Wybory samorządowe można podzielić na dwie zasadnicze płaszczyzny:
- wybory do organów stanowiących samorządu terytorialnego, przez które należy rozumieć:
- wybory jednoosobowych organów wykonawczych gmin –
Wybory te są przeprowadzane pod nadzorem gminnych i obwodowych komisji wyborczych.
W przypadku gmin niebędących miastem na prawach powiatu, radni są wybierani bezpośrednio spośród zgłoszonych kandydatów. Głosowania odbywają się w okręgach wyborczych tj. jednostkach pomocniczych gminy, do których najczęściej zaliczają się sołectwa, dzielnice czy osiedla. Podział gminy na okręgi jest uzależniony od ilości mandatów wymagających obsadzenia - jeżeli w jednej jednostce pomocniczej należy wybrać dwóch radnych, powstają dwa okręgi,jeśli trzech - powstają trzy okręgi itd. Obywatel głosuje w wyborach tylko na jednego kandydata, stawiając znak "x" obok jego imienia i nazwiska widniejących na karcie wyborczej.
Wybory do rad powiatów przeprowadzają powiatowe i obwodowe komisje wyborcze. , za który uznaje się jedną gminę, wybiera się od 3 do 10 radnych, w zależności od liczby mieszkańców.
W miastach na prawach powiatu, podziału mandatów pomiędzy listy kandydatów dokonuje się proporcjonalnie do łącznej liczby ważnie oddanych głosów, odpowiednio na kandydatów danej listy. W podziale tym uczestniczą kandydaci wyłącznie tych komitetów wyborczych, na które oddano co najmniej 5% ważnych głosów w skali gminy (tzw. próg wyborczy).
przebiegają zgodnie z takimi samymi przepisami, jak w przypadku wyborów do rad powiatu - zastosowanie ma tworzenie okręgów wielomandatowych oraz system proporcjonalny, a także 5-procentowy próg wyborczy. W jednym okręgu wyborczym, za jaki uznaje się jeden powiat bądź jego część, wybiera się od 5 do 15 radnych.
Terminy zarządzenia oraz odbywania się wyborów samorządowych są ściśle określone przez artykuł 371 Kodeksu Wyborczego. Głosi on, że wybory do rad powinny być zarządzone nie wcześniej niż na 4 miesiące oraz nie później niż na 3 miesiące przed upływem kadencji obecnych rad. Ponadto za stałą datę wyborów uznaje się ostatni dzień wolny od pracy, który poprzedza upływ kadencji rad.
- w wyborach samorządowych:
- - ma obywatel polski oraz obywatel Unii Europejskiej nieposiadający polskiego obywatelstwa, który na stałe zamieszkuje na obszarze danej gminy i kończy 18 lat najpóźniej w dniu głosowania;
- a - ma obywatel polski, który na stałe zamieszkuje na obszarze danego powiatu czy województwa i kończy 18 lat najpóźniej w dniu głosowania;
- - w przypadku wyborów organów stanowiących mają zastosowanie te same przepisy, co w przypadku odpowiadających im jednostek samorządu terytorialnego tzn. na wójta może głosować osoba posiadająca prawo wybierania członków rady gminy itp.
Czynne prawo wyborcze osobom:
- pozbawionym praw publicznych w wyniku prawomocnego orzeczenia sądu;
- pozbawionym praw wyborczych w wyniku prawomocnego orzeczenia Trybunału Stanu;
- ubezwłasnowolnionym w wyniku prawomocnego orzeczenia sądu.
Obywatele, którzy stale zamieszkują obszar danej gminy, ale nie są w niej zameldowani, mogą zostać wpisani do rejestru wyborców po złożeniu pisemnego wniosku w urzędzie tej gminy. W dokumencie należy uwzględnić imię i nazwisko wnioskodawcy, imię jego ojca, datę urodzenia oraz numer ewidencyjny PESEL. Do wniosku należy dołączyć:
- kserokopię aktualnego dokumentu tożsamości wnioskodawcy;
- pisemną deklarację, w której zainteresowany podaje swoje obywatelstwo i adres stałego zamieszkania na terytorium RP.
