Najem senioralny - cele nowego rządowego projektu skierowanego do seniorów
Celem projektu jest wprowadzenie nowego rozwiązania – najmu senioralnego. Ma on zapewnić starszym osobom możliwość zamieszkania w miejscu, które nie ogranicza ich samodzielności ani poczucia godności.
Jak czytamy w założeniach projektu, wraz z wiekiem wielu seniorów traci sprawność fizyczną. Codzienne czynności, takie jak zakupy, spacer czy zejście po schodach, stają się coraz trudniejsze. Osoby mieszkające w lokalach bez wind czy z innymi barierami często są uwięzione we własnych domach, co prowadzi do samotności, pogorszenia zdrowia i szybszej utraty samodzielności. W takich sytuacjach państwo musi zapewnić pomoc – w formie opieki lub nawet pobytu w domu pomocy społecznej. Często jednak wystarczyłoby zapewnić takiej osobie dostęp do odpowiedniego mieszkania, dostosowanego do ich potrzeb.
Najem senioralny ma być odpowiedzą na ten barier architektonicznych - np. brakiem infrastruktury dostosowanej dla osób niepełnosprawnych, brakiem windy, stromymi schodami. Pozwoli starszym osobom, również tym posiadającym własne mieszkania, zamienić je na lokale dostosowane do ich potrzeb – bezpieczne, sprzyjające samodzielnemu życiu.
Obecnie gminy mogą wynajmować mieszkania komunalne osobom starszym, ale tylko tym, które nie posiadają prawa własności do swojego mieszkania (te osoby już dziś otrzymują z zasobów komunalnych gminy mieszkanie bez barier.) Tymczasem największy problem dotyczy osób posiadających mieszkania, które nie są przystosowane do ich potrzeb.
W Polsce żyje dziś 9,9 milionów osób po 60. roku życia – to ponad 26% społeczeństwa. W 2012 r. populacja tej grupy osób wyniosła nieco powyżej 8 mln osób i stanowiła 20,9% ludności ogółem W 2050 roku seniorzy będą stanowić aż 40% ludności. Propozycja rządu ma pozwolić im jak najdłużej żyć niezależnie i godnie – we własnym, bezpiecznym mieszkaniu.
Najem senioralny - szczegóły programu
Najem senioralny ma umożliwić seniorom zamieszkanie w wygodnym i bezpiecznym mieszkaniu, które nie ogranicza ich samodzielności.
Nowe rozwiązanie opiera się na współpracy z gminą. Seniorzy, którzy mają własne mieszkanie, będą mogli:
- wynająć swoje mieszkanie gminie,
- a w zamian zamieszkać w mieszkaniu z zasobu gminy, dostosowanym do potrzeb osób starszych (np. bez barier).
Co ważne:
- Senior zachowuje prawo własności swojego mieszkania – nie musi go sprzedawać ani przekazywać.
- Po rezygnacji z najmu senioralnego, mieszkanie wraca do właściciela.
- W przypadku śmierci – mieszkanie wchodzi w skład spadku.
W odróżnieniu od zwykłych umów najmu mieszkań komunalnych, seniorzy nie muszą spełniać kryteriów dochodowych, ponieważ celem jest nie pomoc finansowa, ale wsparcie w codziennym życiu i zachowaniu niezależności.
Dzięki temu rozwiązaniu starsze osoby, które nie mogą samodzielnie funkcjonować w swoich dotychczasowych mieszkaniach, będą miały szansę na godne i samodzielne życie w nowym miejscu – bez konieczności przeprowadzki do domu opieki.
Seniorzy w Polsce żyją w niedostosowanych lokalach mieszkalych
Z danych Głównego Urzędu Statystycznego1 (GUS) wynika, że w 2023 r. wśród gospodarstw domowych składających się wyłącznie z osób w wieku 60 lat i więcej - 39,0% z nich zamieszkiwało w domach jednorodzinnych, a 60,8% – w budynkach wielorodzinnych. W miastach aż 75,6% takich gospodarstw mieszkało w budynkach wielorodzinnych, podczas gdy na wsi zdecydowana większość seniorów (84,8%) zamieszkiwała domy jednorodzinne.
Gospodarstwa osób starszych na wsi są nadal przeciętnie wyposażone w podstawowe instalacje techniczno-sanitarne w porównaniu z gospodarstwami miejskimi - choć jak zaznacza GUS, sytuacja ta stopniowo się poprawia. Największe dysproporcje na niekorzyść wsi dotyczą dostępu do ustępu spłukiwanego.
Analizując ocenę warunków mieszkaniowych osób starszych w miastach i na wsi, warto zauważyć, że w miastach częściej występują bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkań. Brak wind, mieszkanie na ostatnim piętrze kamienicy, brak infrastruktury dla osób niepełnosprawnych - problem ten dotyczył aż 29,5% gospodarstw z przynajmniej jedną osobą w wieku 60 lat i więcej w miastach oraz 15,5% takich gospodarstw na wsi. Z kolei na wsi częściej wskazywano, że mieszkania położone są w rejonach o słabej infrastrukturze – dotyczyło to 9,1% gospodarstw z osobami starszymi, wobec 1,5% w miastach.
Na kiedy planowane jest przyjęcie projektu?
Obecnie trwają prace nad projektem ustawy w Ministerstwie ds. Polityki Senioralnej. Osobą odpowiedzialną za przedłożenie projektu Radzie Ministrów jest Marzena Okła-Drewnowicz - Minister do spraw Polityki Senioralnej. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to II kwartał 2025 roku.
1Sytuacja osób starszych w Polsce w 2023 r. - Raport GUS z 2023 r.
