Jak działa EU ETS i czym różni się ETS2
Unijny System Handlu Uprawnieniami do Emisji działa od 2005 r. i opiera się na mechanizmie cap-and-trade. Unia Europejska określa łączny limit emisji dla sektorów objętych systemem, a przedsiębiorstwa muszą posiadać odpowiednią liczbę uprawnień odpowiadającą ich emisjom. Jedno uprawnienie odpowiada emisji jednej tony ekwiwalentu CO₂.
Obecna cena emisji jednej tony CO₂ wynosi około 82.87 EUR. (tradingeconomics.com)
EU ETS obejmuje m.in. energetykę, energochłonny przemysł, lotnictwo oraz transport morski. Część uprawnień jest nadal przydzielana bezpłatnie, pozostałe trafiają na aukcje. Łączna pula dostępnych uprawnień stopniowo się zmniejsza, co ma zwiększać ekonomiczną opłacalność inwestycji prowadzących do ograniczenia emisji.
ETS2 będzie odrębnym systemem. Obejmie przede wszystkim paliwa spalane w budynkach i transporcie drogowym, a także w części sektorów, które obecnie nie są objęte EU ETS. Nie przewidziano w nim bezpłatnego przydziału uprawnień.
Kierowcy ani właściciele domów nie będą samodzielnie kupować uprawnień do emisji. Obowiązek ich zakupu, umarzania i rozliczania spadnie przede wszystkim na firmy wprowadzające paliwa kopalne do obrotu. W praktyce część tego kosztu może jednak zostać przeniesiona na odbiorców poprzez ceny paliw i ogrzewania.
ETS2 ruszy w 2028 r.
Pierwotnie uruchomienie ETS2 planowano na 2027 r., jednak termin został przesunięty o rok, na 2028 r. W 2026 r. rozpoczęto aukcje części uprawnień z obecnego EU ETS przeznaczonych na finansowanie Społecznego Funduszu Klimatycznego. Zmieniony kalendarz, uwzględniający 50 mln takich uprawnień, obowiązuje od czerwca. Aukcje właściwych uprawnień ETS2 mają natomiast rozpocząć się w styczniu 2027 r.
Benzyna: 65 gr dodatkowego kosztu w pierwszym roku, olej napędowy: 75 gr
Analizę wpływu ETS2 na polską gospodarkę przygotował m.in. Marcin Bogusz z Działu Analiz Makroekonomicznych Alior Banku. Raport opublikowany 22 kwietnia 2026 r. przedstawia trzy warianty rozwoju sytuacji: bazowy, wysoki i niski.
W scenariuszu bazowym w pierwszym roku działania ETS2 dodatkowy koszt oszacowano na około:
- 0,65 zł/l netto dla benzyny,
- 0,75 zł/l netto dla oleju napędowego,
- 0,45 zł/l netto dla LPG.
Do 2031 r. skumulowane wartości w tym wariancie wynoszą około:
- 1,35 zł/l netto dla benzyny,
- 1,57 zł/l netto dla oleju napędowego,
- 0,94 zł/l netto dla LPG.
Wyliczenia nie uwzględniają VAT. Przy czysto matematycznym założeniu, że stawka VAT pozostanie na poziomie 23 proc., a koszt ETS2 zostanie w całości przeniesiony na klienta, 1,35 zł netto odpowiadałoby około 1,66 zł brutto. W przypadku 1,57 zł netto byłoby to około 1,93 zł brutto.
Ostateczna cena paliwa będzie zależała od wielu innych czynników. W ciągu kilku lat zmienią się notowania ropy naftowej, kurs złotego, poziom podatków i marż, popyt na paliwa, a także sytuacja gospodarcza i geopolityczna. Każdy z tych czynników może działać w innym kierunku.
Alior Bank szacuje również, że wzrost cen paliw wynikający z ETS2 może w pierwszym roku podnieść inflację konsumencką o około 0,9 pkt proc. Wyższe koszty transportu mogą przełożyć się na ceny towarów i usług, zwłaszcza jeżeli przedsiębiorstwa będą przenosić je na odbiorców. Na wzrost kosztów narażone mogą być również firmy wykorzystujące ciepło procesowe. Dotyczy to m.in. części przedsiębiorstw spożywczych, lekkiego przemysłu, branży mineralnej, szklarskiej oraz sektora HoReCa.
