Nowa emerytura nauczycielska a rekompensata. ZUS rozwiewa wątpliwości
Wprowadzenie art. 88a do Karty Nauczyciela wywołało wśród pedagogów sporo pytań. Najważniejsze z nich dotyczyło tego, czy skorzystanie z tzw. nowej emerytury nauczycielskiej oznacza utratę prawa do rekompensaty za brak możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozwiał te wątpliwości jednoznacznie. W oficjalnym stanowisku podkreślił, że nowelizacja przepisów nie zmieniła zasad ustalania prawa do rekompensaty. Oznacza to, że nauczyciele, tak jak przed 2022 rokiem, mogą się o nią ubiegać, niezależnie od tego, czy wykonywali pracę w szczególnych warunkach.
Rekompensata nie jest automatyczna. Trzeba złożyć wniosek
Prawo do rekompensaty przysługuje nauczycielom spełniającym ustawowe warunki, pod warunkiem że nie mają przyznanej wcześniejszej emerytury, w tym emerytury na podstawie art. 88 lub 88a Karty Nauczyciela.
To szczególnie istotna informacja dla osób, które w tym roku osiągną powszechny wiek emerytalny. Rekompensata jest bowiem dodatkiem do kapitału początkowego, a ten podlega corocznej waloryzacji. W praktyce może to oznaczać wyraźnie wyższą emeryturę wypłacaną co miesiąc.
ZUS ustala rekompensatę wyłącznie na wniosek ubezpieczonego, składany razem z wnioskiem o emeryturę z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego. Brak wniosku oznacza brak świadczenia.
Kto może otrzymać rekompensatę? Warunków jest kilka
ZUS przypomina, że rekompensata za pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przysługuje osobom, które:
- urodziły się po 31 grudnia 1948 r.,
- osiągnęły powszechny wiek emerytalny,
- przed 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,
- nie mają prawomocnie przyznanej wcześniejszej emerytury (w tym emerytury pomostowej, emerytury nauczycielskiej z art. 88 lub 88a ani nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego).
Za pracę w szczególnym charakterze uznaje się m.in. pracę nauczycielską wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przed 2009 rokiem.
Tych okresów ZUS nie zaliczy do 15 lat pracy nauczycielskiej
Przy ustalaniu wymaganego stażu ZUS nie uwzględnia m.in.:
- okresów choroby i rehabilitacji,
- urlopów macierzyńskich i opiekuńczych,
- urlopu dla poratowania zdrowia,
- urlopów szkoleniowych i urlopów na dalsze kształcenie,
- stanu nieczynnego,
- urlopów bezpłatnych i wychowawczych.
Dla wielu nauczycieli to właśnie te wyłączenia decydują o tym, czy rekompensata zostanie przyznana.
Zmiany w Kodeksie pracy niczego tu nie zmieniły
Choć ostatnie nowelizacje Kodeksu pracy rozszerzyły katalog okresów wliczanych do stażu pracy, ZUS podkreśla, że nie mają one wpływu na zasady ustalania rekompensaty. W tym zakresie nadal obowiązują przepisy dotyczące pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Urlop dla poratowania zdrowia nadal z dużymi ograniczeniami
Na marginesie warto zaznaczyć, że zmiany w Karcie Nauczyciela mocno ograniczyły prawo do urlopu dla poratowania zdrowia. Po nowelizacji z sierpnia 2025 r. został on przywrócony jedynie w wąskim zakresie, wyłącznie na potrzeby leczenia lub rehabilitacji uzdrowiskowej.
Roczny urlop dla poratowania zdrowia pozostaje dla tej grupy nauczycieli niedostępny.
