rozwiń >

Prawo każdego pracownika do corocznego, nieprzerwanego i płatnego urlopu wypoczynkowego

Każdemu pracownikowi przysługuje coroczny, nieprzerwany i płatny urlop wypoczynkowy. Jego wymiar zależy od stażu pracy i wynosi:

  • 20 dni – przy stażu krótszym niż 10 lat,
  • 26 dni – po osiągnięciu co najmniej 10-letniego stażu pracy.

Do okresu zatrudnienia, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się nie tylko lata przepracowane, ale również lata nauki. Należy jednak pamiętać, że uwzględnia się wyłącznie jeden, najwyższy ukończony poziom edukacji (okresów tych nie sumuje się).

Przykładowo:

  • ukończenie zasadniczej szkoły zawodowej zwiększa staż pracy o maksymalnie 3 lata,
  • ukończenie liceum ogólnokształcącego – o 4 lata,
  • ukończenie studiów wyższych – aż o 8 lat.

Kumulowanie urlopów przez pracowników może oznaczać wysokie kary dla pracodawców

Zgodnie z obowiązującymi przepisami Kodeksu pracy, urlop wypoczynkowy powinien być wykorzystywany zgodnie z planem ustalonym z pracodawcą. Może on zostać podzielony na części, jednak co najmniej jedna z nich musi obejmować minimum 14 kolejnych dni kalendarzowych.

Ważne

Niewykorzystany urlop przechodzi na kolejny rok, ale powinien zostać wykorzystany najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. Brak jego odbioru nie powoduje jednak utraty prawa do urlopu, pracownik nie ponosi z tego tytułu żadnych negatywnych konsekwencji.

Inaczej sytuacja wygląda po stronie pracodawcy. To on dopuszcza się wykroczenia przeciwko prawom pracownika i może zostać ukarany grzywną w wysokości od 1 000 zł do nawet 30 000 zł. Warto również pamiętać, że zaległy urlop ulega przedawnieniu dopiero po 3 latach, licząc od dnia, w którym roszczenie o jego udzielenie stało się wymagalne, zgodnie z art. 291 Kodeksu pracy.

Co z ekwiwalentem? Czy pracownik może otrzymać świadczenie pieniężne, w zamian za niewykorzystany urlop?

Ekwiwalent za niewykorzystany urlop stanowi formę pieniężnej rekompensaty (świadczenia) dla pracownika, który nie zdążył wykorzystać przysługującego mu urlopu wypoczynkowego. Prawo do ekwiwalentu przysługuje jednak wyłącznie w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy.

W takiej sytuacji pracownik otrzymuje wynagrodzenie odpowiadające temu, jakie przysługiwałoby mu, gdyby w tym czasie świadczył pracę. Zmienne składniki wynagrodzenia obliczane są na podstawie średniej z ostatnich trzech miesięcy zatrudnienia.

Dotychczas roszczenie o wypłatę ekwiwalentu stawało się wymagalne w dniu rozwiązania umowy o pracę. W praktyce oznaczało to dla pracodawców konieczność sporządzania dodatkowych list płac oraz wykonywania osobnych przelewów, poza standardowymi rozliczeniami miesięcznymi. Co więcej, ustalanie wysokości ekwiwalentu jeszcze przed ustaniem stosunku pracy często prowadziło do błędów.

Świadczenie pieniężne za niewykorzystany urlop. Prezydent zatwierdził nowe zasady wypłaty

Nowelizacja wprowadza istotną zmianę w zakresie terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Zgodnie z nowymi przepisami ekwiwalent będzie wypłacany w tym samym terminie, w którym wypłacane jest wynagrodzenie za pracę.

Jeżeli jednak termin wypłaty wynagrodzenia przypadałby przed dniem rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, ekwiwalent pieniężny zostanie wypłacony w ciągu 10 dni od tego dnia. W przypadku gdy ustalony w ten sposób termin wypłaty przypada na dzień wolny od pracy, świadczenie zostanie wypłacone w dniu poprzedzającym.

Celem zmian jest uproszczenie procesu rozliczeń związanych z zakończeniem zatrudnienia, a w szczególności odciążenie działów kadrowo-płacowych, zwłaszcza w przedsiębiorstwach charakteryzujących się dużą rotacją pracowników.

Co jeszcze, poza zmianami dotyczącymi ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, zmienia się w prawie pracy w 2026 roku?

Ustawa przewiduje również rozszerzenie możliwości stosowania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy. Dotyczy to m.in.:

  • przekazywania informacji o monitoringu,
  • informowania o warunkach przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę,
  • konsultowania zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę z zakładową organizacja związkową,
  • składania wniosków o udzielenie czasu wolnego za pracę w godzinach nadliczbowych, czy
  • składania wniosków o urlop bezpłatny.

Ponadto w ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych uporządkowano kwestie reprezentacji pracowników. Nowe regulacje zakładają, że pracodawca będzie uzgadniał regulaminy, o których mowa w art. 4 i art. 8 tej ustawy, z co najmniej dwoma pracownikami wybranymi przez załogę do reprezentowania jej interesów. Dotychczas przepisy przewidywały udział tylko jednego przedstawiciela pracowników.

Zobacz tekst ustawy przyjęty przez Senat RP (gov)

Ustawa z dnia 4 grudnia 2025 roku o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych

Zmiany w wypłacie świadczenia za niewykorzystany urlop: kiedy wejdą w życie?

Ustawa została podpisana przez Prezydenta RP 7 stycznia 2026 r. Zgodnie z jej treścią nowe przepisy wejdą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. 2025 poz. 277)

Ustawa z dnia 4 grudnia 2025 roku o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych