Mimo wielu korzyści, temat zatrudniania młodocianych budzi liczne wątpliwości i pytania wśród pracodawców, głównie ze względu na rozbudowany katalog przepisów, które należy uwzględnić przy podejmowaniu decyzji o zatrudnieniu osoby niepełnoletniej.
Zasady zatrudniania pracowników młodocianych
Zgodnie z Kodeksem pracy młodociany to osoba, która ukończyła co najmniej 15 lat, a nie przekroczyła 18 roku życia. Dozwolone jest zatrudnianie wyłącznie tych młodocianych, którzy:
- ukończyli co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową;
- przedstawią świadectwo lekarskie potwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.
Ustawa przewiduje również szczególne wyjątki dotyczące zatrudniania osób, które nie ukończyły 15 lat.
W ramach umowy o pracę można zatrudnić młodocianego:
- w celu przygotowania zawodowego (nauka zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy);
- w celu wykonywania prac lekkich.
Zawierając z młodocianym umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, pracodawca powinien mieć na uwadze, że stosuje się do niej przepisy dotyczące umów o pracę na czas nieokreślony.
Umowa ta powinna w szczególności określać:
- Rodzaj przygotowania zawodowego (nauka zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy);
- Czas trwania i miejsce odbywania przygotowania zawodowego;
- Sposób dokształcania teoretycznego;
- Wysokość wynagrodzenia.
Pracodawca może zatrudnić młodocianego, który ukończył 16 lat, do wykonywania prac lekkich. Są to prace, które nie mogą stwarzać zagrożenia dla życia, zdrowia ani rozwoju psychofizycznego młodocianego, a także nie mogą utrudniać wypełniania obowiązku szkolnego.
Pracodawca określa wykaz prac lekkich po uzyskaniu zgody lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy. Wykaz ten nie może obejmować prac wzbronionych młodocianym, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 204 Kodeksu pracy i musi zostać zatwierdzony przez właściwego okręgowego inspektora pracy.
Wynagrodzenie młodocianych
Wysokość wynagrodzenia przysługującego młodocianym w okresie nauki zawodu zależy od etapu nauki i jest ustalana procentowo w odniesieniu do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale, ogłaszanego przez Prezesa GUS.
Przeciętne wynagrodzenie w trzecim kwartale 2025 r. wyniosło 8.771,70 zł.
W związku z tym minimalne wynagrodzenie pracowników młodocianych wynosi obecnie:
- w pierwszym roku nauki – nie mniej niż 8% (701,74 zł);
- w drugim roku nauki – nie mniej niż 9% (789,45 zł);
- w trzecim roku nauki – nie mniej niż 10% (877,17 zł);
- w przypadku przyuczenia do wykonywania określonej pracy – nie mniej niż 7% (614,02 zł)
Czas pracy
Pracodawca, planując czas pracy młodocianego pracownika, powinien uwzględnić szczególne ograniczenia wynikające z przepisów prawa pracy.
- do ukończenia 16 roku życia – maksymalnie 6 godzin na dobę;
- po ukończeniu 16 lat – maksymalnie 8 godzin na dobę.
Do czasu pracy młodocianego wlicza się również czas nauki wynikający z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, niezależnie od tego, czy odbywa się ona w godzinach pracy.
W okresie zajęć szkolnych maksymalny tygodniowy wymiar czasu pracy nie może przekraczać 12 godzin, a w dniu, w którym odbywają się zajęcia szkolne, dobowa norma czasu pracy wynosi maksymalnie 2 godziny.
W czasie ferii zimowych oraz wakacji letnich czas pracy młodocianego nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy przekracza 4,5 godziny, pracodawca ma obowiązek zapewnić co najmniej 30-minutową przerwę.
Zabroniona jest praca w godzinach nocnych oraz w godzinach nadliczbowych. Przerwa obejmująca porę nocną powinna trwać co najmniej 14 godzin, a tygodniowy odpoczynek – minimum 48 godzin, obejmując niedzielę.
Ważne
Uwaga! Wskazane normy czasu pracy obowiązują łącznie u wszystkich pracodawców, u których młodociany pozostaje w zatrudnieniu.
Obowiązki pracodawcy
Pracodawcy zatrudniający młodocianych są zobowiązani m.in. do:
- prowadzenia akt osobowych na takich samych zasadach jak dla innych pracowników;
- zapewnienia młodocianym opieki i pomocy niezbędnej do prawidłowego wykonywania pracy;
- kierowania na badania lekarskie i szkolenia BHP oraz ponoszenia kosztów z tym związanych;
- przekazania informacji o ryzyku zawodowym zarówno młodocianemu, jak i jego przedstawicielowi ustawowemu.
Pracodawca, który zatrudnia młodocianego w celu nauki zawodu odpowiada za:
- realizowanie programu nauczania uwzględniającego podstawę programową kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego określonego w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego w zakresie nauczanego zawodu,
- realizowanie programu zapewniającego spełnienie wymagań egzaminacyjnych określonych w standardach, będących podstawą przeprowadzania egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika w zawodach nieujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego określonych w przepisach dotyczących klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy,
- weryfikację czy osoby szkolące młodocianych posiadają do tego odpowiednie kwalifikacje,
- skierowanie młodocianego na dokształcanie teoretyczne lub organizację dokształcania we własnym zakresie.
Urlop wypoczynkowy
Młodociany pracownik nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego:
- 12 dni roboczych – po 6 miesiącach od rozpoczęcia pierwszej pracy;
- 26 dni roboczych – po roku pracy.
Wymiar ten przysługuje co roku aż do ukończenia 18 roku życia. W roku kalendarzowym, w którym pracownik ukończy 18 lat, przysługuje mu 20 dni urlopu, jeżeli prawo do urlopu nabył przed osiągnięciem pełnoletności.
Rozwiązanie umowy z pracownikiem młodocianym
Wypowiedzenie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku:
- niewywiązywania się przez młodocianego z obowiązków wynikających z umowy;
- ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy;
- reorganizacji zakładu pracy uniemożliwiającej kontynuację przygotowania zawodowego;
- stwierdzenia nieprzydatności młodocianego do wykonywanej pracy.
W pozostałym zakresie zastosowanie mają ogólne zasady prawa pracy dotyczące rozwiązywania umów o pracę.
Autor: Maja Bajszczak, Starszy Specjalista ds. Kadr i Płac, MDDP Outsourcing
