rozwiń >

Dziedziczenie środków z ZUS po zmarłych

Na wstępie należy zaznaczyć, że istnieją dwa odrębne mechanizmy, które pozwalają rodzinie odzyskać pieniądze po bliskim: dziedziczenie środków z subkonta ZUS oraz wypłata gwarantowana po emerycie. Choć są to różne procedury, obie stanowią konkretne wsparcie finansowe w trudnym czasie.

Ile środków faktycznie oczekuje na wypłatę z ZUS?

W 2025 roku średnia kwota zgromadzona na subkontach osób zmarłych, zarówno według ZUS, jak i ekspertów, wynosiła około 30 tysięcy złotych. Należy jednak pamiętać, że ta kwota jest jedynie wartością uśrednioną. Suma ta nie jest dodatkowym świadczeniem od państwa, lecz stanowią ją składki, które zmarły regularnie odprowadzał w trakcie aktywności zawodowej. Oznacza to, że faktyczna kwota, jaką otrzyma rodzina, może być zarówno znacznie niższa, jak i wyższa niż podawane 30 tysięcy złotych. Wysokość należnych środków zależy od wielu czynników, w tym od długości stażu pracy i wysokości wynagrodzeń zmarłego, jego przynależności do Otwartego Funduszu Emerytalnego (OFE), liczby osób uprawnionych do podziału oraz tego, czy i jak długo zmarły pobierał już emeryturę. Ponadto, warto rozróżnić środki na subkoncie, które uśredniają się do 30 tys. zł (dotyczą składek), od wypłaty gwarantowanej po emerycie, która zazwyczaj wynosi kilkanaście tysięcy złotych, a górną granicę 29–30 tys. zł osiąga tylko w przypadku stosunkowo krótkich i dobrze opłacanych emerytur.

Kto jest uprawniony do otrzymania pieniędzy z subkonta w ZUS?

Nie każda rodzina zmarłego automatycznie otrzymuje środki z ZUS. Kluczowe jest rozróżnienie dwóch sytuacji: czy zmarły nie był jeszcze emerytem (wtedy środki z subkonta podlegają dziedziczeniu) czy pobierał już tzw. emeryturę docelową (wtedy środki z subkonta służyły finansowaniu świadczenia, a w grę wchodzi ewentualnie wypłata gwarantowana, o ile zmarł w określonym czasie). Osoby, które mogą ubiegać się o pieniądze z subkonta ZUS, to:

  • Małżonek: Połowa środków zgromadzonych w trakcie trwania wspólności majątkowej trafia na jego subkonto w ZUS lub rachunek w OFE. Druga połowa podlega dziedziczeniu.
  • Osoby wskazane przez zmarłego (Uposażeni): Są to osoby wyznaczone w tzw. dyspozycji na wypadek śmierci, które mogą być członkami rodziny, ale również kimś spoza niej.
  • Spadkobiercy ustawowi lub testamentowi: Jeśli zmarły nie wskazał uposażonych, środki wchodzą w skład masy spadkowej i podlegają podziałowi zgodnie z zasadami Kodeksu Cywilnego.

Wysokie prawdopodobieństwo pozostawienia środków na subkoncie mają osoby urodzone po 31 grudnia 1968 roku, które legalnie pracowały, a także członkowie OFE, u których subkonto jest elementem systemu.

Procedura podziału środków. Rola OFE i ZUS

W przypadku, gdy zmarły był jednocześnie członkiem OFE i posiadał subkonto w ZUS, procedura podziału jest dwuetapowa i wymaga ścisłej współpracy obu instytucji.

  • Krok 1: Kontakt z OFE - rodzina musi najpierw zgłosić się do Otwartego Funduszu Emerytalnego. Tam następuje podział środków zgromadzonych na rachunku funduszu. Połowa środków z okresu trwania małżeństwa może zostać przekazana na rachunek małżonka w OFE lub na jego subkonto w ZUS.
  • Krok 2: Podział subkonta w ZUS. Dopiero po dokonaniu podziału przez OFE, fundusz informuje ZUS o tym, komu i w jakich proporcjach przyznał środki. Na tej podstawie ZUS dzieli środki zapisane na subkoncie zmarłego w analogiczny sposób, a następnie dokonuje wypłaty uprawnionym. Jeśli zmarły nie był członkiem OFE, a jedynie posiadał subkonto, wniosek składa się od razu w ZUS. Spójność zasad podziału w OFE i ZUS gwarantuje, że środki z obu źródeł są rozdzielane według tych samych dyspozycji.

