Kupiła samochód za 50 tys. zł. Fiskus poprosił o wyjaśnienia
Nie trzeba kupować luksusowego auta za kilkaset tysięcy złotych, aby urząd skarbowy zainteresował się źródłem pieniędzy. Piotr Juszczyk, doradca podatkowy w inFakt, opisał na łamach „Rzeczpospolitej” przypadek młodej kobiety, która kupiła samochód za 50 tys. zł. Dopiero zaczynała pracę, a wcześniej nie wykazywała zarobków. Urzędnicy poprosili więc o wyjaśnienie, skąd pochodziły pieniądze na zakup auta.
Podobna sytuacja dotyczyła mężczyzny kupującego mieszkanie. Większą część ceny finansował kredytem, ale musiał wyłożyć 60 tys. zł wkładu własnego. Pracował już od kilku lat, jednak otrzymywał minimalne wynagrodzenie. Fiskus zainteresował się więc tym, w jaki sposób zgromadził potrzebną kwotę.
Ważne
Powyższe przypadki pokazują, że pytania mogą się pojawić również przy wydatkach rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych, jeżeli nie pasują one do dochodów i majątku podatnika znanych administracji skarbowej.
Kiedy fiskus może zastosować stawkę 75%?
Kupno auta za 50 tys. czy 100 tys. zł nie powoduje automatycznie naliczenia podatku w wysokości 75% wartości samochodu. W uproszczeniu fiskus bada, czy wydatki podatnika znajdują pokrycie w przychodach i dochodach, którymi mógł on dysponować. Jeżeli powstaje niewyjaśniona nadwyżka, może ona zostać uznana za przychód z nieujawnionych źródeł. Dopiero od tak ustalonej podstawy podatek wynosi 75 proc.
Przykład
Podatnik kupił auto za 100 tys. zł, ale potrafi wykazać źródło pochodzenia jedynie 70 tys. zł. Niewyjaśniona pozostaje więc kwota 30 tys. zł. Jeżeli po przeprowadzeniu postępowania właśnie ta suma zostanie ustalona jako podstawa opodatkowania przychodów z nieujawnionych źródeł, podatek wyniesie 22,5 tys. zł.
Jak udowodnić fiskusowi, skąd były pieniądze?
W postępowaniu dotyczącym przychodów z nieujawnionych źródeł podatnik powinien być w stanie wykazać przychody lub dochody, które stanowiły pokrycie jego wydatków. Znaczenie mogą mieć m.in. umowy, potwierdzenia przelewów, historia rachunku, wcześniejsze zeznania podatkowe, dokumentacja kredytu lub pożyczki, dokumenty dotyczące spadku albo darowizny czy dowody sprzedaży wcześniejszego majątku.
Jeżeli podatnik kupuje samochód za oszczędności zgromadzone kilka lat wcześniej, sam fakt, że jego obecne zarobki nie wystarczyłyby na taki zakup, nie przesądza sprawy. Kluczowe jest wiarygodne wykazanie źródła pieniędzy.
Przepisy przewidują również szczególne zasady dotyczące środków pochodzących z okresów, za które zobowiązanie podatkowe już się przedawniło. W określonych przypadkach ich uzyskanie można uprawdopodobnić. Jeżeli natomiast w toku postępowania uda się ustalić konkretne źródło przychodu oraz jego wysokość, rozliczenie może nastąpić według zasad właściwych dla tego źródła.
Pieniądze od rodziców? Darowizna może być całkowicie zwolniona
Częstym wyjaśnieniem dużego zakupu jest pomoc rodziny. Najbliższa rodzina może skorzystać ze szczególnego zwolnienia w podatku od spadków i darowizn. Dotyczy ono m.in. małżonka, dzieci, wnuków, rodziców, dziadków, rodzeństwa, pasierba, ojczyma i macochy.
