W przypadku zagrożenia bezpieczeństwa państwa wojsko może ogłosić mobilizację, czyli wezwać obywateli do czynnej służby wojskowej. Jej zakres zależy od decyzji władz, gdyż może obejmować całe terytorium Polski lub tylko wybrane regiony, jednostki wojskowe czy grupy zawodowe. Aby zapewnić gotowość na taką ewentualność, już w czasie pokoju prowadzona jest procedura doręczania kart mobilizacyjnych.
Wojsko wysyła karty mobilizacyjne do Polaków. Co to oznacza?
Definicję karty mobilizacyjnej w Polsce reguluje Ustawa o obronie Ojczyzny z 11 marca 2022 roku. Zgodnie z tymi przepisami to dokument potwierdzający wyznaczenie w czasie pokoju na określone w etacie jednostki wojskowej stanowisko służbowe bądź do pełnienia określonej funkcji.
Wyróżnia się następujące rodzaje kart mobilizacyjnych:
- karta mobilizacyjna z czerwonym paskiem – wzór określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Przeznaczona jest dla żołnierza rezerwy (PR), zobowiązanego do stawienia się do czynnej służby wojskowej w przypadku ogłoszenia mobilizacji lub w czasie wojny.
- karta mobilizacyjna z zielonym paskiem – wzór określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Wydawana żołnierzowi rezerwy (PR), który zostaje powołany do czynnej służby wojskowej na podstawie karty powołania lub obwieszczenia.
- karta mobilizacyjna z niebieskim paskiem – wzór określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Przeznaczona dla pracowników resortu obrony narodowej oraz innych osób niebędących pracownikami tego resortu.
Te osoby są na liście wojska. Kto otrzyma karty mobilizacyjne?
Karty mobilizacyjne są przyznawane w ramach procedury administracyjno-prawnej, opartej bezpośrednio na obowiązujących przepisach. Oznacza to, że decyzje o ich nadaniu nie mają charakteru uznaniowego, lecz wynikają z jasno określonych regulacji. Podstawę prawną przydziału mobilizacyjnego stanowi art. 531 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny.
Zgodnie z tymi regulacjami, żołnierze pasywnej rezerwy przewidziani do powołania do czynnej służby wojskowej w pierwszej kolejności – w razie ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny – otrzymują karty mobilizacyjne już w czasie pokoju. Dokument ten zawiera przydział mobilizacyjny, który wskazuje konkretne stanowisko służbowe lub funkcję wojskową przewidzianą dla danej osoby w strukturze jednostki na czas wojny.
Oznacza to, że karty mobilizacyjne trafiają do osób, które w razie mobilizacji lub wojny mogą zostać skierowane do wykonywania zadań związanych z obronnością państwa. Dotyczy to w szczególności:
- żołnierzy rezerwy posiadających odpowiednie przygotowanie i kwalifikacje wojskowe,
- specjalistów z kluczowych dziedzin, takich jak medycyna, logistyka, informatyka czy łączność,
- funkcjonariuszy służb mundurowych oraz osób z doświadczeniem w strukturach państwowych,
- wybranych cywilów przewidzianych do realizacji zadań wspierających, m.in. w administracji publicznej, energetyce czy transporcie.
Przykładem może być historia 54-letniego mieszkańca Opola Lubelskiego, który trzy lata temu odbył tygodniowe szkolenie wojskowe, a niedawno otrzymał kartę mobilizacyjną z przydziałem do konkretnej jednostki. Dokument wydany przez Wojskowe Centrum Rekrutacji w Puławach zobowiązał go do natychmiastowego stawienia się w wyznaczonym miejscu w przypadku ogłoszenia mobilizacji. Na karcie wskazano numer jednostki, przypisane stanowisko oraz miejsce zbiórki. W razie wezwania mężczyzna powinien zabrać ze sobą dokumenty wojskowe, podstawowe rzeczy osobiste oraz zapas żywności na kilka dni.