Jak odzyskać pieniądze z ZUS? Instrukcja krok po kroku

Proces odzyskania pieniędzy, niezależnie od tego, czy chodzi o środki z subkonta, czy o wypłatę gwarantowaną, musi zostać zainicjowany przez uprawnione osoby poprzez złożenie wniosku. ZUS nie szuka spadkobierców samodzielnie.

  • Ustalenie posiadania subkonta i/lub OFE: Warto sprawdzić dokumentację zmarłego (roczne informacje z ZUS, listy z OFE). W razie braku dokumentów, informację można uzyskać z ZUS, ale tylko po przedłożeniu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia.
  • Zebranie niezbędnych dokumentów: Należy przygotować akt zgonu, dokument potwierdzający tytuł do dziedziczenia (dyspozycja zmarłego, postanowienie sądu lub akt notarialny), dokument tożsamości oraz, w przypadku małżonka, dokumenty potwierdzające wspólność majątkową.
  • Wypełnienie i złożenie wniosku: Należy użyć specjalnych formularzy ZUS (odrębnych dla subkonta i wypłaty gwarantowanej). W wielu przypadkach, z uwagi na konieczność okazania oryginałów orzeczeń sądowych, wymagana jest osobista wizyta w oddziale lub wysyłka pocztą.
  • Oczekiwanie na decyzję i wypłatę środków: Po złożeniu kompletnego wniosku ZUS weryfikuje dokumenty, ustala kwotę środków i oblicza udziały. Jeśli w sprawę zaangażowane jest OFE, ZUS czeka na dane z funduszu, a następnie dokonuje podziału środków z subkonta w ciągu kilku miesięcy i wypłaca należną kwotę.

Wypłata po emerycie gwarantowana

Odrębnym mechanizmem jest wypłata gwarantowana, która ma zastosowanie tylko wtedy, gdy zmarły był już emerytem, a część środków z subkonta została przeznaczona na jego comiesięczną emeryturę. Kluczowe warunki to:

  • Śmierć emeryta nastąpiła w ciągu 3 lat od przyznania emerytury.
  • Dotyczy to emerytur liczonych na nowych zasadach.
  • Świadczenie to trafia do osób wskazanych w dyspozycji emeryta lub, w jej braku, do spadkobierców. Kwota wypłaty jest obliczana na podstawie różnicy między środkami na subkoncie w dniu przejścia na emeryturę a sumą wypłaconą już przez ZUS w comiesięcznych świadczeniach. Średnie wypłaty gwarantowane to zazwyczaj kilkanaście tysięcy złotych.

Wypłaty z subkonta w ZUS a najczęściej popełniane błędy

Mimo jasnych przepisów, wiele rodzin traci szansę na odzyskanie pieniędzy, głównie z powodu braku świadomości (przekonania, że emerytura po prostu się kończy), biernej postawy (oczekiwania, że ZUS sam się zgłosi) lub braku dyspozycji na wypadek śmierci, co zmusza do długotrwałego postępowania spadkowego. Pomyłka między dziedziczeniem subkonta a wypłatą gwarantowaną (która obowiązuje tylko przez 3 lata po przejściu na emeryturę) również bywa źródłem rozczarowań.

Dziedziczenie środków z ZUS po zmarłych a kwestie podatkowe

Wypłaty z subkonta i wypłaty gwarantowane są objęte podatkiem dochodowym (PIT), ponieważ są traktowane jak świadczenia emerytalne. ZUS potrąca podatek u źródła i wypłaca kwotę "na rękę". Jest to odrębna kwestia od podatku od spadków i darowizn, z którego najbliższa rodzina jest zazwyczaj zwolniona po dopełnieniu odpowiednich formalności. Podstawę prawną dla tych procedur stanowią kluczowe ustawy, w tym Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, Ustawa o emeryturach i rentach z FUS, Ustawa o OFE oraz Kodeks cywilny.