Gdzie kończy się własność, a gdzie zaczyna teren publiczny?
Wielu właścicieli nieruchomości traktuje pas zieleni przylegający do działki jako część swojej posesji. Należy jednak pamiętać, że własność prywatna kończy się tam, gdzie zaczyna się teren publiczny.
Z drugiej strony sam postawiony płot nie musi jeszcze oznaczać, że pas zieleni przylegający do nieruchomości stanowi teren publiczny. Wszystko zależy od rzeczywistego przebiegu granic działek, których nie da się określić „na oko”.
Aby rozstrzygnąć tę kwestię, należy dokładnie sprawdzić granice działki. W tym celu warto posłużyć się oficjalnymi dokumentami geodezyjnymi, takimi jak mapa ewidencyjna lub wyrys z rejestru gruntów. Dane dotyczące gruntów można odnaleźć m.in. na oficjalnych portalach rządowych, takich jak geoportal.gov.pl.
Trzeba jednak pamiętać, że dane prezentowane w takich serwisach – choć opierają się na aktach prawnych – nie stanowią wiążącego ustalenia granic działek. W praktyce dla celów prawnych należy posługiwać się dokumentacją geodezyjną albo skontaktować się z właściwym organem.
Pas zieleni podlega ścisłym regulacjom dotyczącym pasa drogowego
W przypadku nieruchomości położonych przy drogach publicznych często wygląda to tak, że tam, gdzie kończy się działka, zaczyna się pas drogowy. Jego definicję reguluje ustawa z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.
Zgodnie z przepisami pas drogowy to wydzielony liniami rozgraniczającymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym znajduje się lub będzie znajdować droga. W jego skład wchodzą między innymi pobocza, chodniki, ścieżki rowerowe, rowy odwadniające, a także pasy zieleni izolacyjnej.
Pas drogowy stanowi mienie publiczne, którym zarządza odpowiednia instytucja – w zależności od kategorii drogi:
- drogi krajowe – Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad,
- drogi wojewódzkie – zarządy dróg wojewódzkich,
- drogi powiatowe i gminne – odpowiednio zarząd powiatu albo wójt, burmistrz lub prezydent miasta.
To właśnie zarządca odpowiada za utrzymanie pasa drogowego, jego stan techniczny, modernizację oraz kontrolę tego, co dzieje się na jego terenie. Ważne jest jednak jedno – jeżeli pas zieleni znajduje się poza granicą prywatnej działki i należy do pasa drogowego, stanowi mienie publiczne.
Ważne
Właściciel nieruchomości przylegającej do takiego terenu nie może samodzielnie ograniczać możliwości korzystania z niego, np. zakazywać przechodzenia.
Czy można sadzić rośliny, drzewka albo siać trawę na pasie zieleni przylegającym do nieruchomości?
Skoro pas zieleni znajduje się na terenie publicznym, pojawia się kolejne pytanie – czy można sadzić tam rośliny, krzewy lub drzewa? Tę kwestię reguluje art. 39 ustawy o drogach publicznych. Zgodnie z przepisami zabrania się dokonywania w pasie drogowym czynności, które mogłyby powodować uszkodzenie drogi lub jej urządzeń, zmniejszenie ich trwałości albo zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego.
W praktyce oznacza to, że wszelkie działania związane z samodzielnym zagospodarowaniem takiego terenu mogą wymagać zgody zarządcy drogi. Dotyczy to m.in. sadzenia drzew i krzewów, ustawiania donic, elementów dekoracyjnych czy przekształcania pasa zieleni w dodatkowe miejsce parkingowe. Nie można również samowolnie "grodzić" takiego terenu ani ustawiać na nim bez zgody zarządcy np. kontenera na gruz.
To właśnie samodzielne "urządzanie” przestrzeni przed posesją należy do najczęściej popełnianych błędów. Wielu właścicieli nieruchomości traktuje bowiem teren przed bramą jako własny, mimo że formalnie należy do pasa drogowego.
Zajęcie pasa drogowego może zakończyć się surową karą
Każde zajęcie pasa drogowego powinno zostać wcześniej uzgodnione z zarządcą drogi i wymaga uzyskania odpowiedniego zezwolenia. Zgodnie z art. 40 ust. 12 ustawy o drogach publicznych za zajecie pasa drogowego bez wymaganego zezwolenia wymierzana jest kara pieniężna wynosząca dziesięciokrotność standardowej opłaty za zajęcie pasa drogowego. Jak może wyglądać to w praktyce?
Przykład
Przykładowo legalne zajęcie 10 m² pasa drogowego przez 30 dni przy stawce 2 zł za 1 m² dziennie oznacza opłatę w wysokości 600 zł. W przypadku braku zezwolenia kara może wynieść już 6000 zł za ten sam okres. Jeżeli natomiast obowiązująca stawka wynosi 100 zł dziennie, nielegalne zajęcie pasa drogowego może oznaczać karę sięgającą nawet 1000 zł za każdy dzień. Im wyższa podstawowa opłata za zajęcie pasa drogowego, tym wyższa będzie również kara.
Kto odpowiada za utrzymanie pasa zieleni?
Podstawę prawną stanowią przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z art. 5 obowiązki związane z utrzymaniem czystości i porządku na terenach publicznych należą co do zasady do gminy. Obowiązki związane z utrzymaniem porządku na drogach publicznych należą natomiast do zarządcy drogi.
Właściciel nieruchomości odpowiada za utrzymanie porządku na własnym terenie. W określonych sytuacjach jest również zobowiązany do dbania o chodnik bezpośrednio przylegający do nieruchomości.
Jeżeli natomiast pas zieleni znajdujący się przy posesji stanowi część pasa drogowego albo innego terenu publicznego, obowiązek jego utrzymania spoczywa na właściwym podmiocie publicznym -najczęściej gminie albo zarządcy drogi.
Właściciele nieruchomości mogą jednocześnie domagać się od lokalnych władz właściwego wykonywania obowiązków związanych z utrzymaniem terenów zielonych. W sytuacjach, gdy pojawiają się problemy z zaniedbaną zielenią czy brakiem utrzymania porządku, warto zgłaszać sprawę do odpowiednich instytucji.
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2025 poz. 889)
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. 2025 poz. 889)
