4 332,09 zł więcej za ogrzewanie – tyle wyniosą średnio dodatkowe koszty ponoszone przez gospodarstwa domowe w ciągu roku w związku z wejściem w życie ETS2

System Handlu Uprawnieniami do Emisji Unii Europejskiej [ETS] obowiązuje w Polsce od 2015 roku. Na czym polega?

Ustanowiony na mocy dyrektywy 2003/87/WE Unijny System Handlu Uprawnieniami do Emisji stanowi kluczowe narzędzie redukcji emisji gazów cieplarnianych. Jego celem jest zachęcanie przedsiębiorstw do prowadzenia produkcji w instalacjach, które częściowo ograniczają lub całkowicie eliminują emisję gazów cieplarnianych.

Obecny, czwarty etap systemu ETS zakłada ograniczenie do 2030 r. emisji netto gazów cieplarnianych w całej gospodarce Unii Europejskiej o co najmniej 62% w porównaniu z poziomem z 2005 r.

System ma zastosowanie do:

• elektrowni,
• wielu energochłonnych sektorów przemysłu,
• lotów na terenie Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz lotów do Szwajcarii,
• transportu morskiego,

oraz emisji:

• dwutlenku węgla,
• podtlenku azotu,
• perfluorowęglowodorów,
• metanu.

System opiera się na jasnej zasadzie: „zanieczyszczający płaci”. Przedsiębiorcy są zobowiązani do posiadania uprawnień do emisji każdej tony gazów cieplarnianych. Uprawnienia te (EU Allowances – EUA) mogą być przyznawane bezpłatnie – w ramach limitów przysługujących poszczególnym państwom – lub nabywane na aukcjach, gdzie 1 EUA oznacza prawo do emisji 1 tony gazów cieplarnianych. Dochody ze sprzedaży uprawnień zasilają budżet państwa organizującego daną aukcję.

Aktualna cena emisji jednej tony CO₂ wynosi około 83,98 EUR, przy czym w ciągu ostatnich sześciu miesięcy wzrosła o blisko 20 euro.¹

W Polsce system ETS został zaimplementowany ustawą z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. Obejmuje on ponad 600 instalacji przemysłowych, głównie z sektora energetycznego, ciepłowniczego oraz innych energochłonnych gałęzi przemysłu.²

Unia Europejska wdraża ETS2. System może znacząco podnieść koszt życia Polaków

W maju 2023 r. ustanowiono nowy, odrębny system handlu uprawnieniami do emisji – ETS2 . Obejmuje on swoim zakresem budynki, transport drogowy oraz paliwa wykorzystywane w innych sektorach działalności przemysłowej, które dotychczas nie były objęte systemem EU ETS.

W praktyce oznacza to objęcie opłatami paliw używanych w transporcie drogowym oraz do ogrzewania budynków – zarówno publicznych, jak i prywatnych: mieszkalnych, usługowych, handlowych i przemysłowych, które do tej pory nie podlegały obowiązkowi zakupu uprawnień emisyjnych.

Polska jest jednym z krajów, których obywatele uruchomienie ETS2 odczują szczególnie dotkliwie. Ze względów klimatycznych należymy do państw o zapotrzebowaniu na ciepło przekraczającym średnia unijną. Dodatkowo Polska charakteryzuje się najwyższym w Europie udziałem węgla, najbardziej emisyjnego paliwa, w ogrzewaniu budynków mieszkalnych.

Najwyższe koszty systemu ETS2 poniosą mieszkańcy najstarszych, nieocieplonych budynków jednorodzinnych. Wzrost cen paliw transportowych dotknie gospodarstwa domowe zarówno bezpośrednio, podczas tankowania pojazdów, jak i pośrednio, poprzez wzrost kosztów usług transportowych.³

Ogólnounijna cena emisji CO₂ dla sektora budynków i transportu zmieni koszty ogrzewania dla około 100 mln gospodarstw domowych w całej Unii Europejskiej

Zgodnie z najnowszymi badaniami Bertelsmann Stiftung, w wielu krajach, w tym w Niemczech, wzrost kosztów ogrzewania będzie stosunkowo ograniczony. W krajach skandynawskich gospodarstwa domowe mogą wręcz odczuć ich spadek, ponieważ już wcześniej zainwestowano tam znaczne środki w niskoemisyjne i przyjazne dla klimatu systemy grzewcze. W Niemczech oraz innych krajach Europy Zachodniej i Północnej, gdzie opłata za emisje w sektorze budynków już funkcjonuje, koszty mają wzrosnąć średnio o około 17 euro rocznie na gospodarstwo domowe – przy zakładanej cenie wejścia na poziomie 60 euro za tonę CO₂.

