Susza: rolnicy raportują spadki potencjału plonowania
Od Wielkopolski po Lubelszczyznę rolnicy już teraz raportują znaczące spadki potencjału plonowania na wiele miesięcy przed zbiorami. Plantacje rzepaku ozimego są rzadkie, słabo rozgałęzione i wyraźnie osłabione przez niedobór wilgoci. Zboża na lżejszych glebach żółkną, ograniczają krzewienie, w niektórych regionach tracą już pędy produkcyjne. W zachodniej Polsce część rolników zaczęła nawet zaorywać plantacje rzepaku w czasie kwitnienia, ponieważ nie spodziewają się już ekonomicznie opłacalnych plonów.
Problem wykracza daleko poza jeden trudny sezon. Polska mierzy się z kombinacją powtarzającej się suszy, nierównomiernego rozkładu opadów, rosnących temperatur, silniejszej erozji wiatrowej (niszczenia gleby) oraz późnych przymrozków, które coraz bardziej destabilizują produkcję rolną. Nawet regiony tradycyjnie uznawane za silne rolniczo doświadczają dziś poważnych deficytów wilgoci. Sytuację dodatkowo pogłębia spadek poziomu wód gruntowych oraz rosnąca niepewność ekonomiczna nawadniania związana z kosztami energii i paliw.
Odporność klimatyczna: innowacje hodowlane w rolnictwie
W tym kontekście odporność klimatyczna coraz częściej wiąże się z wdrażaniem innowacji hodowlanych – czyli w praktyce rozwojem upraw zdolnych do utrzymania produktywności w warunkach stresowych, które stają się coraz powszechniejsze w Europie Środkowej.
Jednym z najbardziej obiecujących narzędzi jest rozwój zaawansowanych nasion hybrydowych, zaprojektowanych w celu zwiększenia odporności na suszę i stabilności plonowania. Hodowla hybrydowa już wcześniej zrewolucjonizowała takie uprawy jak kukurydza czy słonecznik, znacząco zwiększając ich odporność i produktywność. W kukurydzy postęp ten jest widoczny m.in. dzięki technologii Optimum® AQUAmax®, która została opracowana specjalnie z myślą o lepszych wynikach w warunkach suszy i stresu cieplnego, dzięki silniejszemu systemowi korzeniowemu upraw i bardziej efektywnemu wykorzystaniu przez nie wody.
Ma to szczególne znaczenie dla takich krajów jak Polska, gdzie kukurydza pozostaje ważnym filarem produkcji rolnej. Poprawa odporności na stres na poziomie genetycznym może pomóc stabilizować zbiory w coraz bardziej zmiennych sezonach, a jednocześnie zmniejszyć presję na systemy nawadniania i poprawić przewidywalność ekonomiczną gospodarstw w warunkach, gdy ryzyko pogodowe staje się jednym z głównych czynników kosztowych w rolnictwie.
Inny przykład – pszenica, która pozostaje bardziej złożoną rośliną pod względem hodowli hybrydowej. Corteva w 2024 roku zaprezentowała własną technologię pszenicy hybrydowej ukierunkowaną na poprawę odporności na suszę i stabilności plonowania, z deklarowanymi wzrostami plonów rzędu ok. 10 proc. w warunkach optymalnych oraz lepszymi wynikami w środowiskach o ograniczonej dostępności wody.
Nowe techniki genomowe (NGT) w rolnictwie
Hybrydyzacja jest tylko jednym elementem szerszej transformacji w hodowli roślin. Nowe techniki genomowe (NGT), w tym narzędzia edycji genów takie jak CRISPR, pokazują potencjał tworzenia odmian o większej precyzji cech, uzyskiwanych szybciej niż tradycyjna hodowla. Choć technologie te są już intensywnie badane i testowane, ich wdrożenie na szeroką skalę w europejskim rolnictwie wciąż trwa i zależy od przyszłych ram regulacyjnych i rynkowych.
Praktyczne konsekwencje rozwoju NGT są znaczące - europejscy naukowcy opracowali już odmiany pszenicy o zwiększonej odporności na fuzariozę kłosów, chorobę mogącą istotnie obniżać plony i jakość ziarna. Tego typu patogeny najczęściej atakują rośliny już osłabione - np. przez suszę, niedobory składników pokarmowych czy presję szkodników - co sprawia, że niedobór wody jest pośrednim, ale istotnym czynnikiem zwiększającym ryzyko chorób. Naukowcy w Danii wykorzystali również technologię CRISPR do poprawy odporności jęczmienia na choroby, co może ograniczyć potrzebę stosowania środków ochrony roślin. Poza odpornością na choroby nowe techniki genomowe mają szczególne znaczenie dla adaptacji do warunków suszy, ponieważ umożliwiają selekcję cech związanych z efektywnym wykorzystaniem wody, odpornością na stres, systemem korzeniowym czy pobieraniem składników pokarmowych.
Budowanie odporności obszarów wiejskich
Dla polskiego rolnictwa kluczowe znaczenie ma nie tylko wykonalność technologiczna, ale także konkurencyjność. Wraz ze wzrostem presji suszy i większą zmiennością produkcji dostęp do zaawansowanych innowacji hodowlanych będzie coraz bardziej decydował o efektywności kosztowej, stabilności plonów oraz zdolności rolników do konkurowania na rynkach europejskich i globalnych.
Budowanie odporności obszarów wiejskich będzie wymagało połączenia lepszych technologii nasiennych, ulepszonych praktyk glebowych, rolnictwa precyzyjnego oraz działań mających na celu skuteczniejsze zatrzymywanie wody w krajobrazie rolniczym. Jednocześnie tempo wdrażania tych rozwiązań będzie zależało od tego, czy nowe techniki genomowe zostaną wsparte jasnymi, opartymi na nauce ramami regulacyjnymi w UE. Dla Polski jest to również kwestia konkurencyjności - szybszy dostęp do innowacji będzie bezpośrednio wpływał na produktywność, efektywność kosztową i długoterminową siłę sektora rolnego.
Paweł Trawiński, Country Leader Poland, Corteva Agriscience
