Wraz ze zbliżającym się końcem wakacji może pojawić się pytanie, ile pracy dyrektor może zlecić nauczycielowi w czasie ferii. Nie każdy dzień spędzony w szkole w lipcu czy sierpniu oznacza bowiem naruszenie prawa do urlopu. Z drugiej strony dyrektor nie może wykorzystać wakacji do zlecania nauczycielowi dowolnych obowiązków.
Nauczyciel ma urlop w czasie wakacji
Zasady urlopu wypoczynkowego nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których organizacji pracy przewidziano ferie letnie i zimowe, określa art. 64 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem nauczycielowi przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze odpowiadającym okresowi ferii i w czasie ich trwania. W praktyce oznacza to, że urlop nauczyciela szkoły feryjnej jest związany z kalendarzem ferii szkolnych. Nie oznacza to jednak, że nauczyciel przez cały okres ferii jest całkowicie wyłączony z obowiązków służbowych.
Karta Nauczyciela przewiduje bowiem szczególną regulację pozwalającą dyrektorowi zobowiązać nauczyciela do wykonania określonych czynności także w czasie ferii.
Dyrektor może wezwać nauczyciela do pracy w wakacje, ale pod pewnymi warunkami
Podstawą jest art. 64 ust. 2 Karty Nauczyciela. Przepis ten pozwala dyrektorowi zobowiązać nauczyciela do wykonywania w czasie ferii określonych czynności.
Katalog obejmuje:
- przeprowadzanie egzaminów,
- prace związane z zakończeniem roku szkolnego i przygotowaniem nowego roku szkolnego,
- opracowanie szkolnego zestawu programów oraz uczestniczenie w określonym doskonaleniu zawodowym.
To bardzo ważne ograniczenie. Dyrektor nie otrzymuje na podstawie tego przepisu ogólnego prawa do zarządzania nauczycielowi dowolnej pracy podczas wakacji. Zakres czynności wynika bezpośrednio z Karty Nauczyciela.
Jest limit 7 dni
Karta Nauczyciela wprowadza dodatkowe zabezpieczenie dla nauczyciela. Czynności, do których dyrektor może zobowiązać nauczyciela w czasie ferii, nie mogą łącznie zająć więcej niż 7 dni. Oznacza to, że dyrektor nie może rozciągnąć takich obowiązków na dowolną liczbę dni wakacji. Limit dotyczy łącznie czynności wymienionych w art. 64 ust. 2 Karty Nauczyciela.
Jeżeli więc nauczyciel został już zobowiązany do pracy przez kilka dni podczas wakacji, kolejne polecenia trzeba rozpatrywać z uwzględnieniem wykorzystanego limitu.
Cztery tygodnie wakacyjnego urlopu muszą być nieprzerwane
Artykuł 64 ust. 4 Karty Nauczyciela gwarantuje nauczycielowi prawo do nieprzerwanego co najmniej czterotygodniowego urlopu wypoczynkowego. Oznacza to, że nawet jeśli dyrektor korzysta z możliwości przewidzianej w art. 64 ust. 2, organizacja pracy nie może doprowadzić do pozbawienia nauczyciela minimum czterech tygodni nieprzerwanego wypoczynku.
To istotne również z punktu widzenia dyrektora. Sam fakt, że suma zleconych czynności nie przekracza 7 dni, nie oznacza jeszcze automatycznie, że organizacja pracy jest prawidłowa. Trzeba sprawdzić także, czy nauczycielowi pozostawiono wymagane cztery tygodnie nieprzerwanego urlopu.
Czy nauczyciel musi zgodzić się na pracę w wakacje?
Co do zasady nie jest to kwestia uzyskania zgody nauczyciela, jeżeli dyrektor działa w granicach uprawnienia wynikającego z art. 64 ust. 2 Karty Nauczyciela. Przepis pozwala bowiem dyrektorowi zobowiązać nauczyciela do wykonania wskazanych czynności. Nie oznacza to jednak dowolności po stronie dyrektora.
