„W Polsce mamy obecnie 670 tysięcy przedsiębiorców zatrudniających powyżej 10 osób, z czego 300 tysięcy ma powyżej 50 lat, a 45 tysięcy powyżej 65 lat” – mówi Michał Mielnikow, strateg transakcyjny i właściciel MJM Venturs.
To oznacza, że fala exitów dopiero nadchodzi. I może być trudniejsza, niż się wydaje.
Sukcesja w firmie: dzieci nie chcą przejmować biznesu
Jednym z najczęściej rozważanych scenariuszy jest przekazanie firmy kolejnemu pokoleniu. W praktyce jednak sukcesja w firmach rodzinnych w Polsce napotyka poważne bariery.
„Statystyki pokazują, że tylko 8% dzieci polskich przedsiębiorców chce przejmować firmy po swoich rodzicach”.
Powód jest prosty. Dzieci przedsiębiorców często budowały swoje życie poza rodzinnym biznesem.
„Dzieci zbudowały swoje kariery, swoje życie i nie mają potrzeby wracania do firm, które zostały zbudowane przez rodziców”.
To sprawia, że klasyczna sukcesja coraz rzadziej jest realnym rozwiązaniem.
Dlaczego sprzedaż firmy w Polsce jest trudna
Alternatywą dla sukcesji jest sprzedaż firmy lub wejście inwestora. Problem w tym, że wiele przedsiębiorstw nie jest do tego przygotowanych.
„Firmy w Polsce są bardzo często niesprzedawalne, dlatego że są całkowicie w głowie właściciela”.
Brakuje podstawowych elementów, które dla inwestora są kluczowe:
- uporządkowanych finansów,
- opisanych procesów i procedur,
- delegowania decyzji,
- struktury zarządzania niezależnej od właściciela.
„Jak kupić coś, czego nie da się zrozumieć? Jak to wycenić? Jak przewidzieć przyszłe przychody?”
To właśnie dlatego wiele firm, mimo dobrej kondycji, nie znajduje kupca.
Exit z biznesu – dostępne scenariusze
Przedsiębiorcy mają kilka możliwych dróg wyjścia z firmy. Najważniejsze z nich to:
1. Sprzedaż firmy
Najczęściej poprzez inwestora branżowego lub fundusz. W Polsce rośnie rynek fuzji i przejęć (M&A).
2. Wejście na giełdę
Rzadziej wybierane przez średnie firmy rodzinne.
„Właściciel często traktował firmę jako przedłużenie domu i rodziny”.
3. Sukcesja
Przekazanie firmy dzieciom lub rodzinie. Coraz mniej popularne.
4. Fundacja rodzinna
Nowe rozwiązanie prawne, które pozwala oddzielić własność od zarządzania. Spotyka się z coraz większym zainteresowaniem.
5. Profesjonalny zarząd
Zatrudnienie menedżera i stopniowe wycofywanie się właściciela. Jest duża pokusa zarządzania z tylnego fotela.
Psychologia exitu: największa bariera
Wielu przedsiębiorców nie sprzedaje firmy nie dlatego, że nie może – ale dlatego, że nie jest na to gotowych psychicznie.
„Te firmy były często budowane z potrzeby udowodnienia czegoś – sobie albo innym”.
Dla wielu właścicieli firma to nie tylko biznes, ale tożsamość.
„Nagle dzień przed sprzedażą pojawia się pytanie: co ja zrobię jutro?”
Po latach pracy po kilkanaście godzin dziennie trudno nagle zatrzymać się i zmienić styl życia.
Kiedy zacząć planować wyjście z firmy
Eksperci są zgodni: najlepiej jak najwcześniej. W praktyce jednak większość przedsiębiorców odkłada tę decyzję.
„W Polsce w ogóle nie ma myślenia exitem jako o zjawisku”.
Tymczasem przygotowanie firmy do sprzedaży lub sukcesji to proces, który może trwać:
- od 1 do 3 lat (minimum),
- a często znacznie dłużej.
Wymaga nie tylko uporządkowania biznesu, ale też przygotowania samego właściciela.
Najczarniejszy scenariusz: firma trafia do syndyka
Brak planu może mieć poważne konsekwencje.
„Czasami właściciele nie dożywają tego exitu. Po śmierci przychodzi syndyk i zamyka przedsiębiorstwo”.
To scenariusz, który dotyka nie tylko rodzinę, ale także pracowników.
- 52% Polaków pracuje u przedsiębiorców,
- 74% PKB generują firmy prywatne.
„Jedynie 20% przedsiębiorców ma ustrukturyzowane plany sukcesyjne”.
Exit z firmy to konieczność, nie opcja
Wyjście z biznesu nie jest porażką ani końcem drogi. To naturalny etap w cyklu życia firmy.
„Warto strategizować i zastanowić się, co z tym zrobić”.
Dobrze przygotowany exit pozwala:
- zabezpieczyć majątek,
- zadbać o pracowników,
- zachować ciągłość firmy,
- i spokojnie przejść do kolejnego etapu życia.
Brak planu oznacza ryzyko chaosu – zarówno dla przedsiębiorcy, jak i całego otoczenia biznesowego.
