Postępowanie o zatwierdzenie układu krok po kroku [Poradnik]

Czym jest postępowanie o zatwierdzenie układu?

PZU to jedno z czterech postępowań restrukturyzacyjnych przewidzianych w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne. Od pozostałych trzech (przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego i postępowania sanacyjnego) odróżnia je przede wszystkim prostota i szybkość. Głosy wierzycieli zbiera sam dłużnik przy wsparciu nadzorcy układu, a sąd angażuje się dopiero na etapie zatwierdzania przyjętego układu.

Postępowanie to może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych nie przekracza 15% ogólnej sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. Innymi słowy, PZU sprawdza się najlepiej wtedy, gdy między dłużnikiem a zdecydowaną większością wierzycieli nie ma sporu co do istnienia i wysokości zobowiązań.

Całe postępowanie, od obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego do złożenia wniosku o zatwierdzenie układu w sądzie, musi zamknąć się w 4 miesiącach. Po tym terminie postępowanie umarza się automatycznie. Sąd ma z kolei dwa tygodnie na wydanie postanowienia o zatwierdzeniu lub odmowie zatwierdzenia układu. W praktyce oznacza to, że od rozpoczęcia procedury do prawomocnego zatwierdzenia układu może minąć od kilku do kilkunastu tygodni, co czyni PZU zdecydowanie najszybszą ścieżką restrukturyzacyjną.

Szybkość nie oznacza jednak, że restrukturyzację można rozpocząć bez przygotowania. Sprawne przeprowadzenie postępowania wymaga odpowiednio wczesnego uporządkowania sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Do wniosku o dokonanie obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego konieczne jest przygotowanie spisu wierzytelności, spisu wierzytelności spornych oraz wstępnego planu restrukturyzacyjnego wraz ze sprawozdaniem finansowym sporządzonym na dzień przypadający w okresie 30 dni przed dniem złożenia wniosku.

Przedsiębiorca rozważający otwarcie PZU powinien uwzględnić również koszty postępowania. Składają się na nie przede wszystkim wynagrodzenie nadzorcy układu, ustalane w umowie z doradcą restrukturyzacyjnym oraz opłata sądowa od wniosku o zatwierdzenie układu (1 000 zł). Choć koszty te mogą się różnić w zależności od skali i stopnia skomplikowania sprawy, są z reguły znacząco niższe niż koszty innych postępowań restrukturyzacyjnych.

Przygotowanie dokumentów

Na samym początku PZU nadzorca wydaje dłużnikowi zarządzenie początkowe, w którym określa zasady prowadzenia postępowania, opisuje jego przebieg i wskazuje dłużnikowi na konieczność regulowania bieżących zobowiązań. Ponieważ od dnia obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego dłużnik może samodzielnie dokonywać jedynie czynności zwykłego zarządu, nadzorca precyzuje również zakres tych czynności oraz wskazuje, na jakie działania wymagana jest jego zgoda.

Zanim wierzyciele będą mogli zagłosować nad układem, trzeba odpowiednio przygotować dokumentację restrukturyzacyjną. Co najmniej 30 dni przed rozpoczęciem głosowania nadzorca układu przygotowuje we współpracy z dłużnikiem:

• spis wierzytelności oraz spis wierzytelności spornych – czyli zestawienie tego, komu i ile przedsiębiorstwo jest winne;
• plan restrukturyzacyjny – opisujący przyczyny problemów finansowych oraz działania, które mają pozwolić przedsiębiorstwu odzyskać stabilność;
• test zaspokojenia – pokazujący, ile wierzyciele mogliby odzyskać w przypadku upadłości i porównujący ten scenariusz z propozycjami układowymi;
• opinię o możliwości wykonania układu – czyli ocenę, czy przedstawione warunki układu są realne do wykonania;
• test prywatnego wierzyciela lub inwestora – jeżeli restrukturyzacja wiąże się z udzieleniem przedsiębiorcy pomocy przez państwo lub podmiot publiczny.

Dokumenty trafiają do Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ). Wierzyciele mają dwa tygodnie na zgłoszenie zastrzeżeń. Nadzorca analizuje zgłoszone uwagi i może je uwzględnić albo odmówić ich uwzględnienia, przedstawiając uzasadnienie.

W PZU spis wierzytelności nie jest zatwierdzany przez sąd, a wierzyciel nie może zaskarżyć go w odrębnym postępowaniu. Jeżeli wierzyciel uważa, że jego wierzytelność została pominięta lub ujęta w niewłaściwej wysokości, może podnieść ten zarzut dopiero na etapie zaskarżania układu. Nadzorca ma również obowiązek udzielać wierzycielom informacji o sytuacji przedsiębiorstwa, tak aby mogli świadomie zdecydować, czy poprzeć proponowany układ.

