10 technik manipulacji w miejscu pracy. Jak się przed nimi bronić?

Toksyczni ludzie, osobowości narcystyczne czy nawet psychopaci występują nie tylko w literaturze czy filmie. Nierzadko zdarza się, że są naszymi współpracownikami. Często łączy ich jedno – są świetnymi manipulatorami. Serwis thoughtcatalog.com podpowiada, jak ich rozpoznawać i jak się bronić przed manipulacją.

Gaslighting to technika manipulacyjna polegająca na dezawuowaniu odczuć, postrzegania i pamięci ofiary. W praktyce manipulator często posługuje się takimi wyrażeniami, jak „To wszystko ci się tylko wydaje”, „Masz złą pamięć, to było inaczej”, „Wszystko sobie wyobraziłeś”, etc. Celem tej podstępnej techniki jest zaburzenie postrzegania rzeczywistości u ofiary. Manipulator będzie przekonywał swoją ofiarę, że wszystko co odczuwa i odbiera, jest niewłaściwe, oderwane od rzeczywistości. W reakcji na technikę gaslightingu ofiara zaczyna wątpić w swoje postrzeganie rzeczywistości.

W repertuarze toksycznych zachowań wysoką pozycję zajmuje projekcja. Technika ta polega na tym, że manipulator, zamiast uznać własną odpowiedzialność za pewne niedociągnięcia i błędy, za wszelką cenę będzie chciał odsunąć od siebie ciężar odpowiedzialności, a co gorsza, przypisać go innym. Ten mechanizm obronny jest często stosowany przez osoby o osobowości narcystycznej, które nie potrafią przyznać się do błędu. Nie mają również interesu w tym, aby się zmienić, więc wszelkie próby racjonalnej dyskusji mogą zakończyć się niepowodzeniem. Osoby wykorzystujące technikę projekcji często grają w oskarżanie. Np. niewierny mąż będzie oskarżał żonę, że go okłamuje, a uchylający się od pracy pracownik będzie zarzucał szefowi, że w niewłaściwy sposób zarządza. Oskarżenia tego typu mają często charakter psychologicznego nadużycia, a niepewna ofiara może wziąć ciężar odpowiedzialności na siebie.

Nie graj z gołębiem w szachy, bo bez względu na to, jak dobrze będziesz grał, to gołąb jednym ruchem przewróci wszystkie figury i narobi na szachownicę. To powiedzenie dobrze oddaje dynamikę dyskusji z manipulatorem. Nie oczekuj, że uda ci się przeprowadzić przemyślaną rozmowę z kimś, kto jest toksyczny. Lepiej od razu przygotuj się na konwersacyjną klęskę i chaos. Osobowości narcystyczne czy socjopaci będą używali różnych sposobów, aby zbić cię z tropu, ilekroć się z nimi nie zgadzasz. Mogą stosować argumenty ad presonam, projekcję, gaslighting, czy okrągłe argumenty. Cel? Zbicie pewności siebie, dyskredytacja i frustracja ofiary. Ważnym celem manipulatorów jest wytworzenie w ofierze poczucia winy. Po chwili dyskusji z manipulatorem zapomnisz, od czego w ogóle rozmowa się zaczęła.

Osoby toksyczne często są intelektualnie leniwe. Zamiast brać pod uwagę różne perspektywy i niuanse, wolą generalizować w każdym obszarze, którego dotkniesz. Z czasem odnosisz wrażenie, że wszystko co powiesz, i tak nie ma znaczenia, bo jest niezgodne z wizją manipulatora. Tak stosowane generalizacje mają na celu unieważnienie tych doświadczeń, które nie pasują do założeń i uprzedzeń toksycznej osoby. Poza tym dzięki generalizacjom łatwiej utrzymać manipulatorowi status quo.