Decyzję o przyjęciu bądź odrzuceniu wniosku podejmuje wójt (burmistrz, prezydent miasta) w terminie 3 dni od wniesienia dokumentu.
Wyborcy przebywający za granicami posiadający ważne polskie paszporty
wpisywani są do spisu wyborców sporządzanego przez właściwego
terytorialnie konsula.
Ma to miejsce po wniesieniu (co najmniej 3 dni
przed dniem wyborów) przez zainteresowanego zgłoszenia- ustnego,
pisemnego, telefonicznego,telegraficznego lub w formie elektronicznej.
Należy w nim uwzględnić nazwisko i imię(imiona), imię ojca, datę
urodzenia, numer ewidencyjny PESEL, oznaczenie miejsca pobytu wyborcy za
granicą, numer ważnego polskiego paszportu a także miejsce i datę jego
wydania, a przypadku obywateli polskich czasowo przebywających za
granicą — miejsce wpisania wyborcy do rejestru wyborców.
Do głosowania z wykorzystaniem pełnomocnictwa są uprawnione osoby o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Pełnomocnikiem może zostać wyłącznie obywatel wpisany do rejestru wyborców w danej gminie.
By uzyskać akt pełnomocnictwa, zainteresowany wyborca musi złożyć stosowny wniosek do wójta (burmistrza, prezydenta miasta) gminy, do której rejestru wyborców jest wpisany, najpóźniej w 10 dniu przed datą wyborów. Do dokumentu należy załączyć:
- kopię aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania lub jego tłumaczenie przysięgłe w przypadku obywateli UE bez obywatelstwa polskiego;
- pisemną zgodę pełnomocnika zawierającą jej nazwisko i imię (imiona) oraz adres zamieszkania, a także nazwisko i imię (imiona) osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania;
- kopię zaświadczenia o prawie do głosowania wydanego pełnomocnikowi przypadku, gdy osoba ta nie jest wpisana do rejestru wyborców tej samej gminy, co udzielający pełnomocnictwa.
Wyborca niepełnosprawny może też głosować samodzielnie. Jeśli jego stopień niepełnosprawności wymaga określonego przystosowania, ma prawo skorzystać z specjalnie przygotowanych lokali. Uprzednio musi jednak złożyć pisemny wniosek do urzędu gminy, wskazując obwód głosowania - spośród posiadających przystosowane lokale - do którego rejestru chciałby zostać dopisany.
Procedury dotyczące ustalania wyników głosowania zmieniają się w zależności od wyborów.
W przypadku wybierania :
- : za wybranych w danym okręgu wyborczym uważa się tych kandydatów, którzy otrzymali kolejno
W sytuacji, gdy dwóch lub więcej kandydatów zdobędzie tę samą ilość głosów pozwalających otrzymać mandat, wybór pada na tego kandydata, któryotrzymał najwięcej głosów w największej liczbie obwodów, a gdy i one się zdublują - decyzja jest poodejmowana na drodze losowania pod nadzorem komisji.
- : obowiązuje . Ilość ważnie oddanych głosów na każdą z list dzielona jest kolejno przez 1, 2, 3, 4 itd. do momentu, u gdy z uzyskanych ilorazów można uszeregować tyle rosnąco największych liczb, ile jest mandatów wymagających rozdzielenia między listy. Jest to tzw.
- : obowiązuje system większości bezwzględnej. Za wybranego uważa się tego kandydata, który w głosowaniu otrzymał . Jeśli żadnemu z kandydatów nie uda się uzyskać takiego wyniku, głosowanie przeprowadzane jest ponownie.
Ubogi marketing samorządowca. Polskim kampaniom brakuje wizjonerstwa
