rozwiń >

Jest źle – a może być jeszcze gorzej. Dzieci w cyberprzestrzeni według MEN

Nie ulega wątpliwości, że coraz więcej dzieci i młodzieży jest uzależnionych od telefonów komórkowych. Jak szacuje MEN problem ten dotyczy nawet 71% młodych ludzi. Badania prowadzone przez Uniwersytet Stanforda oraz Mental Health Foundation wskazują, że nadmierna ekspozycja na urządzenia mobilne prowadzi u dzieci do wahań nastroju, problemów z koncentracją oraz zwiększonego ryzyka depresji. W konsekwencji młodzi ludzie częściej wycofują się społecznie i gorzej funkcjonują w grupie rówieśniczej.

Podobne wnioski płyną z raportu OECD z 2024 r. Uczniowie deklarowali w nim trudności z koncentracją, opóźnienia w realizacji zadań oraz niższe poczucie przynależności do społeczności szkolnej w sytuacji korzystania z telefonów i innych urządzeń elektronicznych podczas zajęć.

Szkoły już dziś mogą wprowadzać zakazy – ale w praktyce to martwe przepisy

Obecnie szkoły mają możliwość ograniczenia korzystania z telefonów komórkowych na podstawie ich statutu. Wynika to z art. 99 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe. Przepis ten pozwala regulować m.in. kwestie ubioru czy zasady wnoszenia i używania urządzeń elektronicznych na terenie szkoły.

W praktyce jednak przepis ten okazuje się niewystarczający. Brakuje ogólnokrajowych regulacji oraz jasnego określenia konsekwencji za naruszenie zakazu. To sprawia, że wiele szkół ma problem z jego skutecznym egzekwowaniem.

Nauczyciel nie może skonfiskować telefonu komórkowego uczniowi

Nawet jeśli szkoła wprowadzi zakaz korzystania z telefonów, pojawia się problem jego egzekwowania. Zgodnie ze stanowiskiem Rzecznika Praw Obywatelskich z 2018 r. nauczyciel może jedynie polecić uczniowi wyłączenie urządzenia lub odłożenie go w widoczne miejsce na czas lekcji.Nie ma jednak prawa do jego zatrzymania.

Szkoła nie może rekwirować przedmiotów należących do ucznia. Rodzic lub pełnoletni uczeń może w każdej chwili zażądać ich zwrotu. Ograniczenie korzystania z telefonu po zajęciach może być stosowane jako środek wychowawczy wobec nieletnich, ale tylko za wiedzą i zgodą opiekunów oraz zgodnie ze statutem szkoły.

Jeżeli szkoła wprowadzi obowiązek pozostawiania telefonów w depozycie, ponosi odpowiedzialność za ewentualne szkody, takie jak kradzież czy uszkodzenie sprzętu. Co więcej, uczeń pełnoletni musi mieć zapewniony dostęp do swojego urządzenia w każdej chwili.

Ważne

Nawet w przypadku zgodnego z regulaminem odebrania telefonu, przeglądanie jego zawartości przez nauczyciela stanowi naruszenie prawa do prywatności.

MEN chce wprowadzić całkowity zakaz korzystania z telefonów komórkowych przez uczniów na terenie szkoły

Resort edukacji planuje wprowadzenie całkowitego zakazu korzystania przez uczniów z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych w czasie pobytu w szkole -wynika z niedawno przedstawionego projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (projekt nr UD381). Nie wiadomo jeszcze, czy zakaz będzie obejmował również smartwatche, które umożliwiają wykonywanie rozmów, pisanie wiadomości czy korzystanie z mediów społecznościowych.

Według założeń projektu ustawy, szkoły będą zobowiązane do określenia w statutach zasad wnoszenia telefonów na teren placówki. To od nich zależeć będzie, czy uczeń będzie mógł mieć telefon przy sobie, czy będzie zobowiązany oddać go do przechowania.

Zakaz ma objąć szkoły podstawowe oraz szkoły artystyczne realizujące kształcenie ogólne na tym poziomie. W szkołach ponadpodstawowych oraz dla dorosłych to statut ma określać zasady korzystania z urządzeń lub wprowadzać zakaz. Nowe regulacje obejmą wyłącznie uczniów – nie będą dotyczyć nauczycieli ani innych pracowników szkoły.