Z punktu widzenia manipulatora każde odmienne zdanie, opinię czy odczucia trzeba przekształcić w taki sposób, aby były świadectwem irracjonalności drugiej osoby. Służy temu technika sprowadzania argumentów do poziomu absurdu. Załóżmy, że nie spodobało Ci się zachowanie twojego współpracownika i prosisz go, aby w przyszłości reagował wobec Ciebie inaczej. W odpowiedzi słyszysz: „A Ty jesteś taki idealny?”. Dzięki temu manipulator osiągnął kilka celów na raz. Po pierwsze, odwrócił uwagę od problemu. Po drugie, zakwestionował Twoje odczucia i pokazał, że może jednak przesadzasz. Po trzecie, udało mu się skierować uwagę na Ciebie i tym samym odwrócić cel rozmowy. Po czwarte, nie odniósł się merytorycznie do uwagi, przez co sprawa została zawieszona w próżni.

Różnica pomiędzy konstruktywną, a destruktywną krytyką polega na tym, że ta druga zawiera atak personalny i ustalanie niemożliwych standardów. Często destruktywni krytycy nie chcą pomóc, ale uderzyć w ofiarę. Popularną strategią stosowaną przez manipulatorów jest czepianie się i stopniowe podnoszenie wymagań. Przy każdej okazji manipulator pokazuje, że nie jest zadowolony z efektów twojej pracy – nawet w sytuacji, gdy inni ją odpowiednio docenili. Wówczas manipulator wprowadza kolejne oczekiwanie, które ma dodatkowo go usatysfakcjonować, a ty – nierzadko w poczuciu winy lub w ambicji – chcesz udowodnić, że potrafisz.

Gdy kończą się inne możliwości wpływu, a manipulator czuje się coraz słabszy, może uciec się do wyzwisk. To szybka i skuteczna metoda osłabienia twojej pewności siebie i poczucia własnej wartości. Nieważne, że wyzwiska kojarzą się z niedojrzałością i z etapem piaskownicy, ale wciąż pozostają bardzo destrukcyjne. Tym bardziej destrukcyjne, im większa liczba osób miała okazję to usłyszeć. Wyzwiska niekiedy przyjmują formę pośrednią. Wówczas obiektem ataku nie jesteś ty jako osoba, np. „idiota”, „głupek”, ale twoja „idiotyczna” czy „głupia” opinia.

Kolejną taktyką i jednocześnie przejawem utraty kontroli przez osoby toksyczne jest oczernianie. Jeśli manipulator nie może kontrolować myślenia ofiary, będzie chciał kontrolować, co otoczenie pomyśli na jej temat. Polega to na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji i niszczeniu czyjejś reputacji. Celem takiej kampanii jest sytuacja, w której otoczenie powoli odcina się od ofiary. Niekiedy zdarza się, że sami przełożeni nastawiają przeciw sobie różne grupy w firmie, by zgodnie z zasadą „dziel i rządź” móc je lepiej kontrolować i zapobiegać solidarności.

Technika ta polega na wciąganiu do konfliktu osoby trzeciej, która obiektywnie oceni dany problem. Do triangulacji dochodzi np. w sytuacji arbitrażu czy poradnictwa małżeńskiego, co może mieć dobre skutki. Manipulatorzy jednak często wciągają do konfliktu znajome i przychylne osoby, którzy często przyjmują ich stronę. W efekcie ofiara zmanipulowanej triangulacji myśli, że skoro już dwie osoby ocenią daną sytuację odmiennie, to może jednak mają rację? Prowadzi to do osłabienia postrzegania rzeczywistości przez ofiarę oraz spadku poczucia jej własnej wartości. W rzeczywistości manipulatorom chodzi o to, aby uzyskać potwierdzenie własnej oceny danej sytuacji u innych, nie zależy im na rozwiązaniu problemu, tylko na obsesyjnym pokazaniu, że mają rację. Technika ta sprawia, że właściwa uwaga zostaje odciągnięta od sedna problemu, a skupia się na poszukiwaniu potwierdzenia i ocenach innych.