Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU)
Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) jest obecnie zdecydowanie najpopularniejszym rodzajem postępowania restrukturyzacyjnego i stanowi ponad 90% wszystkich restrukturyzacji. Wynika to przede wszystkim z jego szybkości i elastyczności. Dłużnik zachowuje zarząd nad swoim przedsiębiorstwem, sam wybiera nadzorcę układu i datę rozpoczęcia postępowania, a całe postępowanie powinno zakończyć się w ciągu maksymalnie 4 miesięcy. Dodatkową korzyścią jest ochrona przed egzekucją, która powstaje z chwilą dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego.
Z ochrony tej nie można jednak korzystać bez pewnych ograniczeń, bowiem obwieszczenie nie może zostać dokonane, jeżeli w ciągu ostatnich 10 lat dłużnik prowadził już PZU, w którym dokonano takiego obwieszczenia, albo jeżeli w tym okresie umorzono prowadzone wobec niego postępowanie restrukturyzacyjne.
Od dnia dokonania obwieszczenia wszelkie egzekucje prowadzone wcześniej przeciwko majątkowi dłużnika objętego układem zostają z mocy prawa zawieszone. Wierzyciele nie mogą również wszczynać nowych postępowań egzekucyjnych dotyczących tego majątku. Co istotne, samo zawieszenie egzekucji nie oznacza jeszcze uchylenia dokonanych wcześniej zajęć. Jeżeli zajęcia utrudniają dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa, dłużnik lub nadzorca układu mogą zwrócić się do sędziego-komisarza z wnioskiem o ich uchylenie. Sąd uwzględni taki wniosek wyłącznie wtedy, gdy uzna, że jest to niezbędne do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa dłużnika.
Przyspieszone postępowanie układowe i postępowanie układowe
Nieco odmiennie kształtuje się ochrona przed egzekucją w przyspieszonym postępowaniu układowym (PPU) i postępowaniu układowym (PU). W przeciwieństwie do postępowania o zatwierdzenie układu, gdzie zawieszeniu podlegają postępowania egzekucyjne skierowane do majątku dłużnika wchodzącego w skład masy układowej, w PPU i PU zawieszenie dotyczy wyłącznie postępowań egzekucyjnych prowadzonych w celu dochodzenia wierzytelności objętych z mocy prawa układem (zdecydowana większość wierzytelności). Oznacza to, że zakres ochrony w PPU i PU jest powiązany z charakterem dochodzonej wierzytelności, a nie z samym składnikiem majątku, wobec którego skierowano egzekucję.
Podobnie jak w PZU, sędzia-komisarz na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego może uchylić zajęcia dokonane przed otwarciem postępowania, jeżeli jest to konieczne do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa.
Istotna różnica dotyczy także momentu uzyskania ochrony. W PPU i PU ochrona rozpoczyna się dopiero z dniem wydania przez sąd postanowienia o otwarciu postępowania. Do tego czasu wierzyciele mogą co do zasady kontynuować prowadzone egzekucje. Przepisy przewidują wprawdzie, że wniosek o otwarcie PPU powinien zostać rozpoznany w terminie tygodnia, a wniosek o otwarcie PU co do zasady w ciągu dwóch tygodni (lub sześciu tygodni, jeżeli konieczne jest przeprowadzenie rozprawy), jednak są to terminy instrukcyjne. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca może oczekiwać na otwarcie postępowania znacznie dłużej, pozostając w tym czasie bez ochrony przed egzekucją.
Podkreślenia wymaga także, że zawieszenie z mocy prawa egzekucji wobec wierzytelności objętych układem nie jest skuteczne w stosunku do zabezpieczeń rzeczowych (hipoteka, zastaw, zastaw rejestrowy, zastaw skarbowy), chyba że zabezpieczone składniki majątku są niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej (wymagany jest wówczas wniosek do sędziego-komisarza).
Postępowanie sanacyjne
Z dniem otwarcia postępowania sanacyjnego ulega zawieszeniu z mocy prawa postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku dłużnika wchodzącego w skład masy sanacyjnej wszczęte przed dniem otwarcia postępowania sanacyjnego. W przeciwieństwie do przyspieszonego postępowania układowego oraz postępowania układowego, w postępowaniu sanacyjnym zawieszeniu ulega egzekucja skierowana do majątku dłużnika wchodzącego w skład masy sanacyjnej bez względu, czy dotyczy wierzytelności objętych z mocy prawa układem, czy też nie.
Tak samo jak w pozostałych postępowaniach restrukturyzacyjnych, sędzia-komisarz na wniosek dłużnika lub zarządcy może uchylić zajęcia dokonane przed otwarciem postępowania sanacyjnego w postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli jest to niezbędne do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Dzięki temu przedsiębiorca może odzyskać możliwość swobodnego korzystania z kluczowych składników majątku i kontynuować działalność w trakcie restrukturyzacji.
Podsumowanie
Zakres ochrony przed egzekucją w postępowaniu restrukturyzacyjnym zależy przede wszystkim od rodzaju wybranego postępowania. Najszybszą ochronę zapewnia PZU, w którym powstaje ona już z chwilą dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. W przyspieszonym postępowaniu układowym i postępowaniu układowym ochrona rozpoczyna się dopiero z dniem otwarcia postępowania przez sąd i obejmuje wyłącznie egzekucje dotyczące wierzytelności objętych układem. Najszerszy zakres ochrony zapewnia zarówno PZU jak i postępowanie sanacyjne, w których zawieszeniu podlegają wszystkie egzekucje skierowane do majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej, niezależnie od charakteru dochodzonej wierzytelności.
Należy jednak pamiętać, że restrukturyzacja nie powoduje automatycznego uchylenia wszystkich dokonanych zajęć. Konieczne jest bowiem złożenie odpowiedniego wniosku do sędziego-komisarza i wykazanie, że uchylenie zajęcia jest niezbędne do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Z kolei z dniem uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu układu postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem ulegają umorzeniu z mocy prawa, a tytuły wykonawcze w tym zakresie tracą wykonalność.
Dla przedsiębiorców oznacza to, że właściwy wybór rodzaju postępowania restrukturyzacyjnego ma znaczenie nie tylko dla sposobu prowadzenia negocjacji z wierzycielami, lecz także dla zakresu i momentu uzyskania ochrony przed egzekucją. W praktyce szybkie podjęcie działań restrukturyzacyjnych często decyduje o możliwości zachowania płynności finansowej i kontynuowania działalności.