Odmiennie przedstawia się sytuacja w Europie Środkowo-Wschodniej, gdzie koszty ogrzewania wzrosną w zauważalnym stopniu. Jednolita cena CO₂ planowana w ramach ETS2

W Polsce dekarbonizacja sektora budynków jest znacznie mniej zaawansowana,nie obowiązuje jeszcze cena emisji CO₂, a dochody gospodarstw domowych są niższe. W efekcie wprowadzenie jednolitej ceny emisji w całej Unii Europejskiej bedzie znacznie bardziej odczuwalne.

Przy cenie ETS2 na poziomie 60 euro za tonę CO₂ przeciętny koszt ogrzewania wzrośnie o około 100–400 euro rocznie na gospodarstwo domowe. Przy cenie 180 euro za tonę CO₂ mowa już o wzroście rzędu 1029 euro rocznie na gospodarstwo domowe.

Długoterminowa prognoza wzrostu cen paliw. Wysokie koszty wprowadzenia ETS2

Niezbyt optymistyczny scenariusz w związku z wdrożeniem systemu ETS2 przedstawiają również w swoim raporcie Wanda Buk – była podsekretarz stanu w Ministerstwie Cyfryzacji – oraz Marcin Izdebski – były dyrektor Departamentu Spółek Paliwowo-Energetycznych w Ministerstwie Aktywów Państwowych.

Według ich obliczeń prognozowany wzrost cen paliw przedstawia się następująco:

Cena gazu [zł/MWh]

• wzrost o 47,11 zł do 2030 r.,
• wzrost o 248,39 zł do 2040 r.,
• wzrost o 419,69 zł do 2050 r.

Cena węgla [zł/t]

• wzrost o 560 zł do 2030 r.,
• wzrost o 2 954 zł do 2040 r.,
• wzrost o 4 992 zł do 2050 r.

Dodatkowy koszt netto paliw transportowych [zł/l]

Diesel

• wzrost o 0,65 zł do 2030 r.,
• wzrost o 3,41 zł do 2040 r.,
• wzrost o 5,77 zł do 2050 r.

Benzyna

• wzrost o 0,54 zł do 2030 r.,
• wzrost o 2,84 zł do 2040 r.,
• wzrost o 4,80 zł do 2050 r.

LPG

• wzrost o 0,38 zł do 2030 r.,
• wzrost o 1,99 zł do 2040 r.,
• wzrost o 4,80 zł do 2050 r.

Dodatkowy roczny koszt netto ogrzewania budynku o powierzchni 100 m²

Węgiel

• wzrost o 1 905 zł do 2030 r.,
• wzrost o 16 973 zł do 2050 r.

Gaz ziemny

• wzrost o 551 zł do 2030 r.,
• wzrost o 4 910 zł do 2050 r.

Skumulowany dodatkowy koszt ETS2 dla przeciętnego gospodarstwa domowego w Polsce

Na potrzeby raportu przyjęto następujące założenia:

• powierzchnia mieszkania: 75 m²,
• liczba osób w gospodarstwie domowym: 2,9,
• roczne zużycie ciepłej wody: 53 m³,
• roczne zużycie gazu do gotowania: 2 400 kWh,
• liczba samochodów na 1 mieszkańca: 0,701,
• średni roczny przebieg auta: 13 323 km,
• średnie zużycie paliwa: 7,71 l/100 km,
• zużycie węgla na cele grzewcze: 34 kg/m²,
• zużycie gazu na cele grzewcze: 117 kWh/m².

Na tej podstawie oszacowano, że dodatkowe koszty dla przeciętnej polskiej rodziny wyniosą:

Gaz ziemny (ogrzewanie, ciepła woda, gotowanie)

• wzrost o 145 zł do 2030 r.,
• wzrost o 9 647 zł do 2040 r.,
• wzrost o 16 346 zł do 2050 r.

Węgiel (ogrzewanie, ciepła woda, gotowanie)

• wzrost o 2 985 zł do 2030 r.,
• wzrost o 25 738 zł do 2040 r.,
• wzrost o 26 592 zł do 2050 r.

Należy podkreślić, że nowy system będzie funkcjonował na takich samych zasadach w każdym państwie członkowskim, niezależnie od różnic w dochodach, strukturze gospodarki czy warunkach klimatycznych. Państwa południa Europy, ze wzgledu na położenie geograficzne i klimat, zużywają znacznie mniej paliw do ogrzewania niż Polska.