Przy spełnieniu ustawowych warunków nawet darowizna znacznie przekraczająca kwotę wolną może być całkowicie zwolniona z podatku. Znaczenie ma jednak prawidłowe udokumentowanie i, gdy jest to wymagane, terminowe zgłoszenie darowizny. Co do zasady na zgłoszenie darowizny objętej zwolnieniem dla najbliższej rodziny podatnik ma 6 miesięcy.
W 2026 r. kwoty wolne od podatku wynoszą:
- 36 120 zł – dla I grupy podatkowej,
- 27 090 zł – dla II grupy podatkowej,
- 5733 zł – dla III grupy podatkowej.
Przy ustalaniu limitu bierze się pod uwagę nabycia od tej samej osoby zgodnie z obowiązującymi zasadami sumowania darowizn (tj. w roku ostatniego nabycia oraz w pięciu poprzednich latach).
Od 7 stycznia 2026 r. obowiązują korzystniejsze przepisy dla części osób, które nie zgłosiły w terminie nabycia majątku od najbliższej rodziny. Termin może zostać przywrócony, jeśli podatnik uprawdopodobni, że jego przekroczenie nastąpiło bez winy. Zobacz nowe korzystne zasady rozliczania podatku od spadków i darowizn.
Powołanie się na nieopodatkowaną darowiznę może oznaczać 20% podatku
Dodatkowe ryzyko pojawia się wtedy, gdy podatnik dopiero przed organem podatkowym powołuje się na wcześniejszą darowiznę, od której należny podatek nie został zapłacony. Przepisy przewidują w określonych przypadkach szczególną stawkę w wysokości 20%. Może ona znaleźć zastosowanie, gdy podatnik powołuje się na darowiznę w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej albo kontroli celno-skarbowej, a należny podatek od tego nabycia nie został wcześniej zapłacony.
Skąd urząd skarbowy może wiedzieć o zakupie samochodu?
Zakup samochodu może pozostawić informacje w kilku miejscach. Jeżeli używany samochód kupujemy od osoby prywatnej i transakcja podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, nabywca składa deklarację PCC-3.
Informacje dotyczące pojazdów i ich właścicieli znajdują się również w Centralnej Ewidencji Pojazdów. Uprawnione organy mogą korzystać z danych zgromadzonych w publicznych rejestrach w zakresie przewidzianym przepisami.
Jeżeli samochód został kupiony od przedsiębiorcy, transakcja pozostaje również w jego dokumentacji księgowej i podatkowej. Czynni podatnicy VAT przekazują administracji skarbowej JPK_VAT zawierający informacje wynikające z ewidencji sprzedaży i zakupów. Administracja skarbowa może jednak zestawiać informacje pochodzące z różnych źródeł i na tej podstawie oceniać, czy potrzebne są dalsze wyjaśnienia.
Czy urząd skarbowy może sprawdzić konto bankowe?
W określonych sytuacjach organ podatkowy może uzyskać informacje z banku. Nie ma przy tym nieograniczonego dostępu do rachunku każdego podatnika.
Ordynacja podatkowa przewiduje możliwość żądania przez uprawniony organ określonych danych bankowych, jeżeli spełnione są warunki przewidziane w przepisach. Informacje mogą dotyczyć m.in. posiadanych rachunków, ich obrotów i stanów, a także zawartych umów kredytowych lub pożyczek pieniężnych.
Źródła informacji: Rzeczpospolita, podatki.gov.pl, Ministerstwo Finansów
Podstawa prawna:
- rozdział 5a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592);
- ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478 ze zm.);
- ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622 ze zm.).
Krzysztof Rybak – prawnik, redaktor Forsal.pl, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuję się tematyką podatków, nieruchomości oraz prawa cywilnego i gospodarczego. W swoich tekstach wyjaśniam zmiany w przepisach i ich praktyczne skutki. Przez lata byłem związany z branżą naukową i rolniczą. Zostałem wyróżniony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za osiągnięcia w obszarze rynku konopnego.