Jak sfinansować unijną transformację gospodarczą?

Niegdyś potężny przemysł ciężki – szczególnie motoryzacyjny, lotniczy, chemiczny i maszynowy – czy wysoko zaawansowany przemysł farmaceutyczny wespół z liderującym sektorem logistycznym czyniły z Europy niekwestionowaną potęgę gospodarczą. Jednak od końca kryzysu zadłużenia w UE obraz globalnej unijnej konkurencyjności uległ zmianie. Malejąca produktywność zachodnich gospodarek, rosnące ceny energii i konieczność dostosowania modelu działalności do wymogów unijnego prawodawstwa, w tym do nakreślonych w agendzie Europejskiego Zielonego Ładu celów dekarbonizacyjnych, znacząco obciążają unijne podmioty gospodarcze, ograniczając ich zdolność do konkurowania z podmiotami z wyżej wymienionych państw. Problem utraty konkurencyjności dotyczy nie tylko ugruntowanych czempionów przemysłowych, ale i sektora MŚP oraz rynku start-upów, funkcjonujących w kulturze przedsiębiorczości odmiennej od tej amerykańskiej, sprzyjającej rozwijaniu innowacji i budowaniu kapitału wysokiego ryzyka.

Kwestia dostępu do kapitału wysokiego ryzyka jest szczególnie istotna dla mniejszych unijnych podmiotów, które często nie mają odpowiednich narzędzi do stawiania czoła wyzwaniom rynkowym i regulacyjnym, a możliwości pozyskiwania finansowania na rozwój firmy czy projekty inwestycyjne są znacznie gorsze niż w Stanach Zjednoczonych, gdzie dostęp do płynności – zarówno poprzez banki, podmioty private equity, venture capital czy rynek kapitałowy – jest dużo większy.

W odpowiedzi na te wyzwania Komisja Europejska rozpoczęła korektę kursu politycznego, akcentując potrzebę odbudowy konkurencyjności przy jednoczesnym utrzymaniu kierunku transformacji energetycznej. Wyrazem tego są inicjatywy takie jak „Czysty Ład Przemysłowy”, agenda „Kompasu Konkurencyjności” oraz projekt Wieloletnich Ram Finansowych na lata 2028–2034, w tym Europejski Fundusz Konkurencyjności jako jego komponent (tu znajdą Państwo stanowisko BSP ws. WRF 2028-2034). Odzyskanie konkurencyjności to jednak ostatecznie możliwość konkurencji cenowej, budowanie przewag technologicznych, produktowych czy usługowych. Jeśli UE zamierza jednocześnie realizować założenia transformacji energetycznej, konieczne jest zapewnienie odpowiedniego poziomu wsparcia, tak aby firmy mogły dostosowywać się do wyzwań transformacji. Istotnym więc jest odpowiednie ukonstytuowanie finansowania projektów transformacyjnych.

W realiach unijnych kluczową rolę odgrywa sektor bankowy jako główny dostawca kapitału, a także podmioty realnej gospodarki, które realizują kapitałochłonne projekty transformacyjne, ponosząc ryzyko inwestycyjne, technologiczne i regulacyjne.

BSP tworzy platformę dialogu sektora bankowego i realnej gospodarki

W celu odpowiedzenia na pytanie jak finansować unijną transformację, aby ta sprzyjała odzyskaniu konkurencyjności, Związek Pracodawców Business & Science Poland zorganizował sesję warsztatową z udziałem przedstawicieli sektora bankowego oraz realnej gospodarki.

W toku warsztatów przedstawiciele banków wskazali na potrzebę odejścia od nadmiernie asekuracyjnego podejścia nadzorczego oraz zwiększenia proporcjonalności, przewidywalności i elastyczności nadzorczej. Istotnym postulatem było również wzmocnienie buforów kapitałowych sektora bankowego, a także dostosowanie aktów prawnych, w szczególności rozporządzenia CRR, i harmonizacja regulacji w UE w celu ograniczenia fragmentacji rynku i niepewności interpretacyjnej. Podkreślono także konieczność eliminacji barier transgranicznych na rynku kapitałowym oraz obniżenia kosztu finansowania transformacyjnego dla MŚP poprzez mechanizmy gwarancyjne UE, instrumenty podziału ryzyka oraz standaryzację produktów i procesów.

Przedstawiciele realnej gospodarki zwrócili uwagę na ograniczony dostęp do instrumentów UE, postulując zwiększenie przejrzystości i adekwatności kryteriów naboru oraz uproszczenie procedur dla projektów transformacyjnych, w tym uwzględnienie możliwości finansowania podmiotów posiadających aktywa węglowe, znajdujących się w procesie stopniowej transformacji. W obszarze ESG po pakiecie Omnibus I wskazano na konieczność doprecyzowania kryteriów sprawozdawczości niefinansowej, dalszych uproszczeń oraz zwiększenia elastyczności kryteriów – w tym taksonomicznych – w celu uniknięcia wykluczania z finansowania „zrównoważonego” projektów o wysokim potencjale dekarbonizacyjnym. Podkreślono również potrzebę zapewnienia skalowalnych instrumentów preferencyjnych oraz uproszczonej ścieżki finansowania dla MŚP dotychczas wykluczonych z dostępu do kapitału transformacyjnego.

Wypracowane postulaty zostaną przez BSP skonsolidowane w formie wspólnego dokumentu i przekazane właściwym instytucjom krajowym i unijnym. Celem BSP jest aby wnioski z warsztatów realnie przełożyły się na dialog z decydentami i wspólne wypracowanie rozwiązań, które wzmocnią zarówno polski, jak i europejski przemysł.