Sejm zmienia system opieki. Kariera kobiet nie powinna zależeć od kodu pocztowego - czas skończyć z zawodowym wykluczeniem matek

Rząd w czerwcu 2026 r. przyjął projekt ustawy o zmianie ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 oraz niektórych innych ustaw. To kompleksowa zmiana, która podnosi jakość opieki wczesnodziecięcej, wzmacnia pozycję zawodową opiekunów i rozwija dostępne formy opieki. Aktualnie projekt jest w Sejmie.

Na stronie resortu pracy czytamy, że projekt po raz pierwszy w sposób kompleksowy wzmacnia pozycję zawodową opiekunów. Najważniejsze zmiany to:

• ochrona prawna przewidziana dla funkcjonariuszy publicznych – opiekunowie w żłobkach, klubach dziecięcych i punktach opieki dziennej zyskają ją zarówno podczas pełnienia obowiązków służbowych, jak i w związku z nimi;
• system nagród za szczególne zasługi w obszarze opieki wczesnodziecięcej, przyznawanych przez ministra właściwego ds. rodziny, wojewodów oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.
• ulga w publicznym transporcie zbiorowym, na zasadach analogicznych do innych grup zawodowych objętych podobnymi uprawnieniami;
• legitymacja służbowa opiekuna małego dziecka – dostępna w aplikacji mObywatel lub w formie dokumentu plastikowego dla osób nieposiadających dostępu do aplikacji;
• płatny czas wolny na podnoszenie kwalifikacji zawodowych w wymiarze 16 godzin lub 2 dni rocznie;
• ustanowienie 4 kwietnia Dniem Opiekuna Małego Dziecka.

Choć instytucjonalna opieka nad dziećmi do lat 3 jest dziś dostępna już w około 69 proc. gmin, blisko 760 samorządów nadal pozostaje poza systemem

Choć instytucjonalna opieka nad dziećmi do lat 3 jest dziś dostępna już w około 69 proc. gmin, blisko 760 samorządów nadal pozostaje poza systemem. Dane pokazują, że aktywność zawodowa kobiet bez dzieci wynosi 86 proc., jednak po urodzeniu dziecka spada do 77 proc., podczas gdy wśród ojców małych dzieci sięga 96 proc. Dobrze, że Sejm rozpoczyna prace nad zmianami w systemie opieki nad dziećmi do lat trzech. Sukces reformy powinien być oceniany nie liczbą nowych przepisów, lecz liczbą kobiet, które dzięki dostępnej opiece będą mogły wrócić do pracy lub rozwijać własny biznes.

W uzasadnieniu projektu rząd wprost wskazuje, że rozwój opieki nad najmłodszymi ma umożliwiać rodzicom, a w szczególności matkom, powrót na rynek pracy

Tak więc projekt ustawy odpowiada na wiele realnych wyzwań – wzmacnia jakość opieki, rozwija kompetencje opiekunów i porządkuje funkcjonowanie systemu. Co ważne, w uzasadnieniu projektu rząd wprost wskazuje, że rozwój opieki nad najmłodszymi ma umożliwiać rodzicom, a w szczególności matkom, powrót na rynek pracy. To sygnał, że zaczynamy postrzegać opiekę nad dziećmi nie tylko jako element polityki społecznej, ale również gospodarczej. To potrzebna zmiana myślenia. Bez dostępnej opieki trudno mówić o pełnym wykorzystaniu potencjału zawodowego kobiet, rozwoju przedsiębiorczości czy budowaniu konkurencyjnej gospodarki.