Czerwcowe porozumienie może ograniczyć wzrost cen uprawnień
11 czerwca 2026 r. Rada UE i Parlament Europejski osiągnęły wstępne porozumienie w sprawie wzmocnienia mechanizmu stabilizującego rynek ETS2. Uzgodnione rozwiązania przewidują m.in. zwiększenie z 20 mln do 40 mln liczby uprawnień, które mogłyby zostać uwolnione na rynek po przekroczeniu progu 45 euro za tonę CO2, liczonego w cenach z 2020 r. Rezerwa stabilności rynkowej ma ponadto funkcjonować także po 2030 r.
Zmiana ma szczególne znaczenie przy ocenie wcześniejszych prognoz cenowych. Według Alior Banku zwiększenie skali interwencji w ramach rezerwy stabilności rynkowej z 20 do 40 mln uprawnień oraz przedłużenie działania tego mechanizmu mogłoby obniżyć bazową ścieżkę cen o około 10–17 proc.
Starsza prognoza pokazuje znacznie wyższe koszty w długim terminie
Znacznie dłuższy horyzont przyjęli Wanda Buk (doradczyni Prezydenta RP Karola Nawrockiego) i Marcin Izdebski (przewodniczący Rady Energii i Zasobów Naturalnych przy Prezydencie RP) w opublikowanej w 2024 r. „Analizie wpływu ETS2 na koszty życia Polaków”. Według przedstawionego przez nich scenariusza dodatkowy koszt netto w 2050 r., wyrażony w cenach stałych z 2023 r., miał wynosić:
- 5,77 zł/l dla oleju napędowego,
- 4,80 zł/l dla benzyny oraz
- 3,37 zł/l dla LPG.
Autorzy oszacowali również potencjalny wpływ ETS2 na koszty ogrzewania.W przypadku budynku o powierzchni 100 mkw. dodatkowy roczny koszt netto w 2050 r., również liczony w cenach stałych z 2023 r., wynosił w ich wyliczeniach około:
- 16 973 zł przy ogrzewaniu węglem oraz
- 4910 zł przy ogrzewaniu gazem.
Dla 2030 r. było to odpowiednio 1905 zł i 551 zł.
W tym przypadku raport pokazuje skalę kosztu w realnej wartości pieniądza z 2023 r. Raport powstał ponadto przy założeniu wcześniejszego uruchomienia ETS2 i przed obecnymi zmianami mechanizmów mających stabilizować rynek uprawnień.
Skumulowany dodatkowy koszt netto ETS2: 24 018 zł dla przeciętnej rodziny
Jedną z najczęściej przywoływanych liczb z raportu Buk–Izdebski jest 24 018 zł. To skumulowany dodatkowy koszt netto ETS2 dla modelowego gospodarstwa domowego korzystającego z gazu. Przy kalkulacji kosztów dla lat 2031–2035 autorzy przyjęli ich liniowy wzrost.
Autorzy przyjęli m.in. mieszkanie o powierzchni 75 mkw., gospodarstwo liczące 2,9 osoby, określone zużycie ciepłej wody i paliwa oraz statystyczny poziom korzystania z samochodu.
W wariancie gazowym skumulowany koszt netto oszacowano na:
- 6338 zł dla lat 2027–2030 oraz
- 24 018 zł dla całego okresu 2027–2035.
W wariancie węglowym było to odpowiednio 10 311 zł oraz 39 074 zł.
W raporcie przedstawiono również roczne koszty netto dla modelowego gospodarstwa, także w cenach stałych z 2023 r. W wariancie gazowym było to:
- 1835 zł w 2030 r.,
- 9674 zł w 2040 r. oraz
- 16 346 zł w 2050 r.
W przypadku ogrzewania węglem odpowiednio 2985 zł, 15 738 zł i 26 592 zł.
Także te wyliczenia trzeba odczytywać w kontekście przyjętych w raporcie założeń oraz późniejszych zmian dotyczących terminu uruchomienia ETS2.
W Polsce skutki ETS2 mogą być szczególnie widoczne
W Polsce wpływ ETS2 może być bardziej odczuwalny niż w częsci pozostałych państw Unii Europejskiej. Znaczenie mają zarówno warunki klimatyczne, jak i duża liczba budynków o słabszej efektywności energetycznej oraz wciąż znacząca rola paliw kopalnych w ogrzewaniu i transporcie.
Skutki systemu będą bardzo zróżnicowane w zależności od sytuacji konkretnego gospodarstwa. Rodzina mieszkająca w dobrze ocieplonym lokalu, korzystająca z ciepła systemowego i transportu publicznego, znajdzie się w zupełnie innym położeniu niż właściciele nieocieplonego domu ogrzewanego węglem lub gazem, którzy dodatkowo korzystają na co dzień z dwóch samochodów spalinowych.