Kary za unikanie wezwania do wojska. Lepiej tego nie lekceważ
Zgodnie z art. 687 ustawy o obronie Ojczyzny z 2022 roku, osoba powołana do czynnej służby wojskowej w czasie mobilizacji lub wojny ma obowiązek stawić się w wyznaczonym miejscu i terminie. Niewywiązanie się z tego obowiązku jest traktowane jako poważne naruszenie prawa. Przepisy przewidują, że każdy, kto mimo otrzymania wezwania nie zgłosi się do służby w określonym czasie i miejscu, podlega karze pozbawienia wolności nie krótszej niż trzy lata.
Wojsko wysyła listy. Kto jest zwolniony z mobilizacji wojskowej?
Szczegółowe zasady uchylania przydziału mobilizacyjnego określa rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 22 maja 2024 roku. Zgodnie z jego zapisami, przydział może zostać cofnięty w określonych przypadkach, takich jak:
- osiągnięcie przez żołnierza rezerwy maksymalnego wieku przewidzianego w ustawie,
- śmierć osoby objętej przydziałem,
- utrata obywatelstwa polskiego,
- uznanie za trwale niezdolnego do czynnej służby wojskowej w czasie mobilizacji lub wojny,
- zwolnienie z obowiązku pełnienia służby w tych okresach,
- powołanie do czynnej służby wojskowej (z wyłączeniem ćwiczeń i służby w aktywnej rezerwie),
- uznanie za nieprzydatnego do pełnienia określonej funkcji lub zajmowania danego stanowiska,
- likwidacja stanowiska lub funkcji w strukturze jednostki wojskowej przewidzianej na czas wojny,
- wyjazd na stałe za granicę,
- zmiana miejsca zamieszkania poza obszar właściwości danego Wojskowego Centrum Rekrutacji (z wyjątkiem sytuacji, gdy miałoby to negatywny wpływ na gotowość mobilizacyjną jednostki),
- możliwość zastąpienia przez osobę o wyższych kwalifikacjach lub lepszych predyspozycjach,
- prawomocne skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia,
- sytuacja rodzinna, w której oboje małżonkowie mają przydział mobilizacyjny i jednocześnie sprawują opiekę nad dzieckiem do 18. roku życia lub osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji – pod warunkiem odpowiedniego udokumentowania.
Przepisy dopuszczają również możliwość uchylenia przydziału w innych uzasadnionych przypadkach. Decyzję w tej sprawie podejmuje szef Wojskowego Centrum Rekrutacji, działając w porozumieniu z dowódcą jednostki wojskowej lub kierownikiem właściwej komórki organizacyjnej.
Jak sprawdzić, czy mam kartę mobilizacyjną? Jedna możliwość
Aby ustalić, czy została wydana karta mobilizacyjna, należy skorzystać z oficjalnych źródeł prowadzonych przez administrację wojskową. Obecnie nie ma możliwości samodzielnej weryfikacji tej informacji przez internet, nie oferują jej ani ePUAP, ani aplikacja mObywatel. Najbardziej pewnym rozwiązaniem pozostaje bezpośredni kontakt z właściwym Wojskowym Centrum Rekrutacji (WCR).
WCR prowadzi ewidencję osób objętych obowiązkiem wojskowym i może potwierdzić zarówno nadanie przydziału mobilizacyjnego, jak i wydanie karty. Alternatywnie możliwe jest skorzystanie z profilu zaufanego lub platformy ePUAP, jednak w tym przypadku uzyskanie informacji ma charakter pośredni.
Na ten moment nie funkcjonuje odrębna e-usługa umożliwiająca bezpośrednie sprawdzenie statusu karty mobilizacyjnej. Za pośrednictwem ePUAP można jedynie wysłać zapytanie do właściwego WCR lub umówić wizytę w placówce w celu uzyskania szczegółowych informacji.
