Podatek od zysków kapitałowych, czyli tzw. podatek "Belki"

Podatek od zysków kapitałowych, potocznie zwany „podatkiem Belki”, został wprowadzony przez rząd Leszka Millera (SLD). Początkowo miał być rozwiązaniem tymczasowym, mającym zwiększyć dochody budżetowe z tytułu PIT w odpowiedzi na trudną sytuację finansową państwa w latach 2001–2002. Powszechnie używana nazwa „podatek Belki” wzięła się od nazwiska Marka Belki, ministra finansów w rządzie Leszka Millera.

W pierwszej wersji był to 20-procentowy zryczałtowany podatek od przychodów (odsetek i innych zysków kapitałowych) z rachunków bankowych oraz innych form oszczędzania i inwestowania środków pieniężnych. Do czasu jego wprowadzenia odsetki od lokat i rachunków bankowych były zwolnione z opodatkowania – z wyjątkiem kont związanych z działalnością gospodarczą.

Aktualna stawka podatku

W 2004 r. podatek „ewoluował”: wprowadzono jednolitą stawkę 19% oraz rozszerzono katalog opodatkowanych dochodów, obejmując nim m.in. papiery wartościowe. Obecnie kwestie te reguluje ustawa o PIT (art. 30a i 30b). Przewiduje ona 19-procentowy zryczałtowany podatek od przychodów z kapitałów pieniężnych, takich jak:

  • odsetki od pożyczek,
  • odsetki od papierów wartościowych,
  • odsetki od lokat i rachunków bankowych (z wyłączeniem kont firmowych),
  • dywidendy i inne dochody z udziału w zyskach osób prawnych,
  • dochody z funduszy kapitałowych,
  • wypłaty z umów ubezpieczenia na życie lub dożycie,
  • środki wypłacone osobom wskazanym przez zmarłych członków OFE,
  • dochody członków pracowniczego funduszu emerytalnego,
  • dochody z likwidacji spółki osobowej lub zmniejszenia udziału kapitałowego, jeśli prowadzą do utraty prawa Polski do opodatkowania przyszłej sprzedaży majątku.

Z kolei art. 30b ustawy nakłada 19-procentowy podatek m.in. na:

  • sprzedaż papierów wartościowych i instrumentów pochodnych,
  • sprzedaż udziałów i akcji,
  • sprzedaż udziałów w spółdzielni,
  • umorzenie, odkupienie lub wykup tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych.

Podatek Belki „karą za oszczędzanie”

W styczniu 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Finansów o zajęcie stanowiska w sprawie zasadności utrzymywania podatku Belki. Wskazał, że od lat jest on przedmiotem licznych skarg obywateli. Zdaniem wielu Polaków podatek ten utrudnia gromadzenie oszczędności i budowanie kapitału, szczególnie w warunkach wysokiej inflacji. Obywatele postrzegają go wręcz jako swoistą „karę za oszczędzanie”.

Ministerstwo Finansów w odpowiedzi z 6 lutego 2024 r. poinformowało, że prowadzi prace nad rozwiązaniami zwiększającymi skłonność Polaków do oszczędzania poprzez wprowadzenie preferencji podatkowych.

Podatek Belki próbowała znieść Konfederacja – jednak bezskutecznie. Partia zaproponowała projekt ustawy zakładający zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych dochodów z obligacji Skarbu Państwa i lokat bankowych do kwoty 100 tys. zł. Autorzy projektu argumentowali, że tak wysoka kwota wolna oznaczałaby faktyczną likwidację podatku dla większości oszczędzających. Projekt został jednak odrzucony już w pierwszym czytaniu 25 grudnia 2024 r.

Pismo Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministra Finansów z 4.01.2024 r., znak V.511.719.2022.EG

Odpowiedź MF z 6.02.2024 r., znak DD15.055.1.2024, na pismo RPO

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 226 z późn. zm.)