rozwiń >

System kaucyjny ruszył 1 października, ale jego skutki odczuwamy dopiero teraz

System kaucyjny formalnie zaczął obowiązywać 1 października 2025 r., jednak dopiero teraz konsumenci zaczynają realnie odczuwać jego konsekwencje. W sklepach pojawiają się pierwsze plastikowe butelki i puszki objęte kaucją. Wynika to z faktu, że rząd przewidział trzymiesięczny okres przejściowy, a producenci mogli jeszcze sprzedawać zapasy napojów w opakowaniach nieobjętych nowymi zasadami. Początkowo system miał wystartować z początkiem 2025 r., jednak termin ten został przesunięty na mocy nowelizacji z 21 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1911).

W założeniu system kaucyjny ma promować recykling i ponowne wykorzystanie opakowań. Mechanizm polega na doliczeniu dodatkowej opłaty do ceny określonych opakowań po napojach, która następnie jest zwracana po oddaniu pustego opakowania do wyznaczonego punktu (butelkomatu). Takie "butelkomaty" powinny znajdować się w każdym sklepie powyżej 200 m², który sprzedaje napoje w opakowaniach objętych systemem

Jaka dodatkowa opłata za opakowania? Wysokość kaucji w 2026 roku

Wysokość kaucji obowiązującej w 2026 roku wynosi:

  • 0,50 zł – za plastikowe butelki PET do 3 litrów,
  • 0,50 zł – za puszki metalowe,
  • 1,00 zł – za jednorazowe butelki szklane do 1,5 litra (od 1 stycznia 2026 r.).

Opakowania objęte systemem są oznaczone niewielkim symbolem kaucji oraz informacją o jej wysokości:

ikona lupy />
Oznakowanie opakowań w systemie kaucyjnym / Własne / K.Rybak

System kaucyjny w praktyce

Jak wygląda to w praktyce? Podczas zakupów do ceny napojów doliczana jest dodatkowa opłata, proporcjonalna do liczby kupionych opakowań. Przykładowo, przy zakupie zgrzewki wody mineralnej kaucja wynosi łącznie 3 zł (50 groszy za każdą butelkę).

Aby odzyskać pieniądze, konsument musi samodzielnie oddać puste, nieuszkodzone opakowania do butelkomatu. Urządzenie zazwyczaj wydaje kupon do wykorzystania w sklepie, choć możliwy jest także zwrot gotówki. Choć system działa w miarę sprawnie, jego mankamentem pozostaje konieczność wrzucania każdego opakowania osobno, co przy większych ilościach bywa czasochłonne.

Gminy podnoszą opłaty za wywóz śmieci. Jako powód wskazują system kaucyjny

Teoretycznie system kaucyjny nie powinien wpływać na wysokość opłat za odbiór odpadów komunalnych, ponieważ kaucja stanowi odrębną opłatę i nie jest elementem gminnego systemu gospodarowania odpadami. Praktyka pokazuje jednak coś innego.

Od stycznia 2026 r. nowa stawka za odbiór odpadów komunalnych w gminie Kobiór (woj. śląskie) wynosi 39 zł od osoby. Władze gminy wprost wskazują, że podwyżka jest konsekwencją wprowadzenia systemu kaucyjnego.

„Tym razem to nie inflacja, ceny paliwa czy prądu. Rząd wprowadził system kaucyjny. Cel jest szczytny – ekologia – ale koszty spadły na nas wszystkich. Gdyby nie ten system, utrzymalibyśmy dotychczasową stawkę” – poinformowała gmina w komunikacie do mieszkańców.

Samorząd tłumaczy, że przed wprowadzeniem systemu kaucyjnego firma odbierająca odpady zbierała od mieszkańców tzw. żółte worki, a następnie sprzedawała odzyskany plastik, obniżając w ten sposób koszty zagospodarowania odpadów. Obecnie butelki PET trafiają bezpośrednio do automatów w sklepach, a firma traci najbardziej wartościowy surowiec.

„Firma traci zysk z plastiku, więc podnosi ceny za odbiór pozostałych odpadów. Efekt? Mieszkańcy płacą podwójnie – kaucję w sklepie i wyższe opłaty za śmieci” – wskazano w komunikacie. Dodano również, że w gminach sąsiednich, gdzie przetargi na odbiór i zagospodarowanie odpadów odbędą się później, podwyżki mogą być jeszcze wyższe.

Ryzyko wzrostu cen za wywóz odpadów w całym kraju

Jak podaje Polska Agencja Prasowa, przed wzrostem opłat za śmieci samorządowcy ostrzegali już rok temu. Wskazywali, że wprowadzenie systemu kaucyjnego bez jednoczesnego wdrożenia rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) może prowadzić do zwiększenia ilości odpadów opakowaniowych oraz wzrostu kosztów ich zagospodarowania. Szacowano wówczas, że opłaty dla mieszkańców mogą wzrosnąć średnio o około 3 zł miesięcznie.

Na problemy związane z wdrażaniem systemu kaucyjnego zwracali uwagę także posłowie, kierując interpelacje do Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Wskazywano m.in. na brak jasnych zasad rozliczania poziomów odzysku i recyklingu za 2025 r., przy uruchomieniu systemu w trakcie roku, oraz na ryzyko wzrostu opłat za śmieci nawet o 20–30 proc.

W odpowiedzi z października 2025 r. wiceminister klimatu i środowiska Anita Sowińska zapewniała, że system kaucyjny pomoże gminom osiągać wymagane poziomy recyklingu, a tym samym uniknać kar finansowych. Odnosząc się do ryzyka podwyżek, wskazała, że „zagadnienie to jest analizowane w gronie ekspertów”, a resort pracuje nad rozwiązaniami prawnymi, które mają oddziaływać na samorządy. Wskazano m.in. projekt nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (UC252) oraz projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100), wprowadzający nowy model rozszerzonej odpowiedzialności producenta.

Izba Branży Komunalnej: „To źle przeprowadzona reforma”

Przed możliwymi podwyżkami ostrzegała także Izba Branży Komunalnej (IBK)1, która nie pozostawiła na reformie suchej nitki. Organizacja jeszcze przed uruchomieniem systemu alarmowała, że jest on wprowadzany w sposób chaotyczny, bez odpowiednich konsultacji i rzetelnego poinformowania obywateli.

IBK zwracała również uwagę na straty, jakie poniosą samorządy. To właśnie puszki i butelki PET stanowią najbardziej wartościowy surowiec w odpadach komunalnych. Według szacunków Izby gminy mogą stracić nawet 6,6 mld zł w ciągu 10 lat.

„Instalacje przetwarzające odpady, budowane ogromnym wysiłkiem finansowym, zostaną pozbawione części surowców. To doprowadzi do wzrostu kosztów ich utrzymania, a w konsekwencji – do kolejnych podwyżek opłat dla mieszkańców” – ostrzegała IBK.

1Izba Branży Komunalnej (IBK) działa od czerwca 2021 r., jako kontynuatorka Związku Pracodawców Gospodarki Odpadami, założonego w 2004 roku. Organizacja zrzesza przedsiębiorców szeroko rozumianej gospodarki komunalnej – od firm prywatnych, przez zakłady budżetowe i spółki prawa handlowego, aż po spółdzielnie pracy. Izba jest członkiem Rady Przedsiębiorców, Krajowej Izby Gospodarczej oraz Biura Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców

Apel Izby Branży Komunalnej do Premiera Donalda Tuska LINK

PAP

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1852) LINK

Ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2024 poz. 1911) LINK