Praca zdalna przez drogie paliwo – pracodawca nie może odmówić?

Międzynarodowa Agencja Energetyczna zaleca pracę zdalną jako sposób łagodzenia skutków kryzysu energetycznego

Konflikt na Bliskim Wschodzie wywołał jedne z największych zakłóceń w dostawach ropy naftowej w historii światowego rynku. Transport przez Cieśninę Ormuz, która odpowiada za około 20% światowego zużycia ropy, został znacząco ograniczony. Zwykle przepływa przez nią około 20 milionów baryłek ropy i produktów naftowych dziennie. Ograniczenie tych dostaw doprowadziło do zacieśnienia rynku, wzrostu cen ropy powyżej 100 dolarów za baryłkę oraz dalszego wzrostu cen produktów rafinowanych, takich jak olej napędowy, paliwo lotnicze czy gaz płynny (LPG).

W związku z tym Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) opublikowała przegląd środków ograniczających popyt na paliwa. Wskazano w nim działania dostępne dla rządów, przedsiębiorstw i gospodarstw domowych, obejmujące m.in. transport drogowy, podróże lotnicze czy przemysł.

Praca zdalna jest uregulowana w Kodeksie pracy

Przepisy dotyczące pracy zdalnej weszły w życie 7 kwietnia 2023 r., zastępując wcześniejsze regulacje dotyczące telepracy. Ustawodawca wprowadził definicję pracy zdalnej, zgodnie z którą polega ona na wykonywaniu pracy całkowicie lub częściowo w miejscu wskazanym przez pracownika, każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą.

Kodeks pracy dopuszcza zarówno pracę zdalną w pełnym wymiarze, jak i model hybrydowy – w zależności od potrzeb pracownika i pracodawcy. W jaki sposób ubiegać się o wykonywanie pracy zdalnej?

Wykonywanie pracy zdalnej wymaga uzgodnienia między pracownikiem a pracodawcą

Może ono nastąpić zarówno na etapie zawierania umowy o pracę, jak i w trakcie zatrudnienia – poprzez zmianę warunków pracy (nie jest przy tym wymagana forma pisemna). Wyjątkiem są szczególne sytuacje, takie jak:

• stan nadzwyczajny, stan epidemii lub zagrożenia epidemicznego oraz okres do 3 miesięcy po ich odwołaniu, a także
• przypadki działania siły wyższej (np. pożar lub zalanie zakładu pracy).

W takich sytuacjach pracodawca może polecić pracownikowi wykonywanie pracy zdalnej bez konieczności uzgadniania tego z nim. W przypadku wykonywania pracy w formie zdalnej, pracodawca powinien zapewnić pracownikowi niezbędne materiały i narzędzia pracy, w tym urządzenia techniczne. Możliwe jest również korzystanie z prywatnego sprzętu pracownika, o ile strony tak uzgodnią i zapewnione zostanie bezpieczeństwo pracy.

Czy wysokie koszty dojazdu uzasadniają pracę zdalną?

Dla wielu pracowników obecna sytuacja na rynku paliw stanowi istotny argument za wykonywaniem pracy zdalnej zamiast codziennych dojazdów. Zgodnie z przepisami praca zdalna może być wykonywana na wniosek pracownika, jednak wymaga to zgody pracodawcy –chyba że została wcześniej przewidziana w regulaminie pracy lub porozumieniu.

W takiej sytuacji pracownik może wystąpić o tzw. pracę zdalną okazjonalną. Jest ona udzielana na wniosek pracownika i może obejmować maksymalnie 24 dni w roku kalendarzowym. Ze względu na jej szczególny charakter nie stosuje się do niej wszystkich przepisów dotyczących pracy zdalnej, np. obowiązku zapewnienia przez pracodawcę materiałów i narzędzi pracy.

Kiedy pracodawca musi uwzględnić wniosek o pracę zdalną?

W niektórych przypadkach pracodawca co do zasady powinien uwzględnić wniosek o pracę zdalną. Dotyczy to m.in.

• pracownicy w ciąży,
• pracownika wychowującego dziecko do 4. roku życia oraz
• osoby sprawującej opiekę nad członkiem najbliższej rodziny lub osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności.

Obowiązek ten obejmuje również pracowników-rodziców dzieci posiadających określone zaświadczenia lub orzeczenia, w tym dotyczące ciężkich chorób, niepełnosprawności czy potrzeby kształcenia specjalnego.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 1 grudnia 2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 240)