rozwiń >

Zachowanie neutralności politycznej organów spółek, wzmocnienie nadzoru właścicielskiego oraz przejrzystość w funkcjonowaniu spółek z udziałem Skarbu Państwa - to główne założenia Kodeksu Dobrych Praktyk Nadzoru Właścicielskiego, podpisanego przez Premiera i zaprezentowanego przez Ministra Aktywów Państwowych. Dokument porządkuje zasady nadzoru nad spółkami Skarbu Państwa. Nowe zasady obejmują m.in. zasadę „stosuj albo wyjaśnij”, wzmocnienie roli rad nadzorczych oraz transparentne procedury powoływania władz spółek. Celem zmian jest profesjonalne i stabilne zarządzanie majątkiem publicznym oraz zwiększenie zaufania do spółek z udziałem Skarbu Państwa.

- Kodeks Dobrych Praktyk Nadzoru Właścicielskiego to jasny sygnał, że państwo chce być profesjonalnym i odpowiedzialnym właścicielem. Wprowadzamy standardy, które zwiększają przejrzystość, wzmacniają nadzór i stawiają na kompetencje oraz długofalowe zarządzanie majątkiem publicznym - podkreślił minister Wojciech Balczun.

Kodeks daje spółkom możliwość dostosowania proponowanych rozwiązań do własnej specyfiki, przy jednoczesnym zachowaniu wspólnego celu - podniesienia i ujednolicenia standardów zarządzania oraz nadzoru właścicielskiego w spółkach z udziałem Skarbu Państwa. Impulsem do opracowania Kodeksu były najnowsze Wytyczne OECD dotyczące ładu korporacyjnego w spółkach państwowych, przyjęte w maju 2024 r. Dokument ten wpisuje się w międzynarodowe standardy i odpowiada na oczekiwania dotyczące profesjonalnego, odpowiedzialnego i przejrzystego zarządzania majątkiem publicznym.

Priorytet dla kompetencji i niezależności

Nowe regulacje kładą silny nacisk na neutralność polityczną władz spółek. Członkowie zarządów i rad nadzorczych spółek Skarbu Państwa będą działać w pełnej neutralności politycznej. Nowe zasady wykluczają wpływy polityczne na decyzje kadrowe, wydatki i inwestycje, gwarantując przejrzyste i profesjonalne zarządzanie majątkiem publicznym. Powoływanie członków zarządów i rad nadzorczych ma odbywać się w oparciu o transparentne procedury, jasno określone kryteria i realną ocenę kompetencji, a nie powiązania czy sympatie polityczne. Celem jest odejście od uznaniowości i zapewnienie, że kluczowe funkcje pełnią osoby o potwierdzonych kwalifikacjach.

Jasne reguły zamiast uznaniowości

Kodeks wprowadza spójne zasady nadzoru właścicielskiego, które mają uczynić państwo przewidywalnym i profesjonalnym właścicielem. Celem zmian jest odejście od doraźnych decyzji na rzecz długofalowego zarządzania opartego na jasno określonych standardach. Nowe standardy promują długoterminowe myślenie o rozwoju spółek Skarbu Państwa, szczególnie w sektorach kluczowych dla bezpieczeństwa gospodarczego, takich jak energetyka czy finanse.

Transparentność jako zasada

Jednym z filarów Kodeksu jest zasada „stosuj albo wyjaśnij”, która zobowiązuje spółki do przestrzegania przyjętych standardów lub publicznego uzasadnienia odstępstw. Rozwiązanie to zwiększa przejrzystość działania spółek oraz jest odpowiedzią na społeczne oczekiwania dotyczące kontroli wydatkowania środków publicznych.

- Spółki z udziałem Skarbu Państwa gospodarują majątkiem publicznym, dlatego muszą w przejrzysty sposób informować o kosztach swojej działalności. Nowe zasady obejmują m.in. raportowanie wydatków na doradztwo, obsługę prawną, marketing i komunikację, działalność fundacyjną oraz kosztów związanych z wynagrodzeniami i dodatkowymi świadczeniami kadry zarządzającej - powiedział szef MAP.

Silniejsze rady nadzorcze

Kodeks wzmacnia rolę rad nadzorczych jako aktywnych organów kontrolnych. Rady mają nie tylko oceniać wyniki, ale również analizować ryzyka, monitorować realizację strategii i inicjować działania kontrolne.