Telefon do rodziców tylko za zgodą nauczyciela

Projekt przewiduje pewne wyjątki od zakazu. Nauczyciel będzie mógł wyrazić zgodę na użycie telefonu, jeśli będzie to uzasadnione względami dydaktycznymi lub wychowawczymi. Dopuszczone będzie również korzystanie z urządzeń w przypadku choroby, niepełnosprawności lub szczególnych potrzeb ucznia.

W praktyce oznacza to jednak, że uczeń chcący skontaktować się z rodzicem będzie musiał uzyskać zgodę nauczyciela. W przeciwnym razie może narazić się na konsekwencje.

Projekt ME przewiduje kary za korzystanie z telefonów komórkowych na terenie szkoły

Naruszenie zakazu ma skutkować konsekwencjami na zasadach ogólnych – poprzez oddziaływanie wychowawcze, nałożenie kary lub obniżenie oceny z zachowania. Projekt nie przewiduje odrebnych regulacji dotyczących sankcji. Pojawia się pytanie, czy takie przepisy mogą stanowić furtkę do stosowania dalej idących środków, takich jak skierowanie nieletniego do ośrodka kuratorskiego.

Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, sąd rodzinny może zastosować taki środek wobec osób przejawiających oznaki niedostosowania społecznego. Według opinii kuratorów, ośrodki kuratorskie są jednymi z tych środków wychowawczych, które – jak podkreślają -działają najskuteczniej. Są też najtańsze i mają charakter nieizolacyjny. Młodzi ludzie mają w nich szansę nie tylko na resocjalizację i readaptację, ale także na wypracowanie planu życiowego. Zdaniem kuratorów zastosowanie takiego środka może również pomóc w powrocie z cyberprzestrzeni do rzeczywistości.

Ośrodki kuratorskie jako odpowiedź na problem uzależnienia od telefonów komórkowych

Jak zauważa dr Michał Szykut, kurator sądowy i adiunkt Akademii Nauk Stosowanych w Pile, problem nadmiernego funkcjonowania młodzieży w świecie wirtualnym dotyczy zarówno małych miejscowości, jak i dużych miast. Podkreśla, że młodzi ludzie coraz częściej ograniczają kontakty bezpośrednie, przenosząc relacje do świata cyfrowego. Ośrodki kuratorskie mogą stanowić ważny element przeciwdziałania temu zjawisku, tworząc przestrzeń do realnych spotkań i pracy nad relacjami.

Brak rozwiązań w sprawie konfiskaty telefonów komórkowych

Projekt nie rozstrzyga kwestii odbierania telefonów uczniom. W tym zakresie szkoły będą musiały wypracować własne rozwiązania. O ile regulacje dotyczące kar zostaną doprecyzowane, problem fizycznego odebrania urządzenia pozostaje bez zmian. W praktyce oznacza to, że uczniowie nadal będą chronieni przed konfiskatą swoich telefonów.

Nie tylko telefony komórkowe – MEN rozważa również ograniczenie dostępu do mediów społecznościowych dla dzieci poniżej 15. roku życia.

Minister edukacji Barbara Nowacka zapowiedziała, że platformy społecznościowe mogłyby zostać zobowiązane do weryfikacji wieku użytkowników. W przypadku braku skutecznych mechanizmów groziłyby im kary sięgające nawet 6% rocznych obrotów.

Z danych wynika, że około 1,4 mln dzieci w wieku 7–12 lat korzysta z mediów społecznościowych, a nastolatki spędzają w internecie średnio ponad 5,5 godziny dziennie. Przeciętny młody użytkownik posiada kilka kont na różnych platformach.

„Widzimy, jak wiele szkód przynosi dzieciom nieograniczony dostęp do mediów społecznościowych i telefonów komórkowych” – podkreśliła minister.

Rewolucja w szkołach. Zakaz korzystania z telefonów komórkowych i zakaz social mediów

Planowany termin przyjęcia projektu przez RM to II kwartał 2026 r. Możliwe jest zatem wejście w życie nowych przepisów jeszcze przed nowym rokiem szkolnym. Nie wiadomo jednak, czy projekt uzyska większość parlamentarną oraz aprobatę prezydenta. W przypadku zakazu mediów społecznościowych – jak podaje TVN24 – ograniczenie korzystania z nich przez dzieci i młodzież poniżej 15. roku życia nie wejdzie w życie ani w najbliższych miesiącach, ani najprawdopodobniej do końca roku. Trwają pracę nad projektem.

Źródła:

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Diagnoza Młodzieży 2026, Warszawa 2026

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm.)

Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (Dz.U. 2026 poz. 163)