rozwiń >

Jakie prawa daje umiarkowany stopień niepełnosprawności?

Osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w Polsce mogą korzystać z szerokiego katalogu ulg i przywilejów. Obejmują one m.in. szczególne zasady zatrudnienia, wsparcie finansowe, ulgi podatkowe, zniżki komunikacyjne oraz ułatwienia w dostępie do kultury i usług.

Podstawą prawną większości tych uprawnień jest ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a także wybrane przepisy podatkowe i socjalne.

Ulgi i przywileje w zatrudnieniu

Krótszy czas pracy bez obniżenia wynagrodzenia - jednym z najważniejszych uprawnień pracowniczych jest skrócony czas pracy. Osoba z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności może pracować maksymalnie:

  • 7 godzin dziennie,
  • 35 godzin tygodniowo.

Co istotne, krótszy czas pracy nie wpływa na wysokość wynagrodzenia. Przepisy co do zasady wykluczają także pracę w nocy oraz w godzinach nadliczbowych, chyba że pracownik wyrazi na to zgodę i uzyska zaświadczenie lekarskie.

Dodatkowa przerwa wliczana do czasu pracy - pracownikowi przysługuje także 15-minutowa dodatkowa przerwa, która jest wliczana do czasu pracy. Może ona być przeznaczona m.in. na gimnastykę usprawniającą, odpoczynek lub zażycie leków.

Dodatkowy urlop wypoczynkowy - po przepracowaniu co najmniej roku od dnia uzyskania orzeczenia, osoba z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności nabywa prawo do 10 dodatkowych dni urlopu wypoczynkowego rocznie. Uprawnienie to obowiązuje niezależnie od podstawowego wymiaru urlopu wynikającego z Kodeksu pracy.

Zwolnienia od pracy z zachowaniem wynagrodzenia - przepisy przewidują również możliwość skorzystania ze zwolnień od pracy:

  • do 21 dni roboczych w roku na turnus rehabilitacyjny,
  • na specjalistyczne badania, zabiegi lecznicze lub rehabilitacyjne,
  • na uzyskanie lub naprawę sprzętu ortopedycznego, jeśli nie można tego zrobić poza godzinami pracy.

Ulgi transportowe i komunikacyjne

Zniżki na przejazdy komunikacją publiczną - osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności mogą korzystać z ulg w transporcie publicznym. Najczęściej są to:

  • zniżki na przejazdy kolejowe i autobusowe,
  • ulgi zależne od rodzaju niepełnosprawności oraz regulaminu konkretnego przewoźnika.

W praktyce zniżki sięgają często około 37 proc., choć warto każdorazowo sprawdzić szczegóły u danego operatora.

Karta parkingowa - jeśli w orzeczeniu wskazano ograniczenia w poruszaniu się, osoba z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności może ubiegać się o kartę parkingową, która:

  • uprawnia do parkowania na miejscach dla osób z niepełnosprawnościami,
  • pozwala korzystać z określonych ulg w strefach płatnego parkowania.

Ulgi podatkowe i finansowe

Ulga rehabilitacyjna w PIT - jednym z najczęściej wykorzystywanych rozwiązań jest ulga rehabilitacyjna, która pozwala odliczyć od dochodu m.in.:

  • wydatki na sprzęt ortopedyczny i rehabilitacyjny,
  • koszty leków,
  • opłaty za turnusy rehabilitacyjne,
  • wydatki związane z dojazdami na leczenie.

Ulga ta jest rozliczana w rocznym zeznaniu podatkowym.

Zwolnienie z podatku od czynności cywilnoprawnych - w określonych przypadkach osoby z niepełnosprawnością mogą skorzystać ze zwolnienia z podatku PCC, np. przy zakupie:

  • samochodu na własne potrzeby,
  • specjalistycznego sprzętu rehabilitacyjnego.

Świadczenia i wsparcie pieniężne

Zasiłek pielęgnacyjny - jest to świadczenie wypłacane co miesiąc, niezależnie od dochodu.

Dofinansowania z PFRON - osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności mogą ubiegać się o:

  • dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych,
  • dopłaty do zakupu sprzętu ortopedycznego i rehabilitacyjnego.

Wnioski składa się zwykle za pośrednictwem MOPS lub PCPR.

Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością -w ramach programów realizowanych przez samorządy możliwe jest także wsparcie w postaci asystenta osobistego, który pomaga m.in. w:

  • przemieszczaniu się,
  • załatwianiu spraw urzędowych,
  • codziennym funkcjonowaniu.

Ulgi w kulturze i usługach

Osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności często mogą korzystać z:

  • ulgowych lub bezpłatnych wejść do muzeów, kin i teatrów,
  • lokalnych zniżek w instytucjach kultury i rekreacji.

Dodatkowo, po złożeniu odpowiedniego wniosku, przysługuje zwolnienie z opłat abonamentowych RTV.

Inne przywileje w codziennym życiu

Priorytet obsługi - w wielu urzędach i instytucjach publicznych osoby z niepełnosprawnością mają prawo do:

  • obsługi poza kolejnością,
  • korzystania z udogodnień architektonicznych i organizacyjnych.

Preferencje w zatrudnieniu - w niektórych procesach rekrutacyjnych osoby z orzeczeniem mogą otrzymać dodatkowe punkty lub pierwszeństwo, choć zależy to od wewnętrznych regulaminów pracodawców.

Jak uzyskać orzeczenie o niepełnosprawności? Instrukcja krok po kroku

Gdzie złożyć wniosek? - orzeczenia wydaje Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności (PZON) właściwy dla miejsca zamieszkania. Wniosek można złożyć:

  • osobiście,
  • pocztą,
  • elektronicznie przez ePUAP lub gov.pl.

Wypełnienie wniosku - należy złożyć wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wskazując:

  • dane osobowe,
  • adres zamieszkania,
  • informację, czy jest to pierwsze czy kolejne orzeczenie,
  • wszystkie możliwe cele (praca, świadczenia, karta parkingowa).

Eksperci podkreślają: lepiej zaznaczyć więcej celów niż jeden, nawet jeśli nie planujemy ich wykorzystania od razu.

Dokumentacja medyczna – najważniejszy element. Kluczowym załącznikiem jest zaświadczenie lekarskie:

  • wystawione nie wcześniej niż 30 dni przed złożeniem wniosku,
  • sporządzone na obowiązującym druku,
  • podpisane przez lekarza prowadzącego lub lekarza POZ.

Warto dołączyć także pełną dokumentację medyczną: wypisy ze szpitali, wyniki badań, opinie specjalistów i dokumenty z rehabilitacji.

Komisja orzekająca – czego się spodziewać?

Po złożeniu wniosku osoba ubiegająca się o orzeczenie zostaje wezwana na posiedzenie komisji. Rozmowa dotyczy przede wszystkim funkcjonowania w codziennym życiu, a nie samej nazwy choroby.

Specjaliści radzą, by:

  • nie bagatelizować trudności,
  • mówić konkretnie o ograniczeniach,
  • unikać udowadniania, "że sam sobie poradzę”.

Decyzja i możliwość odwołania

Orzeczenie jest doręczane pocztą lub do odbioru osobistego. W przypadku braku zgody na decyzję przysługuje 14 dni na odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania, za pośrednictwem PZON.