rozwiń >

Przedmiotem rozważań Biura była petycja obywatelska w sprawie zniesienia podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT)

Wnioskodawca domagał się podjęcia inicjatywy ustawodawczej obejmującej:

  • likwidację podatku PIT,
  • likwidację programów „Rodzina 800+”, „13. emerytura” oraz „14. emerytura”,
  • wprowadzenie mechanizmu rekompensującego jednostkom samorządu terytorialnego utratę dochodów z PIT.

Uzasadniając postulowaną likwidację podatku PIT kosztem programów społecznych, wskazano na neutralność finansową proponowanych zmian

Autor petycji wskazywał, że wpływy z PIT (ok. 97,6 mld zł w 2024 r.) są zbliżone do wydatków na wskazane programy społeczne (ok. 97 mld zł). W jego ocenie oznacza to neutralność finansowa proponowanych zmian dla budżetu państwa. Dodatkowo podkreślono, że po podwyższeniu kwoty wolnej do 30 tys. zł składka na ubezpieczenie zdrowotne i tak w praktyce nie podlega odliczeniu, więc likwidacja PIT nie wpłynęłaby istotnie na system ochrony zdrowia.

Wnioskodawca zwrócił również uwagę, że prawo Unii Europejskiej nie nakłada obowiązku opodatkowania dochodów osób fizycznych, a skuteczność programów socjalnych (w szczególności „Rodziny 800+”) pozostaje ograniczona. Program ten nie doprowadził bowiem do trwałego wzrostu dzietności, natomiast 13. i 14. emerytura stały się stałym obciążeniem budżetu, przynosząc jedynie ograniczoną poprawę sytuacji części seniorów.

Zniesienie podatku PIT byłoby rozwiązaniem powszechnym, z którego skorzystaliby wszyscy podatnicy

Postulowana likwidacja podatku dochodowego od osób fizycznych miałaby przynieść korzyści wszystkim podatnikom. Wśród nich wymieniono m.in. wzrost dochodów netto obywateli, uproszczenie systemu podatkowego, zmniejszenie biurokracji i kosztów administracyjnych, zwiększenie przejrzystości finansów publicznych oraz wzmocnienie samodzielności finansowej obywateli.

Podatek dochodowy od osób fizycznych stanowi jednak jedno z głównych źródeł finansowania jednostek samorządu terytorialnego

W celu uniknięcia ubytku dochodów samorządów wnioskodawca zaproponował mechanizm rekompensaty. Miałby on polegać na zwiększeniu udziałów samorządów w dochodach z podatku dochodowego od osób prawnych oraz z podatku od towarów i usług (CIT i VAT). W uzasadnieniu wskazano kilka wariantów takiego rozwiązania, w tym propozycję corocznej indeksacji rekompensaty, powiązanej ze wzrostem PKB lub inflacją.

W sprawie likwidacji podatku PIT wypowiedzieli się eksperci

Do petycji odniósł się dr Jacek Kulicki, specjalista ds. finansów publicznych w Biurze Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji. Przypomniał on konstytucyjną zasadę wynikającą z art. 220 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którą zwiększenie wydatków lub ograniczenie dochodów planowanych przez Radę Ministrów nie może prowadzić do ustalenia przez Sejm wyższego deficytu budżetowego, niż przewidziano w projekcie ustawy budżetowej.

Ekspert wskazał również, że postulowane zmiany pozostają w gestii ministrów kierujących określonymi działami administracji rządowej. Zniesienie podatku w kompetencji Ministerstwa Finansów, a likwidacja świadczeń - Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. O zmianie powinna zatem decydować Rada Ministrów.

Realny wpływ podatku dochodowego od osób fizycznych na dochody budżetu państwa i samorządów

Odnosząc się do argumentów wnioskodawcy, ekspert zwrócił uwagę, że wpływy z podatku PIT są istotnym źródłem dochodów zarówno budżetu państwa, jak i budżetów jednostek samorządu terytorialnego – gmin, powiatów i województw. W 2024 r. dochody budżetu państwa z tego tytułu wyniosły 97,6 mld zł, natomiast dochody samorządów – 80,6 mld zł. Łącznie dało to ponad 178 mld zł wpływów, podczas gdy autor petycji wskazywał jedynie na dochody budżetu państwa.

Ważne

Zniesienie podatku PIT oznaczałoby więc nie tylko znaczący spadek dochodów państwa, ale również poważne konsekwencje finansowe dla samorządów, zwłaszcza gmin i miast na prawach powiatu.

Jak podkreślił dr Jacek Kulicki, zgodnie z art. 167 ust. 1 Konstytucji RP jednostkom samorządu terytorialnego zapewnia się udział w dochodach publicznych odpowiednio do realizowanych przez nie zadań. Oznacza to, że ewentualny ubytek dochodów z PIT musiałby zostać zrekompensowany, o ile nie doszłoby do ograniczenia zakresu zadań samorządów. Tymczasem - jak zauważył ekspert – trudno wyobrazić sobie redukcję zadań własnych, których katalog w przypadku gmin obejmuje ponad 20 kategorii i ma charakter w dużej mierze obligatoryjny.

Rekompensowanie samorządom utraconych dochodów prowadziłoby do powiększenia deficytu budżetu państwa

A więc w konsekwencji do konieczności finansowania go poprzez zaciąganie pożyczek, podwyższanie istniejących podatków lub wprowadzanie nowych danin. Według wyliczeń Biura Ekspertyz, w 2026 r. planowane dochody samorządów z PIT mają wynieść niemal 194 mld zł, a dochody budżetu państwa z tego podatku – około 32 mld zł, co łącznie daje ponad 225 mld zł. Kwota ewentualnej rekompensaty przewyższałaby więc ponad dwukrotnie planowane wpływy z podatku CIT i stanowiłaby niemal 60 proc. dochodów z podatku VAT.

Płacenie podatków jako konstytucyjny obowiązek obywateli

O powszechności opodatkowania wprost mówi art. 84 Konstytucji RP, który nakłada na każdego obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Jak wielokrotnie podkreślał Trybunał Konstytucyjny, płacenie podatków jest jedną z podstawowych powinności jednostki wobec państwa. Wynika to z faktu, że każdy obywatel, korzystając z realizowanych przez państwo zadań publicznych, takich jak zapewnienie bezpieczeństwa czy utrzymanie infrastruktury – powinien uczestniczyć w ich finansowaniu.

W ocenie dr. Jacka Kulickiego proponowane w petycji rozwiązania należy uznać za nieuzasadnione. Ostateczna decyzja w sprawie petycji zostanie podjęta na najbliższym posiedzeniu Komisji do Spraw Petycji.

Podstawa prawna:

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483 ze zm.)

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2025 poz. 163)