Sporne kwestie
Gmina ma obowiązek zapewnić uczniom z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego prawo do bezpłatnego transportu i opieki. Głównie kwestie sporne to narzucaniem rodzicom organizację dowozu własnym transportem czy niewłaściwego jego wykonanie przez gminę, zwrotu kosztów przejazdu rodzicom albo opiekunom, rozumienia pojęcia „szkoła najbliższa” miejsca zamieszkania.
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego
Prawo do bezpłatnego transportu do placówki edukacyjnej przysługuje uczniom posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Takie orzeczenia mogą otrzymać osoby posiadające orzeczenie o niepełnosprawności, nieposiadające takiego orzeczenia, ale też zagrożone niedostosowaniem społecznym oraz niedostosowane społecznie. Dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności nie zawsze może uzyskać orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.
Takie orzeczenia mogą być wydawane dla uczniów, które z uwagi na wiek i rodzaj szczególnych potrzeb nie wymagają specjalistycznego transportu ani obecności opiekuna. Wtedy gmina w ramach wykonania swojego obowiązku zapewnia darmowe przejazdy komunikacją publiczną – co odzwierciedla wzór legitymacji szkolnej ucznia (litera N) dodatkowo wgrana warstwa elektroniczna.
Kontrowersje pojawiają się, jeśli chodzi o młodszych uczniów, w szczególności wymagających stałej opieki z uwagi na ich stan, poruszających się na wózku, dla których dedykowana placówka edukacyjna jest odległa od miejsca zamieszkania.
Stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich
Rzecznik Praw Obywatelskich zawraca uwagę w pierwszej kolejności, że celem wprowadzonych uregulowań prawnych jest przede wszystkim ułatwienie dzieciom i młodzieży ze szczególnymi potrzebami, dostępu do edukacji dla nich dostosowanej. Wykonanie tego obowiązku nie sprowadza się jedynie do zapewnienia miejsca w szkole. Uczeń musi mieć faktyczną możliwość bezpiecznego, regularnego, a także odpowiedniego do swoich potrzeb dojazdu do placówki edukacyjnej. W przeciwnym wypadku prawo do nauki wynikające z Konstytucji nie jest realizowane.
Transport obejmuje przewóz i opiekę do placówki edukacyjnej, która najlepiej odpowiada potrzebom ucznia. Nie jest to zawsze szkoła położona najbliżej miejsca zamieszkania, może to być również taka położona poza obszarem danej gminy. Co do zasady kierowca nie powinien pełnić funkcji opiekuna. Gmina może zorganizować transport samodzielnie albo zwracać rodzicom koszty dowozu na podstawie tzw. kilometrówki. Decyzje czy rodzic bądź opiekun chce korzystać z transportu organizowanego przed gminę czy czynić to samodzielnie podejmuje zainteresowany.
Jakim grupom uczniów przysługuje obowiązek zapewnienia transportu przez gminę ?
Uprawnienie do bezpłatnego transportu co do zasady dotyczy edukacji uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego w szkole podstawowej. Obowiązkiem gminy jest również zapewnienie takiego transportu pięcio- i sześciolatkom oraz starszym dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym na podstawie decyzji o odroczeniu realizacji obowiązku szkolnego bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego.
Wyjątki zakresie prawa do bezpłatnego transportu zapewnionego przez gminę dotyczą:
- uczniów z niepełnosprawnością ruchową (w tym afazją) i z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym do najbliższej szkoły ponadpodstawowej do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym ukończą 21 rok życia,
- uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z którą jedna jest niepełnosprawnością intelektualną – do końca roku szkolnego w którym kończą 24 roku życia;
- uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych – do końca roku szkolnego w którym kończą 25 roku życia.
