Kwalifikacja wojskowa w Polsce. Kto musi się stawić i na czym polega?
Kwalifikacja wojskowa to obowiązkowa procedura, której celem jest ocena zdolności do czynnej służby oraz uzupełnienie ewidencji wojskowej. Każda osoba, która otrzyma wezwanie, ma prawny obowiązek stawić się w wyznaczonym terminie z dowodem tożsamości. Lekceważenie tego nakazu bez uzasadnionego usprawiedliwienia niesie za sobą poważne konsekwencje.
W 2026 roku komisje obejmują przede wszystkim mężczyzn urodzonych w 2007 roku, a także osoby z roczników 2002–2006, które do tej pory nie mają określonej kategorii wojskowej. To jednak nie wszystko. Na kwalifikację mogą zostać wezwane również kobiety posiadające wykształcenie przydatne w armii (np. medyczne), ochotnicy oraz osoby, które wcześniej uznano za czasowo niezdolne, ale chcą zmienić swoją kategorię.
Od A do E. Co oznaczają kategorie wojskowe w Polsce?
Podczas kwalifikacji lekarze oceniają zarówno sprawność fizyczną (wagę, wzrost, układ ruchu, serce, wzrok i słuch), jak i stan psychiczny badanej osoby. Kluczowa jest analiza dostarczonych dokumentów, czyli wypisów ze szpitali, wyników badań obrazowych czy opinii specjalistów. Na tej podstawie wydawane jest orzeczenie administracyjne z konkretną kategorią zdrowia:
- Kategoria A: Pełna zdolność do czynnej służby wojskowej. Oznacza brak jakichkolwiek przeciwwskazań zdrowotnych i pozwala na pełnienie służby zasadniczej, zawodowej oraz w rezerwie.
- Kategoria B: Czasowa niezdolność do służby, wynikająca najczęściej z urazów lub chorób, które mogą ustąpić. Taki status przyznaje się zazwyczaj na okres od 12 do 24 miesięcy, po których następuje ponowne wezwanie.
- Kategoria D: Niezdolność do służby wojskowej w czasie pokoju. W razie mobilizacji lub wojny osoby te mogą jednak zostać powołane do prostszych zadań, na przykład w obronie terytorialnej.
- Kategoria E: Trwała i całkowita niezdolność do służby wojskowej – zarówno w czasie pokoju, jak i wojny. Schorzenia lub niepełnosprawność w sposób nieodwracalny wykluczają tu możliwość bycia żołnierzem.
Co istotne, raz nadana kategoria nie musi obowiązywać przez całe życie. Jeśli stan zdrowia ulegnie pogorszeniu, można wystąpić o zmianę kategorii (np. z A na D lub E). Wymaga to złożenia wniosku do szefa wojskowego centrum rekrutacji wraz z aktualną historią leczenia czy zwolnieniami L4. Od niekorzystnej decyzji przysługuje odwołanie do wojewódzkiej komisji lekarskiej, a ostatecznie skarga do sądu administracyjnego.
Lista chorób dyskwalifikujących ze służby wojskowej w roku 2026
Komisja zwraca szczególną uwagę na schorzenia o charakterze nawrotowym i długotrwałym. Na liście znajdują się m.in.:
- Układ oddechowy i krążenia: Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) w stopniu średnio ciężkim i ciężkim, przewlekła choroba niedokrwienna serca (w tym stabilna dusznica bolesna) oraz nadciśnienie tętnicze II i III stopnia.
- Narządy wewnętrzne: Marskość wątroby, przewlekłe zapalenie trzustki, a także przewlekłe choroby nerek z zaburzeniami wydolności.
- Układ ruchu i skóra: Skolioza powyżej II stopnia, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK), rozległa łuszczyca, szpecące blizny po oparzeniach oraz nawrotowe torbiele włosowe.
W przypadku tej grupy schorzeń lekarze wyjątkowo skrupulatnie analizują dokumentację ze szpitali i poradni. Podstawą do dyskwalifikacji mogą być:
- padaczka (niezależnie od postaci i częstotliwości napadów);
- organiczne choroby mózgu i zaburzenia snu związane z uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego;
- przewlekłe lub nawracające zaburzenia psychotyczne, depresyjne i lękowe;
- PTSD (zespół stresu pourazowego), zaburzenia osobowości oraz uzależnienia;
- iloraz inteligencji poniżej 90 punktów.
Kto nie pójdzie do wojska w razie wojny? Schorzenia dyskwalifikujące
Problemy z narządami zmysłów to jedna z najczęstszych przyczyn obniżenia kategorii wojskowej. Wojsko eliminuje ze służby osoby z całkowitą ślepotą jednego lub obu oczu, jaskrą, zezem porażennym czy znacznymi wadami refrakcji (krótkowzroczność, nadwzroczność, astygmatyzm) niemożliwymi do skutecznej korekcji. Podobnie traktowane są głuchota, przewlekłe zapalenia ucha środkowego czy poważne schorzenia układu moczowo-płciowego (w tym nietrzymanie moczu) oraz narządów rodnych u kobiet.
Szczegółowe zasady dotyczące tego, jakie choroby i ułomności dyskwalifikują ze służby wojskowej, oraz w jaki sposób działa wojskowa komisja lekarska, określa Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich (Dz.U. 2024 poz. 466).