Ważne
Ostateczny koszt będzie zależał m.in. od sposobu ogrzewania, zapotrzebowania budynku na energię, liczby przejeżdżanych kilometrów i rodzaju używanego paliwa.
Społeczny Fundusz Klimatyczny ma złagodzić skutki reformy
Jednym z głównych mechanizmów osłonowych związanych z wprowadzeniem ETS2 ma być Społeczny Fundusz Klimatyczny. Środki z Funduszu mają wspierać m.in. termomodernizację budynków, poprawę efektywności energetycznej, wymianę źródeł ogrzewania oraz rozwój niskoemisyjnego transportu. Pomoc ma być kierowana także do gospodarstw zagrożonych ubóstwem energetycznym, mikroprzedsiębiorstw oraz osób szczególnie dotkniętych rosnącymi kosztami transportu.
Aktualne dokumenty Komisji Europejskiej wskazują na maksymalnie 65 mld euro finansowania unijnego w latach 2026–2032. Po uwzględnieniu obowiązkowego wkładu państw członkowskich Fundusz ma mobilizować co najmniej 86,7 mld euro. Polska ma być największym beneficjentem tego programu w UE
Polska chce dalszych zmian w ETS2
Polski rząd opowiada się za dalszą reformą systemu oraz za wprowadzaniem mechanizmów, które ograniczałyby ryzyko gwałtownych wzrostów cen uprawnień. Czerwcowe wstępne porozumienie Rady UE i Parlamentu Europejskiego częściowo odpowiada na te postulaty, wzmacniając mechanizmy stabilizujące rynek. Nie oznacza jednak rezygnacji z samego ETS2.
Jeszcze dalej idzie prezydent Karol Nawrocki, który krytykuje system ETS jako rozwiązanie podnoszące koszty energii i osłabiające konkurencyjność europejskiej gospodarki. Opowiada się za odejściem od ETS2, a szerzej – za zmianą kierunku unijnej polityki w tym obszarze. Prezydent może odmówić podpisania ustawy uchwalonej przez polski parlament, ale może to nieść ze sobą poważne konsekwencje.
Ważne
Brak prawidłowego wdrożenia dyrektywy unijnej może prowadzić do wszczęcia wobec Polski postępowania w sprawie naruszenia prawa UE, skierowania sprawy do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a w dalszej perspektywie również do sankcji finansowych.
ETS2 jest częścią szerszej polityki klimatycznej UE
ETS2 wpisuje się w szerszą politykę klimatyczną Unii Europejskiej i Europejski Zielony Ład, których długoterminowym celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej w 2050 r. oraz ograniczenie wzrostu temperatury do 1,5 °C powyżej poziomu przedindustrialnego. System ma zwiększać koszt korzystania z paliw kopalnych, a w konsekwencji tworzyć ekonomiczną zachętę do ograniczania emisji oraz inwestowania w technologie o niższej emisyjności.
W swoim zakresie, zielony ład wykracza poza sprawy związane ściśle z klimatem. Określono w nim również nową strategię na rzecz wzrostu, mającą na celu przekształcenie Unii w sprawiedliwe i dostatnie społeczeństwo, żyjące w nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarce, w ramach której wzrost gospodarczy będzie oddzielony od wykorzystania zasobów. Obejmuję on także aspekty równości oraz grup defaworyzowanych i słabszych do których należą m.in. osoby starsze, osoby z niepełnosprawnością, osoby wywodzące się z mniejszości rasowych lub etnicznych.
Źródła i podstawa prawna:
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/959 z 10 maja 2023 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz decyzję (UE) 2015/1814.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/955 z 10 maja 2023 r. w sprawie ustanowienia Społecznego Funduszu Klimatycznego.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/667 z 11 marca 2026 r. zmieniające Europejskie Prawo Klimatyczne i przewidujące przesunięcie operacyjnego uruchomienia handlu emisjami dla budynków, transportu drogowego i dodatkowych sektorów na 2028 r.
Ustawa z 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz.U. 2025 poz. 1685).
Marcin Bogusz, Dział Analiz Makroekonomicznych Alior Banku, „ETS2: koszt dekarbonizacji i wpływ na ceny paliw”, 22 kwietnia 2026 r.
Wanda Buk, Marcin Izdebski, „Analiza wpływu ETS2 na koszty życia Polaków”, 2024 r.
Materiały Komisji Europejskiej, Rady Unii Europejskiej i Parlamentu Europejskiego dotyczące EU ETS, ETS2, Społecznego Funduszu Klimatycznego oraz rezerwy stabilności rynkowej.
Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego.