Koniec preferencyjnych stawek podatku VAT na te produkty – Ministerstwo Finansów udostępniło projekt ustawy podnoszący daninę

Ministerstwo Finansów zaproponowało likwidację obniżonej stawki VAT na część napojów bezalkoholowych. Obecnie wiele z nich objętych jest podatkiem w wysokości 5%. Dotyczy to produktów, które zawierają co najmniej 20% soku owocowego lub warzywnego. Miało to jednak swoje uzasadnienie – preferencje podatkowe miały bowiem promować zdrowsze zamienniki napojów słodzonych i barwionych.

Z analiz Ministerstwa wynika jednak, że z tej preferencji korzystają również produkty, które – zdaniem rządu – nie powinny być traktowane tak ulgowo. Chodzi przede wszystkim o bezalkoholowe odpowiedniki napojów alkoholowych, takie jak bezalkoholowe piwo, wino czy cydr, a także napoje energetyzujące.

Rynek napojów bezalkoholowych dynamicznie rośnie – rząd postanawia coś z tego mieć

Rynek napojów bezalkoholowych dynamicznie rośnie. Według danych NielsenIQ za 2024 r. sprzedaż piwa bezalkoholowego wzrosła o ok. 17%, podczas gdy cały rynek piwa spadł o blisko 2%. Piwa bezalkoholowe stanowią już 7,5% rynku i generują ponad 1,7 mld zł przychodów rocznie. Z kolei bezalkoholowe wina musujące zanotowały wzrost sprzedaży o ponad 50% i odpowiadają obecnie za około 5% całego segmentu win musujących.

Resort zwraca uwagę, że produkty te – ze względu na bardzo niską (do 0,5%) zawartość alkoholu – mogą być legalnie nabywane przez dzieci i młodzież. Zdaniem ministerstwa może to prowadzić do „oswajania” młodych osób z kulturą picia alkoholu, co stoi w sprzeczności z celami profilaktyki uzależnień.

W ocenie rządu nie ma uzasadnienia, aby te napoje nadal korzystały z preferencyjnej stawki VAT. Dlatego proponuje się objęcie ich podstawową stawką 23%.

Wzrost podatku VAT nawet o 18%. Które produkty zostaną objęte podwyżką?

Projekt ustawy zakłada podwyższenie podatku VAT na:

  • moszcz gronowy (czyli świeżo wyciśnięty sok owocowy wykorzystywany jako półprodukt w procesie wyrobu napoju)
  • napoje zawierające co najmniej 20% soku owocowego lub warzywnego, w tym:
  • bezalkoholowe odpowiedniki napojów alkoholowych (piwo, wino – także musujące, cydr oraz ich mieszaniny),
  • napoje z dodatkiem kofeiny lub tauryny (napoje energetyzujące).

Stawki wzrosną:

  • z 5% do 23% – w sprzedaży detalicznej,
  • z 8% do 23% – w usługach gastronomicznych.

Projekt precyzyjnie odwołuje się do klasyfikacji CN (Nomenklatura scalona), w której opisane są kategorie napojów alkoholowych, aby jasno określić, które ich bezalkoholowe odpowiedniki będą opodatkowane wyższą stawką VAT.

Ważne jest, że o stawce podatku nie będzie decydowała nazwa handlowa, lecz skład, sposób produkcji i właściwości produktu. Oznacza to, że nawet jeśli producent zmieni nazwę napoju na bardziej „neutralną”, ale jego cechy będą odpowiadały bezalkoholowym odpowiednikom napojów alkoholowych, to i tak zostanie objęty stawką 23%.

Podwyżka podatku ma na celu utrudnienie dostępu do napojów bezalkoholowych czy energetyków

Rzecznik Praw Dziecka zwraca uwagę, że w Polsce wciąż brakuje skutecznej polityki edukacyjnej dotyczącej profilaktyki uzależnień. Ochrona młodzieży przed alkoholem czy napojami energetyzującymi wymaga działań skoordynowanych między resortami, a nie tylko podwyżek podatków.

