To najważniejszy z wniosków raportu “Polacy i kredyt: między finansową odpowiedzialnością a codziennymi potrzebami i pragnieniami'' - przygotowanego przez prof. Katarzynę Sekścińską w ramach Programu Analityczno - Badawczego WIB we współpracy z ANG Odpowiedzialne Finanse, Związkiem Banków Polskich pod patronatem Biura Informacji Kredytowej.
Z raportu płynie ciekawy wniosek, że do dużych zobowiązań np. na zakup mieszkania - podchodzimy z planem. Jako problem większość dłużników wskazała kredyty gotówkowe przeznaczane na zakup samochodu, remont czy sprzęty domowe. Konsumpcja sprawia największe wyzwanie.
Niemal połowa biorących kredyt doświadczyła problemów ze spłatą zaciągniętych zobowiązań
Badanie pokazało, że około 48 proc. badanych miało problem ze spłatą zaciągniętych kredytów i co gorsze, że ma to zwykle szybki i wyraźny wpływ na nasze życie codzienne.
Jednocześnie spłata zadłużenia ma u Polek i Polaków wysoki priorytet - staje się ważniejsza niż gromadzenie oszczędności i pochłania nadwyżki finansowe.
- Decyzje kredytowe rzadko poprzedza pełna analiza wpływu na życie codzienne, dominują uproszczone kalkulacje i optymizm finansowy - w ten sposób Prof. Katarzyna Sekścińska z Uniwersytetu Warszawskiego komentuje wyniki badania opinii przeprowadzonego na potrzeby nowego raportu.
Po czym dodaje - Badanie pokazuje, że podejście Polaków do kredytów i pożyczek ma charakter złożony i wewnętrznie niespójny - deklarowane racjonalne planowanie współwystępuje z emocjonalnym podejściem do zadłużania się, ograniczoną kontrolą finansową oraz istotnymi lukami kompetencyjnymi.
Wśród badanych kredyt jest postrzegany jednocześnie jako narzędzie realizacji potrzeb i aspiracji życiowych oraz jako źródło obciążeń wpływających na dobrostan finansowy, psychiczny i społeczny.
Kredyt spłacamy z problemami, ale są one przejściowe
Jednym najbardziej z zaskakujących wyników badania jest wysoki, bo sięgający aż 48% odsetek respondentów, którzy napotkali trudności z regulowaniem swoich zobowiązań finansowych.
Co jednak istotne, zaledwie u 18% taka sytuacja występowała w chwili przeprowadzania badania (maj 2026 r.). U pozostałych dotyczyła wydarzeń z przeszłości. Również zaledwie co piąta osoba deklarowała, że trudności ze spłatą raty miały lub mają u niej długotrwały charakter.
- Wyniki badania pokazują, że szczególnej naszej uwagi i ochrony wymagają osoby o słabszej kondycji finansowej i mniejszej wiedzy finansowej, zwłaszcza korzystające z produktów pozabankowych. Dla wielu z nich korzystanie z kredytów i pożyczek ma funkcję ratunkową czy godnościową, nie tylko służącą realizacji marzeń czy aspiracji, ale po prostu przetrwaniu - podkreśla Artur Nowak - Gocławski, prezes ANG Odpowiedzialne Finanse S.A.
- Złe dopasowanie kredytu, pożyczki może powiększyć problemy, wpłynąć negatywnie na możliwości rozwoju i dobrego życia klientów. Zaciągniecie kredytu może się wiązać z ograniczeniem wydatków, można nie pojechać na wakacje, można przez jakiś czas kupować mniej ubrań, ale nie można z tego powodu kupować gorszego jedzenia czy nie kupić leków - dodaje Artur Nowak - Gocławski.
Dokładniejsza analiza problemów ze spłatą zobowiązań finansowych jakich doświadczyła część respondentów pokazuje, że dla ok. 60% z nich powodem był kredyt gotówkowy, podczas gdy na trudności ze spłatą kredytu hipotecznego wskazywało ok. 30%.
Kredyt hipoteczny jest najważniejszy
Z badania wynika też, że kredyt hipoteczny ma do spłacenia mniej osób (36%) niż kredyty gotówkowe (42%) czy raty (44%). Dla zdecydowanej większości osób spłacających, kredyt hipoteczny jest jedynym tego typu zobowiązaniem finansowym.
Dla porównania, co trzecia badana osoba ma poza kredytem hipotecznym jeszcze trzy lub więcej zobowiązania finansowe.
Aż 18% badanych ma do spłacenia zadłużenie na dwóch lub więcej kartach kredytowych, 21% ma przynajmniej dwa kredyty gotówkowe, 32% ma przynajmniej dwie pożyczki, a 32% ma obecnie dwa lub więcej zakupy na raty do spłacenia. - Raport jest ważnym głosem w dyskusji o przyszłości relacji między sektorem bankowym a klientami. Pokazuje, że nowoczesne banki muszą łączyć efektywność finansowania gospodarki i gospodarstw domowych z troską o długoterminową odporność finansową klientów. Oznacza to potrzebę dalszego rozwijania prostego, zrozumiałego języka komunikacji, narzędzi wspierających ocenę wpływu kredytu na budżet domowy, systemów wczesnego ostrzegania przed utratą płynności oraz działań edukacyjnych dostosowanych do rzeczywistych zachowań konsumentów - mówi dr Tomasz Pawlonka, dyrektor Zespołu Badań i Analiz ZBP.
Kredyt na remont i AGD robi z nas dłużników
Kredyty gotówkowe służą nam przede wszystkim do sfinansowania wydatków związanych ze standardem życia, do którego aspirujemy.
Najbardziej popularnymi kategoriami, na które zadłużają się respondenci są sprzęty domowe (AGD i RTV) oraz meble (44%), co trzeci badany dzięki uzyskanym przez kredyt środkom sfinansował remont mieszkania, a co czwarty jego zakup.
Z kolei 36% zaciągnęło kredyt gotówkowy na zakup samochodu, a 22% elektroniki. Daleko w tyle w tym zestawieniu są wydatki na wypady wakacyjne, związane z hobby i pasją czy z edukacją. Często za zakupem na kredyt stoi nie wykreowana przez marketing i reklamę chęć posiadania nowych gadżetów, a życiowa potrzeba. 44% respondentów mówi, że musiało podjąć taką decyzję, aby wymienić coś co się zepsuło, a w 31% przypadków do zaciągnięcia zobowiązania zmusiła ważna potrzeba.
Na szczęście tylko 7% przyznaje, że kupiło coś na kredyt, bo po prostu mieli na to ochotę.
