Za szkody spowodowane zanieczyszczeniem powietrza zapłaci gmina. Koniec bezczynności JST (nowa ustawa o jakości powietrza)

W Polsce każdego roku z powodu smogu umiera ponad 40 tysięcy osób. Nowa ustawa o jakości powietrza wprowadza odpowiedzialność JST za szkodę na zdrowiu wynikającą z naruszenia krajowych przepisów dotyczących jakości powietrza.

Smog oraz zanieczyszczenie powietrza – w jaki sposób nielegalne spalanie odpadów wpływa na zdrowie oraz życie Polaków?

Zanieczyszczone powietrze to nie tylko dyskomfort, ale przede wszystkim realne zagrożenie zdrowia i życia. Smog powoduje choroby układu oddechowego, krążenia oraz nerwowego, a jego negatywny wpływ zaczyna się już na etapie życia płodowego, skracając średnią długość życia.

Ważne

Zgodnie z raportem „Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie”, w Polsce każdego roku z powodu smogu umiera ponad 40 tysięcy osób – to więcej niż w wyniku wszystkich wypadków drogowych.

Zobacz: Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie (raport)

Problem widać gołym okiem. Wystarczy krótki spacer po osiedlu, by poczuć gryzący dym i dostrzec gęste kłęby unoszące się z kominów. Dlatego tak ważne jest, by nie spalać odpadów oraz reagować, gdy ktoś łamie przepisy.

Czego nie wolno wrzucać do pieca lub kominka? Spalanie tych odpadów przyczynia się do powstawania smogu

Gęsty, śmierdzący dym, często przypominający zapach topionego plastiku, to najczęściej efekt spalania odpadów. W Polsce takie praktyki są nielegalne.

Ustawa o odpadach wyraźnie zakazuje spalania śmieci poza wyspecjalizowanymi spalarniami. Dodatkowo w wielu województwach obowiązują uchwały antysmogowe, które szczegółowo wskazują, jakie materiały nie mogą trafiać do pieców i kominków.

Zakazane jest m.in.:

spalanie kolorowych gazet, kartonów z nadrukami i książek,
płyt wiórowych i MDF klejonych, lakierowanego drewna oraz mebli,
ubrań, butów, opon i pieluch,
plastikowych butelek, folii i toreb,
niskiej jakości odpadów węglowych (mułu, flotokoncentratu).

Problemowe odpady można natomiast bezpłatnie oddać w PSZOK-ach – Punktach Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych, które każda gmina ma obowiązek prowadzić.

Jaki kolor dymu świadczy o spalaniu odpadów?

Kolor dymu unoszącego się z komina to istotny sygnał, który może wiele powiedzieć o bezpieczeństwie domowników i jakości stosowanego opału.

Przezroczysty lub biały dym, przypominający parę wodną, świadczy o spalaniu suchego, dobrej jakości drewna i zazwyczaj nie stanowi zagrożenia.
Ciężki, czarny dym najczęściej oznacza palenie mokrego drewna, odpadów lub paliwa niskiej jakości – jest toksyczny, może zatykać komin i zwiększa ryzyko pożaru.
Żółty lub pomarańczowy dym pojawia się zwykle przy niedoborze tlenu bądź spalaniu odpadów, takich jak plastik, guma czy stare ubrania, uwalniając groźne dla zdrowia i środowiska substancje chemiczne.

Eksperci podkreślają, że choć kolor dymu może także zależeć od wieku pieca czy stanu komina, to spalanie śmieci i wilgotnego opału zawsze wiąże się z ryzykiem zatrucia tlenkiem węgla oraz zanieczyszczenia powietrza wokół domu.

Wysokość grzywny grożąca za spalanie odpadów i jednoczesne zanieczyszczanie powietrza

Za spalanie odpadów w piecu, kotle czy kominku grożą poważne sankcje:

mandat od straży miejskiej lub gminnej – do 500 zł,
grzywna zasądzona przez sąd – nawet do 5 tys. zł, jeśli sprawa trafi na wokandę.

To jednak nie jedyne konsekwencje. Jeżeli dym z komina sąsiada przedostaje się na naszą działkę, możemy powołać się na przepisy Kodeksu cywilnego (art. 144 i 222 § 2). Umożliwiają one żądanie przed sądem zaprzestania takich działań i przywrócenia stanu zgodnego z prawem.

Duszący dym z komina sąsiada – gdzie można zgłaszać spalanie odpadów?

Jeśli z komina sąsiada wydobywa się gryzący dym, warto zgłosić to:

straży miejskiej lub gminnej (tel. 986),
urzędowi miasta bądź gminy,
Wojewódzkiemu Inspektoratowi Ochrony Środowiska (WIOŚ), a nawet prokuraturze – w przypadku braku reakcji władz lokalnych.

W zgłoszeniu warto zaznaczyć, że dym dociera na naszą posesję. Dzięki temu uzyskujemy status pokrzywdzonego, co daje nam prawo do bieżącej informacji o przebiegu sprawy.

Coraz częściej do kontroli wykorzystywane są również drony wyposażone w czujniki analizujące skład dymu. Umożliwiają one precyzyjne wskazanie źródła emisji i pozwalają strażnikom miejskim szybko udowodnić spalanie odpadów.

Będzie nowa ustawa o jakości powietrza. Nadchodzą unijne standardy jakości powietrza

5 maja 2026 r. w Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów udostępniono założenia projektu ustawy o jakości powietrza. Ustawa wprowadza nowe unijne standardy jakości powietrza. Co prawda standardy jakości środowiska w dalszym ciągu będą regulowane przepisami ustawy – Prawo ochrony środowiska, natomiast nowe standardy jakości powietrza zostaną uregulowane w ustawie o jakości powietrza.

Ustawa zakłada wprowadzenie obowiązku utworzenia superstacji pomiarowych, a także zwiększenia liczby stacji i stanowisk pomiarowych na potrzeby oceny jakości powietrza, informowania społeczeństwa oraz zagadnień dotyczących wskaźników średniego narażenia. W związku ze znacznym zwiększeniem liczby stacji pomiarowych oraz zakresu pomiarów ustawa zakłada również utworzenie krajowej sieci stacji pomiarowych jakości powietrza, składającej się z 16 wojewódzkich sieci pomiarowych. Powstanie również dedykowana aplikacja mobilna, dzięki której w każdej chwili będzie można sprawdzić jakość powietrza.

Codziennie mają być przygotowywane krótkoterminowe prognozy jakości powietrza, które zostaną rozszerzone o pył zawieszony PM2,5. Celem będzie zapewnienie społeczeństwu dostępu do informacji o modelowanej jakości powietrza, w tym codziennego określania stężeń zanieczyszczeń przekraczających progi informowania i progi alarmowe oraz przekazywania komunikatów ostrzegawczych o prognozowanych przekroczeniach wartości normowanych.

Gmina wypłaci odszkodowanie za szkodę na zdrowiu w wyniku naruszenia przepisów krajowych dotyczących jakości powietrza

Nowa ustawa ma również zapewnić dostęp do wymiaru sprawiedliwości poprzez wprowadzenie możliwości złożenia skargi do sądu administracyjnego na decyzje, działania oraz zaniechania organów w odniesieniu do lokalizacji i liczby stacji oraz stanowisk pomiarowych jakości powietrza. Osoby fizyczne będą miały możliwość dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa albo JST za szkodę na zdrowiu wynikającą z naruszenia krajowych przepisów dotyczących jakości powietrza.