Forsal logo

Rozczarowany, sfrustrowany, wściekły... Nowy bohater historii szpiegowskich

Ten tekst przeczytasz w 6 minut
23 lipca 2022, 07:00
Mick Herron, „Martwe lwy”, przeł. Alka Konieczka, Insignis 2021
<p>Mick Herron, „Martwe lwy”, przeł. Alka Konieczka, Insignis 2021</p>/nieznane
Thriller szpiegowski niebawem znów złapie wiatr w żagle, nowe historie o szpiegach będą jednak znacznie bardziej skomplikowane

W zasadzie każdy thriller szpiegowski można ustawić na skali, której skrajne punkty wyznaczają przygody Jamesa Bonda - hipermęskiej, superbohaterskiej skamieliny brytyjskiego imperializmu, a z drugiej powieści Johna le Carrégo - skomplikowane, realistyczne historie o lojalności, tożsamości i biurokracji w świecie służb. W którąkolwiek stronę byśmy poszli, w istocie zawsze zostajemy w Wielkiej Brytanii (nawet jeśli jesteśmy w Polsce, Stanach Zjednoczonych czy w Rosji) - to Brytyjczycy (Fleming, le Carré, ale też m.in. Deighton, Forsyth czy Follett) nadali powieści szpiegowskiej kanoniczny kształt, czyniąc z niej coś w rodzaju przedmiotu lokalnej dumy, wprowadzając do języka i kultury wizualnej symboliczne klucze, którymi zawsze da się otworzyć drzwi do ukrytego gabinetu luster.

O czym jest thriller szpiegowski? W czasach zimnej wojny - w okresie rozkwitu gatunku - było raczej oczywiste, że o „nas” i o „nich”, a co za tym idzie, o zdradzie. Sprawy trochę się pokomplikowały po upadku dwubiegunowego świata, ale powieść szpiegowska jakoś się odnalazła w tym nowym. Zajęła się rozpracowywaniem islamskiego terroryzmu i globalnego kapitalizmu, połączyła siły z technothrillerem w nieco przypominającym luddyzm lęku przed cyfrową przyszłością. Zaczęła pytać o to, kim jesteśmy „my”, a kim są „oni”. Mimo wszystko jednak mogło się zdawać, że mamy do czynienia z gatunkiem schyłkowym, skazanym z jednej strony na niekończące się „bondowskie” sequele, z drugiej zaś na rozpuszczenie się w bardziej chwytliwych i aktualnych konwencjach popkultury. A potem pojawił się Mick Herron i jego cykl powieści o szpiegach nieudacznikach.

Seria liczy już sobie osiem części (w polskich przekładach ukazały się jak dotąd trzy), pierwsza książka z cyklu („Kulawe konie”) została brawurowo zekranizowana (do obejrzenia w Apple TV+) i nie ulega wątpliwości, że Herron wymyślił coś nowego. Pytanie, co właściwie myśleć na ten temat. Czy to przełom, czy może urzekający łabędzi śpiew?

Herron w wywiadach deklaruje, że wybrał akurat powieść szpiegowską, bo nie przepada za robieniem szczegółowego researchu, a kiedy się pisze o służbach - a więc o sprawach ściśle tajnych - nikt i tak nie będzie pytał, co jest prawdą, a co zmyśleniem. Innymi słowy, można sfabrykować na własne potrzeby całą literacką rzeczywistość. W istocie jednak ta rzeczywistość już w dużej mierze istnieje - Herron wypożyczył od kultury popularnej schemat działania wielkiej organizacji kontrwywiadowczej (MI5), miejscem akcji uczynił Londyn - gotową w zasadzie scenografię dla współczesnego thrillera szpiegowskiego, od le Carrégo wynajął przeświadczenie, że życie szpiegów to przede wszystkim nudna, żmudna, biurowa praca z dokumentami z krótkimi momentami zrywów. Co dodał od siebie? Przede wszystkim pomysł. Zadał sobie pytanie, cóż takiego mogłoby robić MI5 ze szpiegami, którzy z różnych powodów zawiedli - nie chodzi o to, że zdradzili i przeszli na stronę wroga, ale o to, że np. zgubili w pociągu teczkę z poufnymi dokumentami, o czym dowiedzieli się (razem z całym krajem) z porannych wiadomości. Albo przez jedną błędną decyzję w czasie ćwiczeń antyterrorystycznych unieruchomili cały gigantyczny londyński węzeł przesiadkowy King’s Cross w godzinach szczytu. Mają problem z alkoholem, nie umieją kontrolować agresji albo po prostu nikt ich nie lubi. Odpowiedzią jest wykreowany przez autora Slough House - niby filia MI5, a naprawdę miejsce zsyłki, gdzie zdeklasowani agenci zajmują się monotonną i bezsensowną robotą, pozostając w osobliwej relacji ze swoim szefem Jacksonem Lambem - grubasem, niechlujem i skrajnym cynikiem, który z jednej strony wciąż daje pracownikom odczuć, że są nikim, z drugiej strony zaś gotów jest w obronie swoich ludzi walczyć jak lew. Lamb, weteran zimnej wojny, który po zburzeniu muru sam odgrodził się od świata, gra bowiem według starych reguł. W jego mniemaniu zimna wojna nigdy się nie skończyła, zeszła tylko do podziemia, przybrała inne formy, jej emanacją nie musi być już sowiecki szpieg - może nią być amerykański prezydent bądź brytyjski minister.

Źródło: MAGAZYN DGP
Copyright
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję
Piotr Kofta
Piotr Kofta

Pisarz, krytyk literacki, publicysta

Zobacz wszystkie artykuły tego autora
Zapisz się na newsletter
Zapraszamy na newsletter Forsal.pl zawierający najważniejsze i najciekawsze informacje ze świata gospodarki, finansów i bezpieczeństwa.

Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich

Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj