Zbliża się termin wypłaty 13. emerytur. Warto wiedzieć, że trzynastą emeryturę dostaną nie tylko seniorzy, może ona być wypłacona również tym, którzy nie pobierają emerytury. Możliwa jest również sytuacja odwrotna, gdy to emeryt nie dostanie trzynastki. Co więcej, nawet ci, którym ZUS zdąży wypłacić świadczenie, mogą zostać zmuszeni do zwrotu pieniędzy.
ZUS może żądać zwrotu 13. emerytury
To dodatkowe roczne świadczenie pieniężne, nawet w przypadku zadłużonych seniorów, wypłacone zostanie w tej samej kwocie brutto dla wszystkich uprawnionych. W 2026 roku będzie to 1978,49 zł. Trzynasta emerytura jest całkowicie wolna od potrąceń: nie można zajmować jej nawet w części na poczet spłaty długów, również alimentów czy zaległych opłat za media.
To jednak nie oznacza, że wypłaconą przez ZUS trzynastkę warto od razu wydać w całości. Możliwa jest sytuacja, w której ZUS zażąda zwrotu już wypłaconego świadczenia, ponieważ uzna je za nienależnie pobrane.
Kto musi obawiać się tego scenariusza? Czy do wypłaty 13. emerytury wystarczy prawo do jednego ze świadczeń: emerytura, renta socjalna, rodzinna, szkoleniowa, świadczenie lub zasiłek przedemerytalny, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, renta z tytułu niezdolności do pracy, potwierdzone na dzień 31 marca 2026? To nie wszystko.
Kto będzie musiał zwrócić trzynastą emeryturę?
Oto dwie okoliczności, w których ZUS już po wypłacie świadczenia może zażądać jego zwrotu. ZUS może upomnieć się o zwrot trzynastki zarówno od emeryta, jak i członków jego rodziny. Do zwrotu trzynastej emerytury mogą więc zostać zobowiązani:
- rodzina, jeśli ZUS wypłaci trzynastą emeryturę już po śmierci seniora,
- senior dorabiający do emerytury, który przekroczy limit dodatkowego przychodu.
Wypłata 13. emerytury następuje w terminie wypłaty świadczenia głównego. To oznacza, że w kwietniu emeryci dostają podwójny przelew: kwota jest wyższa, bo łączy w sobie kwotę świadczenia (np. emerytalnego) i trzynastkę. Warto wiedzieć, że w przypadku emeryta, który zmarł w trakcie miesiąca i nie została mu wypłacona emerytura (ZUS poinformowany o zgonie nie wypłacił świadczenia), rodzinie przysługuje tzw. niezrealizowane świadczenie. Trzeba jednak o nie złożyć wniosek ENS do ZUS, jest na to 12 miesięcy.
Rodzina nie ma jednak prawa do tego, by w imieniu emeryta pobrać jeszcze ostatnią trzynastkę, nawet jeśli należało mu się świadczenie, ponieważ 31 marca senior żył. Prawo do trzynastej emerytury ustaje wraz ze śmiercią osoby uprawnionej, wypłacona już przez ZUS trzynastka powinna więc zostać zwrócona, bo zakład rentowy uzna ją za nienależnie pobraną.
Ważne
Tutaj kwestii wypłaty dodatkowego rocznego świadczenia nie reguluje ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, ale odrębne przepisy. Te nie przewidują wypłaty trzynastej emerytury po śmierci osoby uprawnionej.
Także w drugiej sytuacji, gdy seniorowi dorabiającemu do emerytury ZUS zdąży wypłacić „trzynastkę”, ale przychody z pracy przekroczą pułap 130% przeciętnego wynagrodzenia, może on zostać wezwany do zwrotu świadczenia. Po przekroczeniu określonej kwoty (limity ogłaszane są co trzy miesiące przez Prezesa GUS, od marca 2026 jest to 11957,20 zł brutto), ZUS zawiesza wypłaty emerytury. Utrata prawa do świadczenia na dzień 31 marca 2026 automatycznie pozbawia prawa do wypłaty trzynastej emerytury.
FAQ - najczęściej zadawane pytania o zwrot 13. emerytury
Kiedy ZUS może uznać 13. emeryturę za nienależnie pobraną?
Gdy po wypłacie okaże się, że świadczenie podstawowe (np. emerytura lub renta) nie przysługiwało w dniu, na który ustalano prawo do „trzynastki” - np. zostało zawieszone, cofnięte lub przyznane na podstawie błędnych danych.
Czy śmierć świadczeniobiorcy wpływa na konieczność zwrotu?
Tak. Jeśli osoba zmarła przed dniem, na który ustala się prawo do 13. emerytury, a świadczenie zostało wypłacone, ZUS może żądać jego zwrotu od osoby, która je pobrała (np. członka rodziny lub pełnomocnika).
Czy błędna decyzja ZUS oznacza obowiązek zwrotu?
Nie zawsze. Jeśli świadczenie zostało wypłacone z winy ZUS (np. błąd urzędnika), a pobierający nie miał świadomości, że pieniądze mu się nie należą, może nie być zobowiązany do zwrotu.
Jak ZUS informuje o konieczności zwrotu?
ZUS wydaje decyzję administracyjną, w której wskazuje kwotę do zwrotu, termin oraz podstawę prawną.
