Surowce krytyczne są niezbędne m.in. do produkcji baterii, elektroniki, samochodów elektrycznych, urządzeń wykorzystywanych w energetyce odnawialnej, sprzętu medycznego i nowoczesnego uzbrojenia. Ich dostępność ma również znaczenie dla przemysłu lotniczego i kosmicznego oraz transformacji energetycznej i cyfrowej. Plan jest krajowym krokiem, w realizacji unijnej polityki surowców krytycznych znanej jako CRMA (Critical Raw Materials Act). Zakłada ona, że w 2030 roku co najmniej 10 proc. rocznego zapotrzebowania Unii na surowce strategiczne będzie pochodzić z wydobycia na jej terenie, 40 proc. zostanie przetworzone w krajach członkowskich, a 25 proc. pochodzić będzie z recyklingu.
Krajowy plan na surowce krytyczne
W ramach Krajowego Programu Poszukiwań Surowców Krytycznych, zostaną przeprowadzone prace inwentaryzacyjne i poszukiwawcze dotyczące złóż wskazanych przez rozporządzenie UE 34 krytycznych surowców.
Program pozwoli wskazać obszary, na których mogą występować złoża kopalin wykorzystywanych do produkcji surowców krytycznych. Chodzi przede wszystkim o zwiększenie wiedzy o tym, co znajduje się pod powierzchnią ziemi i gdzie mogą być dostępne przyszłe zasoby. Zaplanowano m.in. prace kartograficzne, badania geochemiczne i geofizyczne oraz analizę i przetwarzanie zebranych danych. W pierwszej kolejności badane będą obszary, na których istnieje możliwość zwiększenia zasobów surowców już wydobywanych w Polsce oraz surowców, których brakuje w kraju. Następnie prace obejmą obszary, gdzie prawdopodobieństwo odkrycia nowych złóż jest największe. Badania geologiczne będą prowadzone na terenie całego kraju.
Jak badane będą złoża zawierające surowce krytyczne
Badania geochemiczne polegają na sprawdzaniu składu chemicznego skał, gruntów i innych próbek. Badania geofizyczne pozwalają natomiast rozpoznawać budowę podłoża bez konieczności prowadzenia prac na całym badanym obszarze. Z zastrzeżeniem, że w miejscach, gdzie będzie to potrzebne do pobrania próbek, wykonywane będą również wiercenia. Poszukiwania obejmą 34 surowce uznane przez UE za krytyczne, m.in. węgiel koksujący – naszą specjalność, krzem metaliczny, wolfram, arsen, aluminium - boksyt.
Surowce krytyczne i nowe złoża to nie wszystko
Rządowy projekt mówi wyraźnie o komponencie ,,nowych złóż’’. Natomiast nie dotyka tematu również ujętego w unijnym CRMA, recyklingu zasobów surowców krytycznych. W tym zakresie Polska ma dość duże pole do popisu. Posiadamy zasób kadr, od naukowych jak wspomniany Państwowy Instytut Geologiczny-PIB czy Akademia Górniczo-Hutnicza, po już działające projekty polskich firm jak KGHM czy Grupa Azoty. Polska może dopisać do swojej listy spore zasoby hałd odpadów po górniczych, w których potencjalnie można znaleźć interesujące minerały. Pozostaje tylko kwestia ekonomii, kosztów eksploatacji i technologii.
O tym pisaliśmy niedawno. LINK
Ekspert Andrzej Kensbok, wiceprezes zarządu Grupy Virtus, komentuje dla Forsal.pl
Rada Ministrów 2 września br. podjęła uchwałę ustanawiającą wieloletni Krajowy Program Poszukiwań Surowców Krytycznych (KPPSK). Decyzja uruchamia państwowy mechanizm poszukiwania i wstępnego rozpoznawania złóż na terenie Polski, a jednocześnie otwiera drogę do stopniowego ograniczania zależności od dostawców spoza Unii Europejskiej. Program obejmuje mapowanie geologiczne, badania geochemiczne i geofizyczne, ponowną analizę danych archiwalnych oraz wiercenia w obszarach perspektywicznych.
W obecnej sytuacji geopolitycznej dostęp do surowców krytycznych ma wymiar przede wszystkim militarny. Z wolframu wytwarza się rdzenie amunicji przeciwpancernej, z metali ziem rzadkich powstają magnesy dużej mocy, napędy oraz układy laserowe i optyczne. Pozyskiwanie tych metali ze źródeł krajowych dałoby zakładom zbrojeniowym przewidywalność cen i terminów realizacji kontraktów. Zastosowania są jednak znacznie szersze – te same surowce są niezbędne w energetyce, transformacji cyfrowej oraz w przemyśle lotniczym i medycznym.
Program realizuje zobowiązania wynikające z unijnego rozporządzenia Critical Raw Materials Act. Wyznaczone w nim cele na 2030 rok zakładają, że co najmniej 10 proc. rocznego zapotrzebowania Unii na surowce strategiczne będzie pochodzić z wydobycia na jej terenie, 40 proc. zostanie przetworzone w krajach członkowskich, a 25 proc. pochodzić będzie z recyklingu.
Takie podejście przyjęliśmy również w zaktualizowanej Strategii Grupy Virtus. Chcemy rozwijać zarówno projekty poszukiwawcze, wydobywcze i przetwórcze, jak i projekty odzysku surowców krytycznych z materiałów wtórnych, przede wszystkim hałd pogórniczych i odpadów poprzemysłowych. Wykorzystując elementy modelu junior mining, chcemy angażować się przede wszystkim na wczesnych i średnich etapach rozwoju projektów – inicjować przedsięwzięcia, identyfikować perspektywiczne aktywa, angażować się w nie kapitałowo, pozyskiwać partnerów oraz organizować finansowanie ich kolejnych etapów.
Środki publiczne wraz z rynkiem kapitałowym i dłużnym mogą przyspieszyć projekty surowcowe, dostępne są też unijne mechanizmy wsparcia dla przedsięwzięć o strategicznym statusie w ramach CRMA, a kapitał górniczy z Ameryki Północnej od dziesięcioleci finansuje eksplorację na całym świecie. Polskie projekty mogą sięgnąć po te źródła pod dwoma warunkami: udokumentowanego zasobu i przewidywalnego otoczenia regulacyjnego.
Obecnie koncentrujemy się na budowie portfela projektów, identyfikacji aktywów i partnerów oraz pozyskiwaniu kapitału. Naszym celem jest stworzenie modelu, w którym Grupa Virtus może rozwijać równolegle kilka perspektywicznych przedsięwzięć surowcowych, wykorzystując kapitał prywatny, rynek kapitałowy, krajowe i europejskie instrumenty wsparcia oraz dostęp do rozwiniętych rynków finansowania projektów junior mining w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie.
Dziennikarz z zawodu i zamiłowania. Zajmuje się tematyką gospodarczą, prawną i finansową, szczególnie nowymi technologiami, i komunikacją oraz mediami. Poza dziennikarstwem zajmuje się fotografią, jeździ na nartach i uwielbia Hiszpanię. Z marką INFOR związany wcześniej, zaczynał przygodę z dziennikarstwem w Gazecie Prawnej. Od kwietnia 2026 r. już jako dziennikarz internetowy przygotowuje i publikuje artykuły na portalu Forsal.pl.