Co trzecia gmina poza systemem

Jeszcze w 2012 roku instytucje opieki nad dziećmi do lat 3. funkcjonowały jedynie w ok. 13 proc. gmin, a w 2021 roku już w 53 proc. Najnowsze dane Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pokazują, że dziś dostęp do instytucjonalnej opieki zapewnia już ok. 69 proc. samorządów lokalnych (1100 gmin). Równolegle realizowany program Aktywny Maluch zakłada utworzenie ponad 300 tys. miejsc opieki do końca 2026 roku, co ma ograniczyć tzw. białe plamy na mapie Polski. Jednak nadal blisko co trzecia gmina (ok. 31 proc.) pozostaje bez żadnej formy opieki nad dziećmi do lat 3. Aż 760 samorządów nadal pozostają poza systemem. Dostęp do opieki wciąż w dużej mierze zależy od miejsca zamieszkania, a dostęp do rynku pracy nie powinien zależeć od kodu pocztowego.

Punkty opieki dziennej – nowa forma elastycznej opieki

Projekt przewiduje nową formą organizacyjną – punkt opieki dziennej, w którym pracować będą opiekunowie dzienni. W jednym lokalu będzie mogło przebywać do 16 dzieci pod opieką kilku opiekunów. Pojedynczy dzienny opiekun będzie mógł sprawować opiekę nad maksymalnie 5 dziećmi, a jeśli korzysta z pomocy osoby wspomagającej posiadającej odpowiednie kwalifikacje – nad maksymalnie 8 dziećmi. Nowe przepisy umożliwiają też zastępstwo dziennego opiekuna w razie choroby, urlopu lub zdarzeń losowych – bez konieczności zamykania placówki. To ważna zmiana z perspektywy rodziców, którzy do tej pory w takich sytuacjach zostawali bez wsparcia.

Kapitał, którego nie możemy marnować. Koszt niewidocznej pracy opiekuńczej

Raport „Polki i przedsiębiorczość” pokazuje, że tylko w co trzecim domu obowiązki są dzielone po równo. Aż 45 proc. kobiet deklaruje, że większość prac domowych wykonuje samodzielnie, podczas gdy jedynie 17 proc. mężczyzn dostrzega tę samą sytuację. W efekcie to właśnie kobiety najczęściej ponoszą konsekwencje ograniczonej dostępności opieki instytucjonalnej. Dane pokazują również, że aktywność zawodowa kobiet bez dzieci wynosi 86 proc., ale po narodzinach dziecka spada do 77 proc. Dla porównania aktywność zawodowa ojców małych dzieci sięga 96 proc. Narodziny dziecka nadal są jednym z najważniejszych momentów wpływających na ścieżkę zawodową kobiet. Nie dlatego, że kobietom brakuje ambicji, ale dlatego, że to na nich nadal spoczywa największa część odpowiedzialności za organizację opieki.

Dlatego sukces tej reformy nie powinien być mierzony liczbą nowych przepisów ani przeszkolonych opiekunów, lecz tym, ile kobiet dzięki tym rozwiązaniom będzie mogło wrócić do pracy, rozwijać własną działalność lub kontynuować karierę zawodową. Większa dostępność opieki nad najmłodszymi oznacza większą aktywność zawodową kobiet i lepsze wykorzystanie potencjału, którego polska gospodarka nie może tracić. To inwestycja w kapitał ludzki, którego Polska będzie potrzebowała coraz bardziej w obliczu zmian demograficznych.

Inwestycja, która zwróci się całej gospodarce

Rozwój systemu opieki nie może zakończyć się na nowych przepisach. Potrzebujemy dalszej likwidacji białych plam, współpracy z samorządami i sektorem prywatnym oraz większego zaangażowania pracodawców w tworzenie środowiska przyjaznego rodzicom. Od lat powtarzam, że równość nie jest kosztem – jest inwestycją. Jeżeli chcemy budować nowoczesną i konkurencyjną Polskę, musimy przestać traktować żłobki wyłącznie jako element polityki społecznej. Są one częścią infrastruktury gospodarki. Od tego coraz częściej zależy nie tylko jakość życia polskich rodzin, ale również tempo wzrostu gospodarczego, rozwój przedsiębiorczości kobiet i konkurencyjności polskiej gospodarki.