Polecenie musi dotyczyć czynności przewidzianej w ustawie, mieścić się w siedmiodniowym limicie i nie może naruszać prawa do co najmniej czterech tygodni nieprzerwanego urlopu. Dlatego nauczyciel, który otrzyma polecenie pracy podczas wakacji, powinien w pierwszej kolejności sprawdzić co dokładnie ma zrobić, przez ile dni oraz czy polecenie mieści się w katalogu z art. 64 ust. 2 Karty Nauczyciela.
Rada pedagogiczna, dokumentacja i przygotowanie szkoły – czy dyrektor może tego wymagać?
Tu szczególnie łatwo o błędy. Nie każdą czynność wykonywaną przez nauczyciela w szkole można automatycznie uznać za pracę dopuszczalną podczas urlopu. Znaczenie ma charakter konkretnego zadania i jego związek z czynnościami wskazanymi w Karcie Nauczyciela.
Przykładowo prace związane z przygotowaniem nowego roku szkolnego mogą mieścić się w ustawowym katalogu. Nie oznacza to jednak, że pod tym hasłem można umieścić każde zadanie, które dyrektor chciałby powierzyć nauczycielowi w wakacje. W przypadku sporu znaczenie będzie miało więc nie tylko ogólne określenie „praca w wakacje”, ale przede wszystkim treść konkretnego polecenia.
Czy nauczyciel dostanie dodatkowe wynagrodzenie za pracę w wakacje?
Samo zobowiązanie nauczyciela do wykonania czynności na podstawie art. 64 ust. 2 Karty Nauczyciela nie oznacza automatycznie prawa do dodatkowego wynagrodzenia tylko dlatego, że praca przypada w czasie ferii. Jest to bowiem szczególna regulacja dotycząca organizacji urlopu nauczyciela szkoły feryjnej. Nie można jej utożsamiać z poleceniem wykonywania dodatkowej pracy poza obowiązującym czasem pracy.
Jeżeli jednak sposób organizacji konkretnych czynności prowadziłby do przekroczenia norm czasu pracy lub powstania innych uprawnień pracowniczych, sytuację należy oceniać również z uwzględnieniem pozostałych przepisów Karty Nauczyciela i Kodeksu pracy.
Nie każdy nauczyciel ma takie same zasady urlopu
Opisane zasady dotyczą przede wszystkim nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których organizacji pracy przewidziano ferie. Inaczej wygląda sytuacja nauczycieli zatrudnionych w placówkach, w których ferii szkolnych nie przewidziano. Zgodnie z art. 64 ust. 3 Karty Nauczyciela przysługuje im urlop wypoczynkowy w wymiarze 35 dni roboczych, w czasie ustalonym w planie urlopów.
Dlatego przed zastosowaniem zasad dotyczących pracy nauczyciela w wakacje trzeba ustalić, czy dana placówka jest szkołą feryjną czy nieferyjną.
Co powinien zrobić dyrektor przed wezwaniem nauczyciela do pracy?
Dyrektor szkoły powinien przed wydaniem polecenia sprawdzić:
- czy nauczyciel jest zatrudniony w szkole feryjnej;
- jaką konkretnie czynność ma wykonać;
- czy czynność mieści się w katalogu z art. 64 ust. 2 Karty Nauczyciela;
- ile dni nauczyciel wykonywał już takie czynności w czasie ferii w danym roku;
- czy łączny czas nie przekroczy 7 dni;
- czy nauczyciel będzie miał zapewnione co najmniej cztery tygodnie nieprzerwanego urlopu.
Dzięki temu dyrektor może uniknąć sytuacji, w której organizacja pracy szkoły narusza ustawowe prawo nauczyciela do wypoczynku.
Podstawa prawa
art. 64 ust. 1,2 i 3 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (j.t. Dz.U. z 2026 r. poz. 515)
