– Pierwsza praca zostaje z nami na długo. To od niej często zależy, czy młody człowiek nabierze zaufania do rynku pracy, czy wręcz przeciwnie, zniechęci się po pierwszych złych doświadczeniach. Dlatego warto poświęcić kilkanaście minut na sprawdzenie pracodawcy, przeczytanie umowy i zadanie kilku pytań. To drobny wysiłek, który może uchronić przed wieloma problemami. Świadomość swoich praw jest dziś równie ważna jak wysokość oferowanego wynagrodzenia – mówi Krzysztof Inglot, prezes Polskiego Stowarzyszenia Outsourcingu, ekspert rynku pracy.
Eksperci Personnel Service przygotowali poradnik z pięcioma praktycznymi wskazówkami dla studentów i nastolatków rozpoczynających pracę w czasie wakacji.
Pierwsza praca w wakacje: sprawdź, czy możesz wykonywać daną pracę
Praca wakacyjna najczęściej kojarzy się ze studentami, którzy przed rozpoczęciem roku akademickiego chcą podreperować swój budżet. Sezonowe zatrudnienie podejmują jednak również osoby w wieku 15 czy 16 lat.
Warto pamiętać, że nie każda oferta będzie dla nich odpowiednia. Polskie przepisy pozwalają na legalną pracę osobom niepełnoletnim, ale obowiązują konkretne ograniczenia.
Osoby między 15. a 18. rokiem życia mogą wykonywać wyłącznie prace lekkie, które nie zagrażają ich zdrowiu, rozwojowi ani nauce. W praktyce są to najczęściej prace pomocnicze w handlu, gastronomii, hotelarstwie, biurach czy przy organizacji wydarzeń.
Obowiązują również limity czasu pracy – osoby poniżej 16. roku życia mogą pracować maksymalnie 6 godzin dziennie, a młodociani, którzy ukończyli 16 lat, nie więcej niż 8 godzin. Przed przyjęciem oferty warto upewnić się, że jest ona zgodna z obowiązującymi przepisami i dostosowana do wieku kandydata.
Pierwsza praca w wakacje: sprawdź pracodawcę, nie tylko stawkę
Wysokie wynagrodzenie nie zawsze oznacza dobrą ofertę.
Zanim podejmiesz pracę, sprawdź pracodawcę – poszukaj opinii w internecie, mediach społecznościowych i na portalach z ocenami firm.
Zwróć uwagę na informacje dotyczące terminowości wypłat wynagrodzenia, podpisywania umów czy zgodności rzeczywistych warunków pracy z ogłoszeniem. Rzetelna oferta powinna jasno określać pracodawcę, miejsce wykonywania pracy, zakres obowiązków oraz formę zatrudnienia.
Im mniej konkretów, tym większa ostrożność.
Pierwsza praca w wakacje: sprawdź, ile i kiedy dostaniesz wynagrodzenie
Wielu młodych pracowników zakłada, że od pierwszej pensji zostaną automatycznie potrącone podatki i składki. Tymczasem uczniowie i studenci do 26. roku życia korzystają z tzw. ulgi dla młodych, dzięki której w większości przypadków nie płacą podatku dochodowego.
Dodatkowo osoby uczące się zatrudnione na podstawie umowy zlecenia zazwyczaj nie podlegają składkom ZUS. Oznacza to, że kwota brutto często jest bardzo zbliżona do tej, która trafia na konto.
Przed rozpoczęciem pracy warto również dowiedzieć się, kiedy zostanie wypłacone pierwsze wynagrodzenie oraz na jakich zasadach będzie ono rozliczane. Szczególną ostrożność należy zachować, gdy pracodawca proponuje wypłatę wynagrodzenia „do ręki" bez podpisania umowy lub rozliczenia zatrudnienia.
W przypadku uczniów i studentów korzystających z ulgi dla młodych nie oznacza to dodatkowego zysku, a może pozbawić pracownika ochrony wynikającej z legalnego zatrudnienia, m.in. w razie wypadku przy pracy czy problemów z dochodzeniem wynagrodzenia.
Pierwsza praca w wakacje: nie zaczynaj pracy bez podpisanej umowy
Praca bez umowy może oznaczać problemy z otrzymaniem wynagrodzenia, brak potwierdzenia zdobytego doświadczenia oraz ograniczoną ochronę w przypadku sporu z pracodawcą.
Umowa powinna określać m.in. wysokość wynagrodzenia, zakres obowiązków, miejsce wykonywania pracy oraz czas zatrudnienia. W przypadku pracy sezonowej najczęściej spotykane są umowy zlecenia, umowy o pracę na czas określony lub umowy o pracę tymczasową zawierane za pośrednictwem agencji zatrudnienia. Niezależnie od formy współpracy warto podpisywać dokumenty przed rozpoczęciem pracy, a nie po pierwszym dniu.
Pierwsza praca w wakacje: zadawaj pytania i zachowuj dokumenty
Rozmowa kwalifikacyjna to nie tylko okazja dla pracodawcy do poznania kandydata, ale również moment, w którym warto rozwiać wszystkie wątpliwości. Zapytaj o zakres obowiązków, godziny pracy, termin wypłaty wynagrodzenia, sposób rozliczania czasu pracy czy szkolenie BHP.
Dobrze również upewnić się, kto zapewnia narzędzia do pracy oraz jakie zasady bezpieczeństwa obowiązują podczas upałów.
Po podpisaniu umowy warto zachować jej kopię oraz wiadomości dotyczące najważniejszych ustaleń z pracodawcą, np. wysokości stawki, grafiku czy zakresu obowiązków.
W razie nieporozumień mogą one ułatwić wyjaśnienie sprawy i dochodzenie swoich praw. Im więcej kwestii zostanie ustalonych i udokumentowanych na początku współpracy, tym mniejsze ryzyko nieprzyjemnych niespodzianek w przyszłości.
– Co roku wraca również pytanie o różne formy wakacyjowego zarabiania „na własną rękę", np. sprzedaż lemoniady podczas festynów czy lokalnych wydarzeń. Jednorazowa lub okazjonalna sprzedaż zwykle nie stanowi problemu, jednak gdy taka działalność staje się regularna i nastawiona na osiąganie zysku, mogą pojawić się obowiązki związane z prowadzeniem działalności oraz spełnieniem wymogów sanitarnych. Warto pamiętać, że znajomość przepisów jest potrzebna nie tylko wtedy, gdy podejmujemy pracę u pracodawcy, ale również wtedy, gdy sami chcemy zarabiać na własnych pomysłach – dodaje Krzysztof Inglot.
Dziennikarz i redaktor od 1978 r. Z marką INFOR związany od 1995 r. z przerwą w latach 2011-2023. Najpierw był autorem artykułów i redaktorem papierowych czasopism m.in. naczelnym Prawa i Życia, Adwokata Domowego oraz I zastępcą redaktora naczelnego Dziennika Gazety Prawnej. Teraz, od października 2023 r. już jako dziennikarz i redaktor internetowy przygotowuje i publikuje artykuły na portalu INFOR.pl.