systemu gospodarowania odpadami.

Gryzący dym z komina sąsiada. Gdzie zgłosić podejrzenie spalania śmieci?

Jeżeli podejrzewamy, że ktoś spala odpady w domowym piecu lub kominku, sprawę można zgłosić przede wszystkim:

• straży miejskiej lub gminnej, jeżeli działa na danym terenie,
• urzędowi gminy lub miasta – wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta.

Główny Inspektorat Ochrony Środowiska wskazuje, że w przypadku spalania odpadów poza urządzeniami do tego przeznaczonymi interwencję należy kierować przede wszystkim do lokalnych władz. Wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska zajmują się natomiast w szczególności sprawami pozostającymi w kompetencji Inspekcji Ochrony Środowiska, np. dotyczącymi działalności zakładów podlegających jej kontroli. W zgłoszeniu warto podać możliwie konkretne informacje:

• adres nieruchomości, z której wydobywa się dym,
• datę i przybliżoną godzinę zdarzenia,
• informację, jak często sytuacja się powtarza,
• opis zaobserwowanego problemu.

Samo wskazanie w zgłoszeniu, że dym dociera na naszą posesję, nie oznacza automatycznie uzyskania statusu pokrzywdzonego. Zgodnie z przepisami dotyczącymi postępowania w sprawach o wykroczenia pokrzywdzonym jest osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez wykroczenie. To, czy warunek ten został spełniony, zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Jeżeli zgłoszenie nie jest anonimowe, organ może łatwiej skontaktować się ze zgłaszającym, gdy konieczne będzie uzupełnienie informacji.

Czarny lub intensywnie gryzący dym może budzić podejrzenia

Na wygląd dymu wpływa wiele czynników, m.in. rodzaj i wilgotność paliwa, temperatura spalania, ilość dostarczanego powietrza, sposób rozpalania, a także stan instalacji grzewczej i przewodu kominowego. Państwowa Straż Pożarna zwraca uwagę, że na podstawie samego koloru dymu nie można jednoznacznie określić rodzaju ani ilości spalanego materiału. Dlatego:

• biały dym nie oznacza, że spalane jest wyłącznie suche i właściwe paliwo,
• czarny dym sam w sobie nie jest dowodem na spalanie śmieci.

Nietypowy kolor dymu unoszącego się z komina, zwłaszcza w połączeniu z duszącym lub drażniącym zapachem, może jednak stanowić istotny sygnał alarmowy ale nie przesądza o nieprawidłowym spalaniu odpadów.

Drony pomagają wykrywać smog, ale nie zawsze przesądzają sprawę

W niektórych miastach i gminach podczas kontroli palenisk wykorzystywane są drony wyposażone w urządzenia służące do analizy powietrza. Takie badanie może pomóc wskazać nieruchomość, w której istnieje podejrzenie nieprawidłowego spalania, i ułatwić przeprowadzenie dalszej kontroli. Sam wynik pomiaru wykonanego nad kominem nie zawsze pozwala jednak jednoznacznie ustalić, jaki materiał został spalony.

W zależności od przyjętej procedury konieczna może być kontrola paleniska i opału, a w niektórych przypadkach także pobranie próbek pozostałości po spalaniu.

Jaka kara grozi za spalanie śmieci?

Ustawa o odpadach przewiduje odpowiedzialność za termiczne przekształcanie odpadów poza spalarnią lub współspalarnią, jeżeli odbywa się ono wbrew przepisom ustawy. Za takie wykroczenie grozi areszt albo grzywna. W praktyce sprawca może zostać ukarany:

• mandatem karnym – co do zasady do 500 zł,
• grzywną orzeczoną przez sąd – do 5 tys. zł.

Ogólna wysokość grzywny za wykroczenie wynosi od 20 do 5000 zł, o ile szczególny przepis nie stanowi inaczej. Jeżeli osoba ukarana odmówi przyjęcia mandatu, sprawa może zostać skierowana do sądu.

Duszący dym z komina sąsiada a kodeks cywilny

Uciążliwy dym może mieć również wymiar cywilnoprawny. Zgodnie z art. 144 Kodeksu cywilnego właściciel nieruchomości powinien powstrzymywać się od działań, które zakłócają korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę. Przy jej ocenie bierze się pod uwagę przeznaczenie nieruchomości oraz miejscowe stosunki.

Jeżeli takie zakłócenia przekraczają dopuszczalną miarę, właściciel nieruchomości może – po spełnieniu przesłanek przewidzianych prawem – dochodzić na drodze cywilnej zaniechania naruszeń. Podstawą takich roszczeń mogą być poza art. 144 art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego.

Źródła: Air Pollution Data Portal – World Health Organization (WHO), Europe’s air quality status 2023 – European Environment Agency (EEA), Państwowa Straż Pożarna, epoznan.pl, https://www.wkatowicach.eu/

Podstawa prawna:

Ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1587 ze zm),

Ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz.U. 2025 poz. 734),

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 144 i art. 222 § 2 (Dz.U. 2026 poz. 795),

Ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2025 poz. 733 ze zm.)