Wojna w Ukrainie bezpowrotnie zmieniła priorytety budżetowe europejskich stolic. Kraje NATO masowo ruszają na zakupy, co doskonale odzwierciedlają najnowsze szacunki. Wydatki na obronność rosną w lawinowym tempie, a państwa wschodniej i północnej flanki przeznaczają na ten cel historycznie wysokie kwoty w relacji do wielkości swoich gospodarek.
Polska liderem wydatków na armię. Kto wydaje najwięcej na obronność w NATO?
Z najnowszego zestawienia 14 państw o najwyższych nakładach na cele militarne wynika jasno, że to kraje bezpośrednio sąsiadujące ze strefą konfliktu ponoszą obecnie największy ciężar finansowy. Polska zajęła pierwsze miejsce w całym NATO, przeznaczając na obronność rekordowe 4,3 proc. PKB.
Tuż za naszym krajem plasują się państwa bałtyckie, czyli Litwa z wynikiem 4,0 proc. PKB oraz Łotwa, która na cele wojskowe przeznacza 3,7 proc. PKB. Tuż za podium znalazła się natomiast Estonia z wynikiem 3,4 proc. PKB.
Co ciekawe, dawny cel NATO, zakładający wydawanie minimum 2 proc. PKB do 2024 roku, został ostatecznie osiągnięty przez każdego członka NATO. Próg ten przekroczyła nawet Hiszpania, która w przeszłości była regularnie krytykowana za zbyt niskie nakłady na obronność.
Spadek USA w rankingu. Ile procent PKB Stany Zjednoczone wydają na wojsko?
Największym zaskoczeniem w procentowym zestawieniu może być pozycja globalnego mocarstwa. Stany Zjednoczone zajmują dopiero siódme miejsce z wynikiem 3,2 proc. PKB, plasując się za Danią oraz Norwegią. Warto zauważyć, że jeszcze na początku dekady Pentagon przeznaczał na obronność 3,6 proc. amerykańskiego PKB.
Należy jednak pamiętać o skali makroekonomicznej, ponieważ w ujęciu gotówkowym USA pozostają absolutnym hegemonem. Waszyngton wydał na armię astronomiczne 980 mld dol., co stanowiło aż 60 proc. łącznych wydatków wszystkich krajów NATO. Ponadto gospodarka USA jest większa niż gospodarki wszystkich pozostałych członków Sojuszu wziętych razem.
Podczas gdy Ameryka nieznacznie redukuje procentowy udział armii w PKB, Europa nadrabia wieloletnie zaległości. Średnie wydatki europejskich członków NATO oraz Kanady wzrosły z 1,7 proc. połączonego PKB w 2020 roku do 2,3 proc. W tym trendzie mieści się Wielka Brytania z wynikiem 2,3 proc. PKB, która planuje wzrost do 2,5 proc. w najbliższych latach i docelowo do 3 proc. w kolejnej kadencji parlamentu.
Nowe cele budżetowe NATO. Ile wyniosą wydatki na obronność do 2035 roku?
NATO nie poprzestaje na dotychczasowych reformach. Nowe wytyczne zobowiązują kraje członkowskie do podniesienia wydatków na obronność do poziomu 3,5 proc. PKB do 2035 roku. Dodatkowe 1,5 proc. ma być kierowane na ochronę infrastruktury krytycznej i gotowość cywilną. Obecnie tak wyśrubowane kryteria spełniają jedynie Polska, Litwa i Łotwa.
Równolegle rosną koszty funkcjonowania samej struktury NATO. Roczny budżet administracyjny i programowy Sojuszu ma wynieść nawet 5,3 mld euro. Środki finansują między innymi personel cywilny, dowództwa strategiczne, systemy wczesnego ostrzegania oraz infrastrukturę paliwową i lotniskową.
Koszty utrzymania struktur NATO. Kto wpłaca najwięcej do wspólnego budżetu?
Główny ciężar utrzymania kwater głównych i wspólnych operacji spoczywa obecnie na czterech państwach. USA i Niemcy pokrywają po 15 proc. tych kosztów, natomiast Wielka Brytania i Francja po 10 proc.
To efekt wynegocjowanej nowej formuły podziału obciążeń, która zmniejszyła wkład Amerykanów z wcześniejszych ponad 22 proc. w odpowiedzi na naciski Białego Domu, który domagał się sprawiedliwszego podziału kosztów. Najnowsze ustalenia zakładają stopniowe zwiększanie wspólnego finansowania w kolejnych latach.