- Nowe standardy wzmacniają realny nadzór nad spółkami z udziałem Skarbu Państwa. Zarządy mają obowiązek z własnej inicjatywy przekazywać radom nadzorczym pełną informację o kluczowych decyzjach - w tym o sytuacji finansowej, inwestycjach, ryzykach oraz decyzjach kadrowych. Chodzi o to, by nadzór był prowadzony na bieżąco, a nie po fakcie - zaznaczył minister Balczun.

W tym kontekście szczególne znaczenie ma odpowiedni dobór członków rad nadzorczych. Ich skład powinien być tak kształtowany, aby kompetencje poszczególnych osób wzajemnie się uzupełniały, zapewniając zdolność do nadzorowania wszystkich kluczowych obszarów działalności spółki. To podejście wzmacnia kolegialny charakter nadzoru i zwiększa jego skuteczność.

Istotna jest również rola przewodniczącego rady nadzorczej, który odpowiada za organizację jej prac i utrzymywanie stałego dialogu z zarządem - zwłaszcza z prezesem - a także za kontakt z akcjonariuszami, pracownikami i biegłym rewidentem. Aktywna postawa przewodniczącego sprzyja sprawnemu przepływowi informacji i bieżącemu monitorowaniu sytuacji spółki.

Zakres stosowania Kodeksu

Kodeks Dobrych Praktyk Nadzoru Właścicielskiego skierowany jest zarówno do podmiotów wykonujących prawa z akcji należących do Skarbu Państwa, jak i do wszystkich spółek z udziałem Skarbu Państwa, a także spółek komunalnych. Jego wdrożenie ma charakter uniwersalny - niezależnie od tego, który organ administracji lub państwowa osoba prawna wykonuje prawa z akcji lub udziałów.

Rekomenduje się również rozważenie implementacji Kodeksu w spółkach zależnych w ramach grup kapitałowych z udziałem Skarbu Państwa. Ujednolicenie standardów w całych grupach zwiększy skuteczność nadzoru właścicielskiego, poprawi przejrzystość i wprowadzi nowoczesne zasady corporate governance, co jest szczególnie istotne w największych podmiotach gospodarczych należących do państwa.

Standard Kompetencji w spółkach Skarbu Państwa

Jednym z trzech priorytetów Ministerstwa Aktywów Państwowych jest wdrożenie Standardu Kompetencji we władzach spółek z udziałem Skarbu Państwa – obok dwóch pozostałych: zwiększenia udziału local content oraz zapewnienia finansowania na potrzeby obronności. Celem tego projektu jest zapewnienie optymalnego doboru kadr zarządzających majątkiem publicznym oraz podniesienie jakości nadzoru właścicielskiego. Realizacja priorytetu opiera się na trzech filarach:

  • nowelizacji ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym,
  • zastosowaniu Kodeksu Dobrych Praktyk Nadzoru Właścicielskiego,
  • wdrożeniu macierzy kompetencji jako nowego standardu oceny i doboru kandydatów.

Prace nad projektem ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym są zaawansowane – MAP skierował do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów pismo z wnioskiem o wpisanie projektu do wykazu prac legislacyjnych. Proponowane zmiany znacząco podnoszą wymagania wobec kandydatów do rad nadzorczych spółek Skarbu Państwa. Nowelizacja przewiduje m.in.:

  • podniesienie wymaganego doświadczenia zawodowego z 5 do 7 lat,
  • uznawanie wyłącznie dyplomów MBA z renomowanych uczelni posiadających uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego w dziedzinach takich jak prawo, ekonomia, finanse czy matematyka,
  • wymóg co najmniej 3-letniego doświadczenia na stanowisku kierowniczym dla osób legitymujących się dyplomem MBA,
  • wprowadzenie macierzy kompetencji, które pozwolą precyzyjnie określać wymagania wobec kandydatów do rad nadzorczych.

Kandydaci będą wypełniać formularz samooceny dot. posiadanych kompetencji, a ministerstwa – jasno definiować oczekiwane umiejętności. To rozwiązanie ma zapewnić, że w radach nadzorczych zasiadać będą osoby o potwierdzonych kwalifikacjach, adekwatnych do profilu i potrzeb danej spółki.

Źródło: Ministerstwo Aktywów Państwowych