Najbardziej dotknięte gospodarstwa domowe potrzebują ukierunkowanego wsparcia z Unii Europejskiej

Polska, Węgry, Słowacja oraz inne kraje Europy Wschodniej to obszary o największym skupisku gospodarstw szczególnie narażonych na wzrost kosztów - ostrzegają eksperci Bertelsmann Stiftung. We wszystkich państwach UE podwyżki cen ogrzewania najmocniej uderzają w gospodarstwa o niskich dochodach, ponieważ wydatki na energię stanowią w ich budżetach relatywnie większy udział.

10% gospodarstw, które poniosą największe dodatkowe obciążenia w relacji do dochodu, osiąga średnio jedynie około połowy przeciętnego dochodu populacji. Wiele z nich mieszka w domach jednorodzinnych, a znaczną część ich członków stanowią kobiety i osoby starsze.

Aby te gospodarstwa nie zostały nadmiernie obciążone wzrostem kosztów ogrzewania opartego na paliwach kopalnych, niezbędne są skuteczne i dobrze ukierunkowane mechanizmy kompensacyjne:

„Dla większości europejskich gospodarstw domowych wprowadzenie ceny CO₂ w sektorze budynków jest do udźwignięcia. Badanie pokazuje jednak, które gospodarstwa będą potrzebowały wsparcia, ponieważ szczególnie mocno odczują wzrost kosztów. Wpływy z opłat za emisję są wystarczające, by takie wsparcie zapewnić – pod warunkiem, że państwa członkowskie wydadzą te środki w sposób celowany” – podkreśla ekspert ds. europejskiej gospodarki Thomas Schwab.

Państwa członkowskie UE są zobowiązane do przedstawienia Komisji Europejskiej krajowych Społecznych Planów Klimatycznych, określających sposób wykorzystania tych funduszy. „Komisja Europejska musi dopilnować, by najbardziej dotknięte gospodarstwa rzeczywiście otrzymały pomoc” – dodaje Schwab.

ETS2 wejdzie w życie w 2027 roku. Na jakim etapie są prace nad jego wdrożeniem w Polsce?

W Ministerstwie Klimatu i Środowiska trwają obecnie prace nad implementacją systemu ETS2 do krajowego porządku prawnego oraz nad opracowaniem szczegółowych rozwiązań uwzględniających specyfikę poszczególnych paliw. Obowiązek transpozycji dyrektywy wynika wprost z prawa Unii Europejskiej. Jej niewdrożenie może skutkować nałożeniem na Polskę kar finansowych. Jak informował Krzysztof Bolesta, sekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, przedłużające się prace są konsekwencją złożoności regulacji oraz ich wpływu na wiele sektorów gospodarki. System ETS2 ma wejść w życie w 2027 r.

Zielony Ład – kompleksowa reforma Unii Europejskiej, nie tylko polityka klimatyczna

Zmiany w systemie EU ETS są jednym z elementów realizacji Europejskiego Zielonego Ładu – inicjatywy ogłoszonej 11 grudnia 2019 r. przez przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulę von der Leyen. Zielony Ład stanowi zestaw wzajemnie powiązanych działań mających doprowadzić do osiągnięcia neutralności klimatycznej UE do 2050 r.

Jednym z kluczowych wyzwań jest ograniczenie wzrostu średniej temperatury globalnej do 1,5°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej. Jednocześnie Zielony Ład wykracza poza kwestie stricte klimatyczne – obejmuje również nowa strategię wzrostu gospodarczego, której celem jest przekształcenie Unii Europejskiej w sprawiedliwe i dostatnie społeczeństwo funkcjonujące w nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarce.

W ramach tej strategii wzrost gospodarczy ma zostać oddzielony od zużycia zasobów naturalnych. Zielony Ład uwzględnia również kwestie równości oraz ochrony grup defaworyzowanych i wrażliwych, takich jak osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami czy przedstawiciele mniejszości etnicznych.

¹tradingeconomics.com/commodity/carbon

²executivemagazine.pl/zrownowazony-rozwoj/czy-mozliwe-jest-zniesienie-systemu-ets-w-polsce/

³ets2koszty.pl

⁴bertelsmann-stiftung.de/en/topics/latest-news/2026/how-the-price-of-co2-will-affect-heating-costs-in-europe

Podstawa prawna:

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/959 z dnia 10 maja 2023 r.

Ustawa z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz.U. 2025 poz. 1685)