Głosowanie nad układem

Wierzyciele głosują za pośrednictwem systemu KRZ lub podczas zgromadzenia wierzycieli, które może podjąć uchwałę przy udziale co najmniej jednej piątej uprawnionych. Można głosować osobiście lub przez pełnomocnika.

Układ zostaje przyjęty, gdy spełnione są dwa warunki jednocześnie: za układem głosuje większość wierzycieli i ci wierzyciele mają łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym. Przy głosowaniu w grupach oba warunki muszą być co do zasady spełnione w każdej grupie osobno. Prawo przewiduje jednak mechanizm pozwalający na przyjęcie układu nawet bez poparcia wszystkich grup (szczegóły reguluje art. 119 Prawa restrukturyzacyjnego).

Zatwierdzenie przez sąd

Przyjęty układ zatwierdza sąd w ciągu dwóch tygodni od złożenia wniosku. Sąd odmówi zatwierdzenia, jeśli układ narusza prawo, jest oczywiste, że nie będzie wykonany, albo jeśli wierzyciel głosujący przeciwko wykaże, że w wyniku układu znalazłby się w gorszej sytuacji niż w przypadku upadłości. Zatwierdzenie nie nastąpi również wtedy, gdy wierzytelności sporne przekraczają 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie w terminie 2 tygodni od publikacji obwieszczenia.

Ochrona dłużnika w trakcie postępowania

Od chwili obwieszczenia o dniu układowym dłużnik zyskuje istotną ochronę. Kontrahenci nie mogą mu wypowiedzieć kluczowych umów: najmu, dzierżawy, leasingu, kredytu, rachunku bankowego, ubezpieczenia majątkowego, licencji, gwarancji ani innych umów o podstawowym znaczeniu dla prowadzenia przedsiębiorstwa. Postępowania egzekucyjne wszczęte przed obwieszczeniem ulegają zawieszeniu automatycznie, a wszczynanie nowych egzekucji staje się niedopuszczalne. Ochrona nie działa jednak, jeśli dłużnik nie reguluje zobowiązań powstałych po dniu obwieszczenia.

Wykonywanie układu

Samo zatwierdzenie układu przez sąd nie kończy postępowania, które trwa do momentu pełnego wykonania układu, co może zająć nawet kilka lat. Jeśli dłużnik nie dotrzymuje warunków, sąd może układ uchylić. Nadzorca wykonania układu co 3 miesiące składa do sądu sprawozdanie z realizacji planu.

Układ wiąże wszystkich wierzycieli, których wierzytelności są nim objęte z mocy ustawy, nawet jeśli nie zostały ujęte w spisie. Nie wiąże natomiast wierzycieli, których dłużnik nie ujawnił i którzy nie brali udziału w postępowaniu. Z dniem uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem umarzają się automatycznie.

Co w sytuacji, gdy układ nie dojdzie do skutku?

Jeśli postępowanie zakończy się niepowodzeniem (sąd nie zatwierdzi układu), dłużnik może złożyć uproszczony wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego lub o ogłoszenie upadłości. Uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości może złożyć także wierzyciel.

Postępowanie sanacyjne po nieudanym PZU jest uzasadnione zwłaszcza wtedy, gdy firma potrzebuje głębszej restrukturyzacji: wypowiedzenia niekorzystnych umów, redukcji zatrudnienia czy zbycia zbędnych składników majątku. To narzędzia, których PZU nie oferuje.

Co istotne, decyzja o rozpoczęciu PZU nie jest nieodwracalna. Dłużnik może w każdym momencie zrezygnować z dalszego prowadzenia postępowania, składając oświadczenie o rezygnacji do nadzorcy, bądź wycofując wniosek o zatwierdzenie układu złożony w sądzie.

Podsumowanie

PZU to szybkie i stosunkowo odformalizowane narzędzie, które pozwala przedsiębiorcy uporządkować zadłużenie, uzgodnić z wierzycielami nowe warunki spłaty i jednocześnie kontynuować działalność. Jego skuteczność zależy jednak przede wszystkim od odpowiednio wczesnej reakcji, rzetelnego przygotowania dokumentacji i przedstawienia wierzycielom realnych propozycji układowych. Im wcześniej przedsiębiorca zdecyduje się na restrukturyzację, tym większą ma szansę zachować kontrolę nad sytuacją i uniknąć upadłości.

Autorka: Barbara Tchórzewska
Adwokat, Doradca restrukturyzacyjny, Associate, kancelaria prawna Octo Legal