Brakuje również szeroko zakrojonych kampanii informacyjnych oraz edukacji w szkołach, dotyczących konsekwencji spożywania zarówno alkoholu, jak i popularnych napojów energetyzujących.

Likwidacja preferencyjnych stawek VAT spowoduje odczuwalny wzrost cen. Piwo bezalkoholowe, wino bezalkoholowe, energetyki i podobne produkty mogą podrożeć nawet o kilkanaście procent. Czy jednak wyższa cena – np. o 1 zł – rzeczywiście zniechęci młodzież do ich zakupu? To budzi poważne wątpliwości.

Napoje energetyczne z powodu wielu przyczyn nie powinny być spożywane przez dzieci i młodzież. Jak czytamy na stronach rządowych, zawarte w nich składniki mogą mieć bardzo szkodliwy wpływ na ich zdrowie. Kofeina stanowi podstawowy składnik tych napojów, nie jest przy tym zalecana w diecie dzieci i mlodzieży, gdyż ma działanie psychoaktywne. Wzrost jej spożycia może powodować zmiany nastroju, rozdrażnienie, niepokój, a spożycie dużych ilości powoduje wzrost ciśnienia tętniczego krwi. P

Ponadto kofeina negatywnie wpływa na gospodarkę wapniową, co może powodować zaburzenia w procesie tworzenia kości. Duże spożycie kofeiny może również wpływać na długość i jakość snu. Grupą szczególnego ryzyka są dzieci z cukrzycą, chorobami sercowo-naczyniowymi, chorobami nerek, wątroby, nadczynnością tarczycy oraz niestabilne emocjonalnie.

Podwyżce podatku sprzeciwia się biznes

Propozycję podwyższenia stawki podatku VAT na napoje z dodatkiem kofeiny lub tauryny, zawierające co najmniej 20% soku owocowego, warzywnego lub owocowo-warzywnego, negatywnie oceniła Konfederacja Lewiatan. Organizacja krytykuje również plany objęcia wyższą stawką podatku piw bezalkoholowych, które w swoim składzie mają minimum 20% soku. Zmiany niekorzystnie wpłyną na producentów napojów, sadowników, a przede wszystkim na konsumentów.

Jak zaznacza organizacja, wyższe opodatkowanie napojów z nawet minimalną zawartością kofeiny, która w odpowiednich ilościach nie ma negatywnego wpływu na zdrowie, pozwala poddać w wątpliwość prozdrowotne uzasadnienie proponowanej zmiany. W ocenie Konfederacji Lewiatan jest to zmiana mająca na celu zwiększenie wpływów budżetowych.

"Od trzech dekad obniżona stawka VAT na napoje z co najmniej 20 proc. zawartością soku wspiera rozwój krajowego przetwórstwa owocowo-warzywnego. Premiuje konsumpcję napojów, które mają w swoim składzie naturalne soki. Ich producenci tworzą tysiące miejsc pracy w branży producenckiej oraz rolnej poprzez generowanie zapotrzebowania na produkty rolne. Podniesienie obciążeń fiskalnych może przełożyć się na wzrost cen, a w konsekwencji na spadek sprzedaży i negatywne skutki dla gospodarki" – powiedział Przemysław Pruszyński, doradca podatkowy i dyrektor departamentu podatkowego Konfederacji Lewiatan.

Zdaniem organizacji, planowana podwyżka stawki VAT na piwa bezalkoholowe zawierające co najmniej 20% soku owocowego, warzywnego lub owocowo-warzywnego wpłynie na wzrost cen, co grozi zahamowaniem jedynego rosnącego segmentu rynku. Może to doprowadzić do likwidacji tego rodzaju produktów, gdyż piwa bezalkoholowe, ze względu na droższy proces produkcji, nie będą konkurencyjne cenowo wobec piw alkoholowych.

lewiatan.org

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2025 poz. 775)