rozwiń >

Opieka na dziecko – aktualnie obowiązujące przepisy Kodeksu pracy

Każdemu rodzicowi wychowującemu dziecko w wieku do 14 lat przysługuje prawo do opieki nad dzieckiem. Zgodnie z art. 188 § 1 k.p. „Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia”.

Pierwszym warunkiem regulującym istnienie powyższego prawa warunkuje zatrudnienie na podstawie stosunku pracy. Nie ma natomiast znaczenia rodzaj umowy o pracę, wymiar zatrudnienia (pełny lub niepełny), ani system czy rozkład czasu pracy, który ma zastosowanie do pracownika. Drugim warunkiem nabycia prawa do zwolnienia jest wychowywanie przynajmniej jednego dziecka w wieku do ukończenia 14 lat.

Należy podkreślić, iż wymiar tego zwolnienia jest stały i nie zależy od liczby wychowywanych dzieci. Zarówno sposób określenia wymiaru zwolnienia, jak i zasady jego udzielania umożliwiają pracownikowi korzystanie z tego zwolnienia w sposób uwzględniający jego potrzeby. To uprawniony pracownik podejmuje decyzję co do tego, czy w danym roku kalendarzowym skorzysta ze zwolnienia, w jaki sposób z niego skorzysta oraz kiedy. Decyzja pracownika o sposobie korzystania ze zwolnienia wiąże pracodawcę, a niewykorzystana opieka nie przechodzi na kolejny rok.

Obecne rozwiązanie jest niesprawiedliwe dla rodzin wielodzietnych

Kwestia poprawy sytuacji rodzin wielodzietnych w zakresie liczby dni przysługujących na opiekę nad dzieckiem stała się przedmiotem petycji obywatelskiej wniesionej do Sejmowej Komisji do Spraw Petycji. Zdaniem autora petycji obecne rozwiązanie jest niesprawiedliwe wobec rodzin wychowujących więcej niż jedno dziecko, ponieważ niezależnie od liczby dzieci wymiar zwolnienia pozostaje taki sam. W praktyce rodzice jedynaków oraz rodzice kilkorga dzieci posiadają identyczne uprawnienia, mimo że ich obowiązki opiekuńcze znacząco się różnią.

Problem zbyt małej liczby dni opieki nad dzieckiem dla rodzin wielodzietnych znany jest w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS)

Rzecznik Praw Dziecka oraz Naczelna Rada Adwokacka zwrócili się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o rozważenie podjęcia inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do zmiany treści art. 188 k.p. W piśmie z dnia 12 kwietnia 2025 r. zaproponowano przykładowe brzmienie art. 188 k.p., wskazując, że mógłby on mieć następującą treść:

„Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. W przypadku pracownika wychowującego jednocześnie dwoje lub więcej dzieci w wieku do 14 lat wymiar zwolnienia od pracy ulega proporcjonalnemu zwiększeniu o 8 godzin lub 1 dzień na każde dziecko, z tym że łączny wymiar zwolnienia nie może przekroczyć 40 godzin lub 5 dni w ciągu roku kalendarzowego”.

Zaznaczono również, że nie ulega wątpliwości, iż wraz ze wzrostem liczby dzieci do ukończenia 14. roku życia „zwiększa się liniowo prawdopodobieństwo wystąpienia okoliczności wymagających nieobecności w pracy w związku ze zdarzeniami nagłymi, przerwami w funkcjonowaniu żłobków, przedszkoli czy szkół”.

Rzeczniczka Praw Dziecka podniosła ponadto, iż „kwestia obowiązku zapewnienia prawidłowej opieki nad dzieckiem może być postrzegana również przez pryzmat zasady konstytucyjnej ochrony praw dziecka wskazanej w art. 72 Konstytucji”.1

Zamiast 2 dni – 8 dni opieki na dziecko. Zmiany w Kodeksie pracy

Przedmiotem petycji jest żądanie zmiany art. 188 k.p., tj. zwiększenia liczby dni lub godzin zwolnienia od pracy dla pracownika wychowującego więcej niż jedno dziecko w wieku do 14 lat. Proponuje się przyznanie zwolnienia w wymiarze 2 dni albo 16 godzin na każde dziecko do 14. roku życia, nie więcej jednak niż 8 dni łącznie. Według autora takie rozwiązanie:

  • zwiększy sprawiedliwość systemu prawnego,
  • wesprze rodziny wielodzietne,
  • będzie zgodne z polityką prorodzinną państwa,
  • nie obciąży przy tym nadmiernie pracodawców, dzieki wprowadzeniu limitu 8 dni.

Sejmowa biuro popiera zmiany – trwają prace w MRPiPS

W swojej opinii Sejmowe Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Prawnej Kancelarii Sejmu poparło ten pomysł i zarekomendowało wystąpienie z dezyderatem do ministra właściwego do spraw rodziny. Jednocześnie zaznaczono, że ministerstwo dostrzega problem związany z unormowaniem zawartym w art. 188 k.p.

W odpowiedzi na wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka i Naczelnej Rady Adwokackiej wskazano bowiem, iż „ministerstwo dostrzega problem dotyczący zwolnienia od pracy związanego z opieką nad dzieckiem oraz jest otwarte na prace nad jego rozwiązaniem. (…) Wszystkie przedstawione we wniosku postulaty zostaną poddane szczegółowej analizie. Rozpoczęcie prac legislacyjnych nad zmianą art. 188 Kodeksu pracy w zakresie zwolnienia od pracy pracownika wychowującego dziecko wymagać będzie także szerokich konsultacji z partnerami społecznymi, pracownikami oraz pracodawcami. Konieczne jest również dokonanie oceny skutków wprowadzenia zmiany obecnych rozwiązań m.in. dla sektora finansów publicznych, sektora przedsiębiorstw oraz rynku pracy. Proponowane rozwiązanie powinno być także poddane szerokiej dyskusji, m.in. z partnerami społecznymi, tj. przedstawicielami reprezentatywnych organizacji pracodawców i związków zawodowych w Radzie Dialogu Społecznego”.2

Coraz mniej rodzin wielodzietnych – dane z Narodowego Spisu Powszechnego

Według danych z Narodowego Spisu Powszechnego przeprowadzonego w 2021 r. ponad 4 mln rodzin to rodziny z jednym dzieckiem, natomiast niemal 3 mln rodzin wychowuje dwoje dzieci. Liczba rodzin wielodzietnych z roku na rok spada.

W 2021 r. ponad połowa (54 proc.) rodzin posiadała jedno dziecko, a ponad 1/3 rodzin – dwoje dzieci. W stosunku do poprzedniego spisu liczba takich rodzin nieznacznie się zwiększyła. Zmalała natomiast – zarówno w miastach, jak i na wsi – liczba rodzin z trójką lub większą liczbą dzieci. W 2021 r. takich rodzin było ok. 830 tys., czyli o prawie 180 tys. mniej niż w 2011 r. Rodziny te stanowiły ok. 10 proc. ogółu rodzin.³

1Pismo z dnia 12 kwietnia 2025 r., znak: 22s.401.1.2025.KT, dostęp na dzień 30 października 2025 r.

2Pismo Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (znak: DPP-I.070.16.2025 r.), dostęp na dzień 30 października 2025 r.

3NSP 2021 - wyniki ostateczne

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. 2025 poz. 277)