Prezydent RP podpisał ustawę o reformie Państwowej Inspekcji Pracy

Prezydent podpisał ustawę, jednocześnie kierując ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej, która nie wstrzymuje wejścia w życie nowych przepisów.

– Cały czas mam poważne wątpliwości co do części przepisów, zwłaszcza tych, które przyznają bardzo szerokie uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy wobec przedsiębiorców. Państwo musi być silne, ale nie może nadmiernie ingerować – oświadczył Prezydent.

Podkreślił jednocześnie, że ustawa umożliwia uruchomienie środków z Krajowego Planu Odbudowy oraz przeciwdziała patologiom rynku pracy, takim jak wymuszane umowy cywilnoprawne, fikcyjne samozatrudnienie czy brak stabilności zatrudnienia.

PIP zyskuje nowe uprawnienia. Będzie mogła jednostronnie przekształcić umowę cywilnoprawną lub B2B w umowę o pracę

O jakich uprawnieniach mowa? Zgodnie z nowymi przepisami organy Państwowej Inspekcji Pracy będą mogły – w drodze decyzji administracyjnej – stwierdzić istnienie stosunku pracy w sytuacji, gdy zawarto umowę cywilnoprawną albo gdy praca jest faktycznie wykonywana w warunkach właściwych dla stosunku pracy. Warunkiem skorzystania z tego uprawnienia będzie wcześniejsze wydanie polecenia usunięcia naruszenia poprzez zawarcie umowy o pracę „w miejsce” kontrolowanego stosunku. Jeżeli polecenie nie zostanie wykonane, PIP będzie mogła samodzielnie – bez zgody stron – przekształcić dany stosunek w stosunek pracy.

Ważne

Oznacza to przyznanie organom PIP bardzo szerokiego uprawnienia do jednostronnego stwierdzania istnienia stosunku pracy w przypadku, gdy umowa cywilnoprawna (lub kontrakt B2B) spełnia jego cechy.

Dotychczas o przekształceniu umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę decydował sąd

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy niedopuszczalne jest zastępowanie umowy o pracę umową cywilnoprawną, jeżeli wykonywana praca ma charakter stosunku pracy. Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, a pracodawca -do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Dotychczas, jeżeli inspektor pracy w trakcie kontroli uznał, że w miejsce umowy cywilnoprawnej powinna być zawarta umowa o pracę, mógł wydać jedynie polecenie do pracodawcy. Nie miało ono charakteru decyzji administracyjnej i nie podlegało przymusowemu wykonaniu. Inspektor pracy mógł jednak wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy. Wniesienie takiego powództwa nie wymagało zgody pracownika, natomiast jego zgoda była konieczna, gdy inspektor chciał wstąpić do już toczącego się postępowania.

Trzy miesiące na weryfikację umów, potem skargi na nowych zasadach

W najbliższym czasie Państwowa Inspekcja Pracy będzie przygotowywać się do wdrożenia nowych zasad rozpatrywania skarg i prowadzenia kontroli dotyczących kontraktów cywilnoprawnych. To również dobry moment dla przedsiębiorców, aby przeanalizowali prawidłowość stosowania umów cywilnoprawnych – wskazano w oficjalnym komunikacie PIP.

– Apeluję o wstrzymanie się do 8 lipca ze składaniem skarg na niezgodne z prawem stosowanie kontraktów cywilnoprawnych – powiedział Główny Inspektor Pracy.

– Skargi te musimy rozpatrzyć w ciągu 30 dni, czyli na dotychczasowych zasadach, które nie przewidują możliwości wydania polecenia przekształcenia umowy w stosunek pracy. Będzie to możliwe dopiero po wejściu nowych przepisów w życie. Poinformujemy o tym skarżących i liczę, że zgodzą się na zawieszenie postępowania do czasu zmiany przepisów.

Zmiana formy zatrudnienia to dodatkowe koszty dla pracodawcy. Czy pracownikom grożą zwolnienia lub obniżki wynagrodzeń?

Pracownik po wydaniu decyzji o ustaleniu stosunku pracy korzysta z rozszerzonej ochrony przed działaniami odwetowymi, wynikającej zarówno z przepisów ustawy, jak i z ogólnych norm Kodeksu pracy dotyczących zakazu dyskryminacji oraz ochrony praw pracowniczych. Ochrona ta obejmuje w szczególności zakaz podejmowania jakichkolwiek represji w związku z wydaniem decyzji, a także szczególną ochronę trwałości stosunku pracy od dnia wszczęcia kontroli. Przekłada się to na możliwość dochodzenia przywrócenia do pracy albo odszkodowania w przypadku niezgodnego z prawem wypowiedzenia lub rozwiązania umowy.

Ochrona ta obejmuję również potencjalne pogorszenie warunków współpracy, związane ze zmianą formy współpracy. Za niekorzystne traktowanie uznaje się przy tym każdą formę represji, niezależnie od jej intensywności czy formy, jeżeli pozostaje ona w związku z działaniami pracownika dotyczącymi postępowania PIP lub skutków decyzji, w tym w szczególności rozwiązanie umowy, obniżenie wynagrodzenia, zmiany pogarszające sytuację pracownika, odsunięcie od obowiązków, degradację czy stosowanie innych pośrednich form nacisku.

Ważne

Za wszelkie formy represjonowania pod wydaniu decyzji PIP grozi odpowiedzialność karna za wykroczenia przeciwko prawom pracownika, jak i odpowiedzialność cywilnoprawną w postaci obowiązku naprawienia szkody, zapłaty odszkodowania, a nawet przywrócenia do pracy.

Źródła:

PiP, Konfederacja Lewiatan, Kancelaria Mentzen

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r., poz. 473)

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 277 z późn. zm.)